Với năm đầu du học, ký túc xá hoặc nhà ở sinh viên do trường quản lý thường là lựa chọn an toàn nhất: đặt được từ Việt Nam, hợp đồng theo năm học, gần lớp, có người quản lý và bạn cùng tuổi. Homestay hợp với học sinh dưới 18 tuổi hoặc người muốn luyện ngôn ngữ và có người kèm. Thuê nhà ngoài (một mình hoặc ở ghép) rẻ hơn ở nhiều thành phố nhưng nên để từ năm thứ hai, khi bạn đã biết khu nào an toàn, đọc được hợp đồng địa phương và có người quen để ở ghép.
Chọn chỗ ở là một trong những quyết định ảnh hưởng nhiều nhất đến trải nghiệm năm đầu: nó quyết định bạn mất bao lâu đi học, quen được ai, ăn uống thế nào, và có ai để gõ cửa khi ốm. Nó cũng là khoản chi lớn thứ hai sau học phí. Bài này so sánh ba loại chỗ ở phổ biến, chỉ cách đặt từ Việt Nam, những điều khoản cần đọc kỹ trong hợp đồng thuê và các dấu hiệu lừa đảo nhà cho thuê nhắm vào người ở xa.
So sánh ba loại chỗ ở phổ biến của du học sinh
Tên gọi khác nhau theo nước — halls of residence ở Anh, dorm ở Mỹ, student residence ở Canada, Studentenwohnheim ở Đức, ryō ở Nhật — nhưng có thể gom thành ba nhóm theo cách vận hành.
| Tiêu chí | Ký túc xá / nhà sinh viên | Homestay | Thuê nhà ngoài |
|---|---|---|---|
| Đặt từ Việt Nam | Dễ, qua cổng của trường hoặc công ty nhà ở sinh viên | Qua trường hoặc đơn vị sắp xếp homestay | Khó an toàn khi chưa xem nhà; rủi ro lừa đảo cao |
| Hợp đồng | Theo năm học, điều khoản chuẩn | Theo tuần hoặc tháng, có nội quy gia đình | Thường 6–12 tháng, điều khoản theo luật thuê nhà địa phương |
| Ăn uống | Có loại kèm suất ăn, có loại tự nấu bếp chung | Thường kèm một số bữa | Tự lo hoàn toàn |
| Hoá đơn điện, nước, mạng | Thường đã gồm trong tiền phòng | Thường đã gồm | Thường tự trả, phải tự đăng ký |
| Riêng tư và tự do | Trung bình | Thấp nhất, theo nếp nhà chủ | Cao nhất |
| Cơ hội kết bạn | Cao, nhiều hoạt động chung | Gắn với gia đình chủ nhà | Phụ thuộc người ở ghép |
| Hợp với ai | Sinh viên năm đầu, người mới sang | Học sinh phổ thông, người cần hỗ trợ | Sinh viên từ năm hai, người đã quen nơi ở |
Ở nhiều trường Mỹ, sinh viên năm nhất bị yêu cầu ở ký túc xá; nhiều trường Anh, Úc, Canada ưu tiên hoặc bảo đảm chỗ cho sinh viên quốc tế năm đầu nếu đăng ký đúng hạn. Ở Đức, ký túc xá của Studierendenwerk rẻ nhưng hàng chờ có thể dài nhiều tháng; ở Nhật, Hàn, ký túc xá của trường có số chỗ giới hạn. Đọc trang nhà ở của trường ngay khi nhận thư mời là việc nên làm đầu tiên.
Ký túc xá: những điều cần biết trước khi đăng ký
Hạn đăng ký thường sớm hơn bạn nghĩ. Nhiều trường mở cổng nhà ở ngay khi bạn chấp nhận thư mời, và chỗ được phân theo thứ tự hoặc theo hạn chót. Chậm vài tuần có thể chỉ còn phòng đắt nhất hoặc phải sang nhà ở tư nhân.
Có nhiều hạng phòng, giá chênh đáng kể. Phòng ở chung hai người, phòng đơn dùng phòng tắm chung, phòng đơn có phòng tắm riêng (en-suite), căn hộ studio. Phòng chung rẻ nhất và giúp làm quen nhanh, nhưng hợp hay không phụ thuộc tính cách. Ghi rõ nguyện vọng và thói quen sinh hoạt trong mẫu đăng ký.
Đọc kỹ thời hạn hợp đồng. Hợp đồng ký túc xá có thể chỉ tính trong kỳ học, không gồm kỳ nghỉ đông hoặc nghỉ hè. Nếu bạn ở lại trong kỳ nghỉ, hỏi trước có được gia hạn không và giá bao nhiêu, để không bị kẹt chỗ ở vào tháng Mười Hai.
Suất ăn bắt buộc hay tự chọn. Một số ký túc xá ở Mỹ bắt mua gói ăn (meal plan). Gói ăn tiện cho người không nấu nướng nhưng có thể đắt hơn tự nấu; hỏi có những mức nào và đổi được giữa kỳ không.
Nhà ở sinh viên tư nhân là một nhóm riêng. Ở Anh, Úc và nhiều thành phố châu Âu, các công ty xây khu nhà dành riêng cho sinh viên, cũng đặt được trực tuyến. Chúng có thể tốt, nhưng hợp đồng là hợp đồng thương mại với công ty, không phải với trường. Kiểm chính sách huỷ khi bị từ chối visa trước khi đặt cọc.
Homestay: khi nào nên chọn và chọn thế nào
Homestay là ở cùng một gia đình bản địa, thường có phòng riêng, một số bữa ăn và sinh hoạt theo nếp nhà. Với học sinh phổ thông, đây gần như là lựa chọn mặc định ở các nước nói tiếng Anh, và thường đi kèm người giám hộ theo quy định của trường hoặc của nước đến. Với sinh viên đại học, homestay hợp với những người muốn có chỗ dựa trong vài tháng đầu, muốn luyện ngôn ngữ hằng ngày, hoặc học ở nơi mà ký túc xá không còn chỗ.
Chất lượng homestay phụ thuộc rất nhiều vào gia đình cụ thể. Cách giảm rủi ro là đi qua đơn vị sắp xếp có kiểm tra gia đình — văn phòng nhà ở của trường hoặc công ty homestay được trường giới thiệu — thay vì tự tìm qua mạng xã hội. Hỏi rõ trước khi nhận: nhà cách trường bao xa và đi bằng gì, những bữa nào được cung cấp, có giờ giới nghiêm không, có dùng bếp, giặt đồ được không, có thú nuôi, có trẻ nhỏ không, khách đến chơi có được không.
Sau khi vào ở, hãy nói sớm khi có điều không ổn — đồ ăn không hợp, phòng quá lạnh, giờ giấc lệch nhau. Phần lớn mâu thuẫn trong homestay đến từ việc hai bên không nói ra cho đến khi quá căng. Nếu cảm thấy không an toàn, liên hệ ngay đơn vị sắp xếp hoặc văn phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế của trường; họ có quy trình đổi gia đình.
Thuê nhà ngoài: đọc hợp đồng và hiểu tiền cọc
Tiền cọc là tiền của bạn, có luật bảo vệ. Ở nhiều nước, tiền cọc thuê nhà phải được gửi vào một quỹ hoặc cơ quan trung gian chứ không nằm trong túi chủ nhà: Anh có các chương trình bảo vệ tiền cọc mà chủ nhà phải đăng ký trong thời hạn luật định, các bang của Úc có cơ quan nhận tiền bond. Hỏi chủ nhà tiền cọc được gửi ở đâu; câu trả lời mập mờ là dấu hiệu cần cảnh giác.
Biên bản hiện trạng ngày nhận nhà. Chụp ảnh, quay video từng phòng, từng vết xước, vết ố, đồ hỏng ngay ngày nhận nhà, gửi email cho chủ nhà hoặc công ty quản lý để có mốc thời gian. Đây là bằng chứng khi trả nhà và đòi lại tiền cọc.
Ai trả hoá đơn, ai sửa chữa. Hợp đồng phải ghi rõ tiền điện, nước, gas, mạng, phí rác hoặc thuế cư trú địa phương do ai trả, và hỏng hóc nào chủ nhà phải sửa. Ở một số nước, sinh viên được miễn một số loại thuế địa phương nếu nộp giấy xác nhận của trường.
Điều khoản kết thúc sớm. Nếu bạn phải về nước giữa chừng, đổi trường, hoặc trượt kỳ học, bạn có thể thoát hợp đồng thế nào, mất bao nhiêu? Hợp đồng ở ghép có thể ràng buộc liên đới — một người bỏ đi, những người còn lại phải gánh phần tiền.
Đặc thù từng nước. Nhật Bản có tiền lễ (reikin) không hoàn lại và thường cần công ty bảo lãnh thuê nhà; Hàn Quốc có kiểu thuê đặt cọc lớn hoặc đặt cọc nhỏ trả tháng; Đức phổ biến kiểu ở ghép WG và chủ nhà thường hỏi giấy xác nhận thu nhập hoặc tài chính. Đọc hướng dẫn nhà ở cho sinh viên quốc tế của trường trước khi ký.
Dấu hiệu lừa đảo nhà cho thuê nhắm vào người ở xa
Du học sinh là mục tiêu ưa thích của lừa đảo nhà cho thuê vì phải tìm nhà khi còn ở Việt Nam, không xem được tận nơi và thường vội. Kịch bản lặp đi lặp lại với vài biến thể:
- Giá rẻ bất thường so với khu vực, ảnh đẹp như khách sạn, đăng trên mạng xã hội hoặc trang rao vặt.
- "Chủ nhà" đang ở nước ngoài nên không cho xem nhà, đề nghị gửi chìa khoá qua bưu điện sau khi chuyển tiền.
- Yêu cầu chuyển cọc gấp vì "nhiều người đang hỏi", qua chuyển khoản cá nhân, ví điện tử hoặc dịch vụ chuyển tiền quốc tế khó truy lại.
- Không có hợp đồng, hoặc hợp đồng sơ sài không có tên pháp lý, địa chỉ của bên cho thuê.
- Xin chụp hộ chiếu, giấy tờ cá nhân trước cả khi bạn xem nhà.
Cách tự vệ: chỉ đặt cọc nhà qua kênh của trường, công ty quản lý có văn phòng thật, hoặc sau khi bạn hoặc người tin cậy đã xem nhà tận nơi. Nếu chưa chắc, đặt chỗ ở tạm vài tuần — ký túc xá ngắn hạn, khách sạn, nhà nghỉ thanh niên — rồi tìm nhà khi đã đến nơi. Mất thêm chút tiền thuê tạm vẫn rẻ hơn mất trắng một khoản cọc.
Chọn vị trí: khoảng cách, đi lại và an toàn quanh nhà
Vị trí quyết định chi phí ẩn. Một căn rẻ hơn nhưng cách trường một giờ đi tàu sẽ lấy của bạn tiền vé tháng và hai giờ mỗi ngày — thời gian lẽ ra dành cho học, làm thêm hoặc ngủ. Cách so sánh đúng là cộng tiền thuê với tiền đi lại hằng tháng, rồi đặt cạnh thời gian di chuyển. Hỏi tuyến xe buýt, tàu có chạy muộn không, vì sau buổi học tối hoặc ca làm thêm bạn sẽ về nhà khi trời đã tối.
Về an toàn, nguồn đáng tin nhất là sinh viên đang học ở trường: hội sinh viên Việt Nam, nhóm sinh viên quốc tế, văn phòng nhà ở. Họ biết khu nào hay mất xe đạp, đường nào nên tránh ban đêm, chỗ nào gần siêu thị châu Á. Một số thành phố công bố số liệu tội phạm theo khu vực trên trang của cảnh sát; đọc để có hình dung, nhưng đừng thay thế lời khuyên của người sống tại chỗ.
Cuối cùng, nhớ gửi địa chỉ chính xác cho gia đình và cho trường. Một số nước yêu cầu du học sinh báo địa chỉ cho trường hoặc cơ quan cư trú trong thời hạn nhất định và mỗi khi chuyển nhà — ví dụ Đức yêu cầu đăng ký cư trú trong khoảng hai tuần sau khi dọn vào, Nhật yêu cầu báo địa chỉ ở văn phòng thành phố trong vòng mười bốn ngày. Quên việc này có thể ảnh hưởng đến giấy tờ cư trú sau này.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt ký túc xá trước khi có visa không?
Nên đăng ký sớm để giữ chỗ, vì hạn và số phòng có giới hạn. Trước khi trả cọc, đọc chính sách hoàn tiền khi bị từ chối visa hoặc hoãn nhập học. Phần lớn ký túc xá của trường có điều khoản này; nhà ở tư nhân thì khác nhau nhiều, cần hỏi bằng văn bản.
Ở ghép với người Việt hay người nước ngoài thì tốt hơn?
Mỗi lựa chọn có giá của nó. Ở với người Việt dễ chia sẻ việc nấu ăn, đỡ cô đơn những tháng đầu, nhưng dễ thu mình trong một nhóm và ít dùng ngôn ngữ nước sở tại. Ở với bạn quốc tế giúp hoà nhập nhanh hơn. Nhiều người chọn ký túc xá hỗn hợp năm đầu rồi quyết định sau.
Có nên thuê nhà qua người quen giới thiệu trên mạng không?
Chỉ khi xác minh được người cho thuê thật sự có quyền cho thuê căn đó và có hợp đồng rõ ràng. Lừa đảo hay mượn danh "người Việt giúp người Việt" để tạo lòng tin. Không chuyển tiền trước khi có người tin cậy xem nhà hoặc trước khi bạn đến nơi.
Homestay có được đổi gia đình nếu không hợp không?
Thường được, nếu bạn đi qua đơn vị sắp xếp homestay của trường hoặc công ty được trường giới thiệu. Họ có quy trình phản ánh và đổi gia đình, có thể kèm thời gian báo trước. Nếu tự thoả thuận với gia đình qua mạng, việc đổi phụ thuộc hoàn toàn vào thoả thuận ban đầu.
Kỳ nghỉ hè có phải chuyển khỏi ký túc xá không?
Tuỳ trường. Nhiều hợp đồng ký túc xá chỉ tính trong năm học, sinh viên phải dọn đi trong kỳ nghỉ hè hoặc chuyển sang khu nhà ở hè với giá khác. Đọc ngày bắt đầu và kết thúc hợp đồng ngay khi đăng ký, để lên kế hoạch gửi đồ hoặc tìm chỗ ở mùa hè.
Năm hai có nên tiếp tục ở ký túc xá không?
Nếu ký túc xá tiện và giá hợp lý, ở tiếp là hoàn toàn bình thường. Nhiều sinh viên chuyển ra ngoài ở ghép từ năm hai để tiết kiệm hoặc có thêm không gian. Bắt đầu tìm nhà cho năm sau từ giữa năm học, vì ở các thành phố đại học, nhà tốt gần trường được thuê rất sớm.