Philippines là nơi học thạc sĩ, tiến sĩ hợp lý nếu lĩnh vực của bạn là nông nghiệp, lâm nghiệp, môi trường, phát triển, chính sách công, giáo dục hoặc quản trị kinh doanh, và bạn muốn học bằng tiếng Anh trong môi trường Đông Nam Á với chi phí vừa phải. Các địa chỉ đáng xem gồm Đại học Philippines Los Baños cạnh Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế, Đại học Philippines Diliman, Viện Quản trị châu Á (AIM) ở Makati, Ateneo de Manila, De La Salle và các trường mạnh theo ngành ở vùng.
Một nguồn hỗ trợ đặc thù là Trung tâm Khu vực Đông Nam Á về Nghiên cứu và Đào tạo Sau đại học Nông nghiệp (SEARCA), đặt tại Los Baños, có học bổng sau đại học cho công dân các nước thành viên Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Bài này phân tích lĩnh vực mạnh, cấu trúc chương trình, thời gian thực tế, học bổng, nghiên cứu thực địa và việc công nhận bằng khi về nước.
Vì sao chọn Philippines cho bậc sau đại học
Lý do đầu tiên là hệ sinh thái tổ chức khu vực. Philippines là nơi đặt trụ sở Ngân hàng Phát triển châu Á, Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế, SEARCA và Trung tâm Đổi mới và Công nghệ Giáo dục của Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á (SEAMEO INNOTECH). Người học về nông nghiệp, phát triển, giáo dục có cơ hội tiếp xúc với chuyên gia, dữ liệu và dự án của các tổ chức này, điều khó có ở nhiều nơi khác.
Lý do thứ hai là bối cảnh. Philippines là nước đang phát triển, nhiều đảo, chịu thiên tai thường xuyên, có nông nghiệp nhiệt đới và những thách thức đô thị giống Việt Nam ở nhiều điểm. Luận văn nghiên cứu ở đây thường đặt trong bối cảnh gần với điều bạn sẽ làm khi về nước, thay vì bối cảnh của một nước công nghiệp phát triển. Lớp học sau đại học ở các trường lớn có học viên từ nhiều nước châu Á, tạo mạng lưới khu vực.
Lý do thứ ba là ngôn ngữ và chi phí: học bằng tiếng Anh, chi phí tổng thể thấp hơn nhiều so với Úc, Anh, Mỹ. Đổi lại, điều kiện phòng thí nghiệm ở nhiều nơi khiêm tốn hơn, thứ hạng quốc tế thấp hơn, và thời gian hoàn thành thực tế thường dài hơn thời lượng danh nghĩa. Nếu lĩnh vực của bạn cần thiết bị đắt tiền hoặc bạn nhắm tới học thuật ở các nước phương Tây, hãy cân nhắc kỹ.
Những nơi đáng xem theo lĩnh vực
Bảng dưới gợi ý điểm bắt đầu tìm hiểu, không phải xếp hạng. Mỗi trường có nhiều chương trình khác ngoài những gì liệt kê; hãy kiểm chương trình cụ thể và giảng viên hướng dẫn.
| Lĩnh vực | Nơi đáng tìm hiểu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghệ thực phẩm | Đại học Philippines Los Baños | Gần Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế, liên kết với SEARCA |
| Khoa học tự nhiên, kỹ thuật, quy hoạch | Đại học Philippines Diliman, De La Salle, Mapúa | Kiểm phòng thí nghiệm và đề tài của giảng viên |
| Quản trị kinh doanh, quản lý phát triển | Viện Quản trị châu Á (AIM), Ateneo, De La Salle | AIM thành lập năm 1968, đào tạo quản trị cho học viên nhiều nước châu Á |
| Chính sách công, quản trị nhà nước | Đại học Philippines Diliman, trường quản trị nhà nước của Ateneo | Hợp với người làm ở cơ quan, tổ chức phát triển |
| Khoa học biển, môi trường ven biển | Đại học Silliman, các cơ sở của Đại học Philippines | Philippines có hệ sinh thái biển rất đa dạng |
| Giáo dục | Đại học Philippines Diliman, Đại học Sư phạm Philippines, các trường tư lớn | Kiểm chương trình học tập trung hay cuối tuần |
Với nghiên cứu sinh, giảng viên hướng dẫn quan trọng hơn tên trường. Đọc các bài báo gần đây của giảng viên trong lĩnh vực của bạn, viết thư giới thiệu bản thân ngắn gọn kèm đề cương ý tưởng, và hỏi họ có nhận học viên mới không trước khi nộp hồ sơ chính thức.
Cấu trúc thạc sĩ và tiến sĩ: luận văn, thi tổng hợp và thời gian thực tế
Chương trình thạc sĩ ở Philippines thường chia hai loại. Loại có luận văn (thesis) gồm học phần, thi tổng hợp hoặc kỳ thi kiểm tra kiến thức, rồi nghiên cứu và bảo vệ luận văn; loại không luận văn (non-thesis) thay luận văn bằng học phần bổ sung, đề án hoặc thi tổng hợp. Nếu bạn định học tiến sĩ sau này hoặc làm nghiên cứu, loại có luận văn thường có giá trị hơn. Thạc sĩ quản trị kinh doanh và các chương trình ứng dụng thường thuộc loại không luận văn hoặc có đề án thực tế.
Chương trình tiến sĩ gồm học phần, kỳ thi đủ điều kiện (qualifying hoặc comprehensive examination), bảo vệ đề cương, nghiên cứu và bảo vệ luận án; nhiều trường yêu cầu bài báo công bố trước khi tốt nghiệp. Thời gian danh nghĩa của thạc sĩ thường là hai năm, tiến sĩ khoảng ba đến năm năm, nhưng thực tế thường dài hơn vì nghiên cứu, thủ tục và lịch của hội đồng. Hãy hỏi trường thời gian hoàn thành trung bình của học viên quốc tế trong chương trình, không chỉ thời lượng trên giấy.
Một chi tiết cần chú ý: nhiều chương trình sau đại học ở Philippines được thiết kế cho người đi làm, học buổi tối hoặc cuối tuần. Với du học sinh mang visa 9(F), bạn cần chương trình học tập trung, đúng điều kiện của tình trạng du học. Lịch học cuối tuần cũng có thể ảnh hưởng tới việc công nhận văn bằng khi về Việt Nam nếu hình thức đào tạo không phù hợp quy định. Hỏi rõ hình thức đào tạo ghi trên bằng và bảng điểm.
Học bổng: SEARCA và những nguồn khác
Học bổng SEARCA. SEARCA cấp học bổng sau đại học cho công dân các nước thành viên Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, để học thạc sĩ, tiến sĩ về nông nghiệp và các lĩnh vực liên quan tại Đại học Philippines Los Baños và một số đại học đối tác trong khu vực. Điều kiện thường gồm thành tích học tập, kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực, cam kết về nước làm việc. Chu kỳ nhận hồ sơ, điều kiện và mức hỗ trợ thay đổi theo năm, nên đọc thông báo chính thức của SEARCA.
Học bổng và hỗ trợ của trường. Một số trường có học bổng, miễn giảm học phí hoặc vị trí trợ giảng, trợ lý nghiên cứu cho học viên sau đại học, gắn với dự án của giảng viên. Liên hệ giảng viên hướng dẫn sớm là cách tốt nhất để biết có suất hay không.
Học bổng gắn với dự án và tổ chức. Các dự án nghiên cứu hợp tác quốc tế, tổ chức phát triển đôi khi tài trợ học viên làm luận văn trong khuôn khổ dự án. Thông tin thường đi qua mạng lưới chuyên môn hơn là qua quảng cáo.
Học bổng chỉ dành cho công dân Philippines. Nhiều học bổng của các cơ quan nhà nước Philippines chỉ dành cho công dân Philippines. Đọc kỹ điều kiện quốc tịch trước khi mất công làm hồ sơ.
Học bổng phía Việt Nam. Cơ quan, đơn vị nơi bạn làm việc hoặc các chương trình đào tạo nguồn nhân lực có thể hỗ trợ, thường kèm cam kết phục vụ sau khi về. Đọc kỹ điều khoản bồi hoàn.
Hồ sơ đầu vào sau đại học
Bộ hồ sơ sau đại học ở Philippines nhìn chung giống các nước dạy bằng tiếng Anh khác, nhưng có vài điểm riêng về giấy tờ và giảng viên. Danh mục dưới đây là bộ thường gặp; trường quyết định chi tiết.
- Bằng và bảng điểm đại học (thạc sĩ với hồ sơ tiến sĩ), dịch tiếng Anh, chứng nhận và hợp pháp hoá theo yêu cầu.
- Bằng chứng tiếng Anh nếu chương trình trước không dạy bằng tiếng Anh, có thể là chứng chỉ quốc tế hoặc bài kiểm tra của trường.
- Thư giới thiệu, thường hai đến ba thư từ giảng viên hoặc cấp trên trực tiếp.
- Bài viết mục tiêu học tập và đề cương nghiên cứu sơ bộ với chương trình có luận văn, luận án.
- Kết quả kỳ thi đầu vào nếu chương trình yêu cầu, ví dụ một số chương trình quản trị kinh doanh có bài thi năng lực riêng.
- Thư đồng ý hướng dẫn của giảng viên với một số chương trình tiến sĩ.
- Sơ yếu lý lịch nêu rõ kinh nghiệm làm việc, công bố khoa học nếu có.
Sau khi có thư chấp nhận, thủ tục visa du học 9(F) áp dụng như bậc cử nhân. Nếu bạn đi cùng vợ hoặc chồng, con, hỏi Cục Di trú về tình trạng cho người phụ thuộc trước khi lên kế hoạch.
Nghiên cứu thực địa và đạo đức nghiên cứu
Nhiều luận văn sau đại học ở Philippines có phần thực địa: khảo sát nông hộ, lấy mẫu sinh vật, phỏng vấn cộng đồng. Nghiên cứu có con người tham gia thường phải qua hội đồng đạo đức nghiên cứu của trường trước khi thu thập dữ liệu. Nghiên cứu với sinh vật hoang dã, tài nguyên di truyền hay tại vùng của cộng đồng bản địa có thể cần giấy phép riêng của cơ quan quản lý và sự đồng ý của cộng đồng theo luật Philippines. Thời gian xin phép có thể kéo dài nhiều tháng, nên đưa vào kế hoạch luận văn từ sớm.
Với học viên quốc tế, thêm một lớp nữa: nếu bạn muốn dùng dữ liệu từ Việt Nam cho luận văn ở Philippines, cần tuân thủ quy định của cả hai phía về thu thập và chuyển dữ liệu, đặc biệt dữ liệu cá nhân. Thảo luận với giảng viên hướng dẫn về việc chọn địa bàn, vì nghiên cứu tại Việt Nam có thể gần với công việc sau này của bạn nhưng phức tạp hơn về thủ tục và giám sát.
Cuối cùng, chuẩn mực liêm chính học thuật ở các trường lớn rất nghiêm: đạo văn, sao chép dữ liệu, nhờ người viết hộ đều có thể dẫn tới bị đình chỉ hoặc thu hồi bằng. Nếu chưa quen chuẩn trích dẫn tiếng Anh, hãy học ngay học kỳ đầu qua các khoá hỗ trợ viết của trường.
Công nhận văn bằng khi về Việt Nam
Bằng thạc sĩ, tiến sĩ do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp được công nhận theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Điều kiện chính là cơ sở và chương trình được cơ quan có thẩm quyền của Philippines công nhận, và hình thức, thời gian đào tạo phù hợp với quy định. Với bằng tiến sĩ, hồ sơ công nhận thường xem cả luận án và quá trình học tập. Những chương trình học trực tuyến hoàn toàn hoặc học rút gọn bất thường có thể gặp khó khi công nhận.
Cách phòng ngừa đơn giản là kiểm trước khi nhập học: xin trường xác nhận bằng văn bản về hình thức đào tạo, thời gian học tập trung tại Philippines, và lưu giữ đầy đủ giấy tờ học tập, visa, dấu xuất nhập cảnh trong suốt khoá học. Khi tốt nghiệp, xin bảng điểm chính thức và giấy xác nhận chương trình từ trường trước khi rời Philippines, vì làm từ xa sau này mất thời gian hơn nhiều.
Nếu bạn làm việc ở cơ quan nhà nước hoặc trường đại học tại Việt Nam, hỏi bộ phận tổ chức về yêu cầu riêng với văn bằng nước ngoài trước khi đi. Nếu cần người cùng chọn chương trình và lên kế hoạch hồ sơ học bổng, đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí và không ràng buộc.
Câu hỏi thường gặp
Học thạc sĩ ở Philippines mất bao lâu?
Thời lượng danh nghĩa thường khoảng hai năm với chương trình có luận văn, có thể ngắn hơn với chương trình không luận văn. Thực tế nhiều học viên mất lâu hơn vì nghiên cứu, thủ tục bảo vệ và lịch hội đồng. Hỏi trường thời gian hoàn thành trung bình của học viên quốc tế để lập kế hoạch tài chính và visa.
Học bổng SEARCA dành cho ai?
Học bổng sau đại học của SEARCA dành cho công dân các nước thành viên Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, học về nông nghiệp và các lĩnh vực liên quan tại các đại học đối tác. Điều kiện cụ thể, chu kỳ nhận hồ sơ và quyền lợi thay đổi theo năm, nên đọc thông báo chính thức.
MBA ở Philippines có giá trị không?
Giá trị phụ thuộc chương trình cụ thể, kiểm định, mạng lưới cựu học viên và mục tiêu nghề nghiệp của bạn. Viện Quản trị châu Á và các trường tư lớn ở Manila có truyền thống đào tạo quản trị cho học viên nhiều nước châu Á. Hãy so sánh chương trình với các lựa chọn khác theo nơi bạn định làm việc.
Có được học thạc sĩ buổi tối, cuối tuần khi mang visa du học không?
Visa du học yêu cầu bạn theo học chương trình phù hợp với tình trạng du học, thường là học tập trung. Nhiều chương trình buổi tối, cuối tuần thiết kế cho người đi làm ở Philippines. Hỏi trường chương trình có đủ điều kiện cho sinh viên quốc tế mang visa 9(F) không, và hình thức ghi trên bằng.
Có thể đưa gia đình sang khi học tiến sĩ ở Philippines không?
Có thể có tình trạng cư trú cho người phụ thuộc, nhưng điều kiện và thủ tục do Cục Di trú quy định và có thể thay đổi. Hỏi Cục Di trú và văn phòng quốc tế của trường trước khi lên kế hoạch, và tính thêm chi phí sinh hoạt, trường học cho con vào ngân sách.
Luận văn có thể nghiên cứu về Việt Nam không?
Thường là được nếu giảng viên hướng dẫn đồng ý và đề tài phù hợp chương trình. Bạn cần tuân thủ quy định đạo đức nghiên cứu của trường và quy định về thu thập dữ liệu ở Việt Nam. Bàn với giảng viên từ đầu về địa bàn, vì nghiên cứu từ xa có thể kéo dài thời gian hoàn thành.