Du học Đài Loan hệ chính quy là nộp hồ sơ trực tiếp vào chương trình cử nhân, thạc sĩ hoặc tiến sĩ của một trường đại học theo diện sinh viên quốc tế, học bằng tiếng Hoa (cần chứng chỉ TOCFL) hoặc tiếng Anh (cần IELTS, TOEFL), sau đó xin thị thực cư trú tại Văn phòng Kinh tế và Văn hoá Đài Bắc ở Việt Nam và làm thẻ cư trú ARC khi tới nơi. Học bổng nổi bật nhất là Taiwan Scholarship do Bộ Giáo dục Đài Loan cấp, nộp qua văn phòng đại diện.
Đài Loan hấp dẫn người Việt vì gần, chi phí vừa phải so với Đông Á, nhiều chương trình dạy bằng tiếng Anh ở bậc sau đại học, và thế mạnh rõ ở kỹ thuật, bán dẫn, công nghệ thông tin, y sinh. Nhưng đây cũng là thị trường có nhiều mô hình "du học" lẫn lộn: học tiếng ngắn hạn, chương trình hợp tác nhà trường – doanh nghiệp, du học vừa học vừa làm. Bài viết tập trung vào con đường chính quy, cách chọn trường và những điểm cần cảnh giác.
Bức tranh hệ đại học Đài Loan
Đài Loan có số lượng trường đại học lớn so với dân số, chia thành trường công lập và tư thục, đại học tổng hợp và đại học khoa học kỹ thuật (hệ công nghệ). Nhóm trường công lập hàng đầu như Đại học Quốc gia Đài Loan, Đại học Thanh Hoa (Tsing Hua), Đại học Dương Minh Giao Thông (NYCU, hợp nhất năm 2021), Đại học Thành Công (NCKU), Đại học Khoa học Kỹ thuật Quốc gia Đài Loan (NTUST), Đại học Chính trị (NCCU) có danh tiếng nghiên cứu tốt và cạnh tranh cao.
Do tỷ lệ sinh giảm, nhiều trường, nhất là trường tư ở địa phương, thiếu sinh viên và tích cực tuyển sinh quốc tế. Một số trường đã phải sáp nhập hoặc đóng cửa trong những năm gần đây. Điều này tạo ra hai mặt: cơ hội vào học dễ hơn, học bổng của trường nhiều hơn, nhưng cũng có trường chất lượng yếu và rủi ro trường gặp khó khăn giữa khoá. Kiểm tình hình tuyển sinh và tài chính của trường là việc đáng làm.
Bậc sau đại học là điểm mạnh với người Việt: nhiều chương trình thạc sĩ, tiến sĩ ngành kỹ thuật, khoa học, quản trị dạy bằng tiếng Anh, giáo sư nhận sinh viên vào phòng thí nghiệm kèm trợ cấp nghiên cứu. Bậc cử nhân có chương trình tiếng Anh nhưng ít hơn, phần lớn dạy bằng tiếng Hoa.
Học bằng tiếng Hoa hay tiếng Anh
Lựa chọn ngôn ngữ giảng dạy quyết định gần như mọi thứ phía sau: điều kiện vào, số lượng chương trình, khả năng hoà nhập và đi làm. Bảng dưới đây so sánh ở mức nguyên tắc.
| Khía cạnh | Chương trình tiếng Hoa | Chương trình tiếng Anh |
|---|---|---|
| Số lượng chương trình | Rất nhiều, mọi ngành | Ít hơn, tập trung sau đại học và một số ngành |
| Chứng chỉ đầu vào | TOCFL, mức do trường đặt | IELTS, TOEFL hoặc tương đương |
| Hoà nhập, làm thêm | Dễ hơn nhiều | Khó hơn nếu không biết tiếng Hoa |
| Đi làm ở Đài Loan sau tốt nghiệp | Thuận lợi hơn ở đa số công ty | Hợp với công ty đa quốc gia, ngành kỹ thuật cao |
| Đầu tư trước khi đi | Một đến hai năm học tiếng nếu bắt đầu từ đầu | Chủ yếu là tiếng Anh học thuật |
Nhiều người chọn chương trình tiếng Anh nhưng vẫn học tiếng Hoa song song, vì đời sống hằng ngày, làm thêm và phần lớn cơ hội việc làm vẫn cần tiếng Hoa. Nếu định học một năm tiếng trước khi vào chính quy, phần học tiếng là một chủ đề riêng, còn bài này đi vào phần chính quy.
Học bổng: Taiwan Scholarship và các nguồn khác
Taiwan Scholarship. Học bổng do Bộ Giáo dục Đài Loan cấp cho sinh viên quốc tế học chính quy từ cử nhân tới tiến sĩ, thường gồm hỗ trợ học phí và trợ cấp sinh hoạt hằng tháng trong thời hạn nhất định. Ứng viên nộp qua văn phòng đại diện của Đài Loan tại nước mình, thường vào đầu năm, đồng thời phải tự nộp hồ sơ và được trường nhận. Điều kiện chi tiết, hạn nộp và giá trị được công bố hằng năm.
Học bổng của trường. Nhiều trường có học bổng cho sinh viên quốc tế: miễn hoặc giảm học phí, đôi khi kèm trợ cấp, xét theo kết quả học tập và duy trì theo điểm từng kỳ. Đây là nguồn phổ biến nhất và dễ tiếp cận hơn học bổng chính phủ.
Trợ cấp nghiên cứu. Ở bậc thạc sĩ, tiến sĩ ngành kỹ thuật, khoa học, giáo sư hướng dẫn có thể trả trợ cấp từ dự án nghiên cứu. Liên hệ trước với giáo sư có hướng nghiên cứu phù hợp là cách tăng cơ hội cả vào học lẫn có tài trợ.
Học bổng tiếng ngắn hạn. Có học bổng dành cho khoá học tiếng Hoa ngắn hạn, nhưng đó là con đường học tiếng, không phải chính quy; khi dùng học bổng này làm bước đệm, cần lên kế hoạch nộp chính quy riêng.
Quy trình từ nộp hồ sơ đến nhận thẻ cư trú
Kỳ nhập học chính là tháng 9, một số trường có kỳ tháng 2. Hạn nộp hồ sơ sinh viên quốc tế thường rơi vào khoảng đầu năm cho kỳ tháng 9, tuỳ trường.
- Chọn trường và chương trình trên cổng thông tin du học Đài Loan và trang của trường; ghi hạn nộp, yêu cầu ngôn ngữ, giấy tờ.
- Chuẩn bị bằng tốt nghiệp, bảng điểm, bản dịch có chứng thực theo yêu cầu (thường cần xác nhận qua văn phòng đại diện), chứng chỉ ngôn ngữ, kế hoạch học tập, thư giới thiệu, chứng minh tài chính.
- Nộp hồ sơ trực tuyến cho từng trường; nộp hồ sơ Taiwan Scholarship song song nếu đủ điều kiện.
- Nhận giấy báo nhập học; chuẩn bị hồ sơ thị thực cư trú diện du học: giấy báo nhập học, hộ chiếu, ảnh, chứng minh tài chính, giấy khám sức khoẻ theo mẫu nếu được yêu cầu.
- Nộp hồ sơ thị thực tại Văn phòng Kinh tế và Văn hoá Đài Bắc ở Hà Nội hoặc TP.HCM; nhận thị thực và đặt vé.
- Sau khi đến, nộp hồ sơ xin thẻ cư trú ARC với Sở Di dân trong thời hạn quy định; mua bảo hiểm theo yêu cầu của trường cho tới khi đủ điều kiện tham gia bảo hiểm y tế toàn dân.
Quy định về chứng thực giấy tờ và mẫu khám sức khoẻ thay đổi theo thời kỳ; hãy kiểm trang của văn phòng đại diện vào lúc chuẩn bị, không dựa vào danh sách của người đi trước.
Lập ngân sách du học Đài Loan
Chi phí ở Đài Loan thường được xếp ở mức vừa phải trong khu vực Đông Á, nhưng chênh lệch giữa các trường và các thành phố khá lớn. Học phí trường công lập thường thấp hơn trường tư; học phí ngành kỹ thuật, y thường cao hơn ngành xã hội. Các trường công bố học phí và phí sinh hoạt ước tính cho sinh viên quốc tế mỗi năm; đây là nguồn đáng tin nhất để lập ngân sách.
Về sinh hoạt, Đài Bắc đắt hơn rõ rệt so với Đài Trung, Đài Nam, Cao Hùng hay các thành phố nhỏ, chủ yếu do tiền thuê nhà. Ký túc xá trong trường thường rẻ và an toàn hơn thuê ngoài, nhiều trường ưu tiên chỗ cho sinh viên quốc tế năm đầu. Ăn uống ở căng tin và quán bình dân giữ chi phí thấp, đi lại bằng tàu điện, xe buýt hoặc xe đạp công cộng thuận tiện.
Các khoản một lần cần tính: vé máy bay, phí thị thực, phí làm thẻ ARC, khám sức khoẻ, bảo hiểm trước khi đủ điều kiện tham gia bảo hiểm toàn dân, tiền cọc nếu thuê nhà ngoài. Khi chứng minh tài chính cho hồ sơ thị thực hay học bổng, hãy dùng tài khoản và giấy tờ thật của gia đình, có nguồn gốc rõ; đây cũng là căn cứ để chính gia đình kiểm tra mình có duy trì được toàn bộ khoá học hay không.
Làm thêm, bảo hiểm và ở lại sau tốt nghiệp
Sinh viên quốc tế học chính quy muốn làm thêm phải xin giấy phép lao động qua cơ quan lao động; giấy phép có thời hạn và phải gia hạn. Trong kỳ học, số giờ làm bị giới hạn ở mức khoảng 20 giờ mỗi tuần; trong kỳ nghỉ đông và nghỉ hè giới hạn này được nới. Làm không phép hoặc quá giờ có thể bị phạt và ảnh hưởng tới tư cách cư trú.
Về bảo hiểm, người nước ngoài cư trú hợp pháp thường được tham gia bảo hiểm y tế toàn dân sau một thời gian cư trú liên tục theo quy định; trước đó phải có bảo hiểm tư nhân hoặc bảo hiểm do trường sắp xếp. Đây là điểm cần tính vào ngân sách năm đầu.
Sau tốt nghiệp, sinh viên quốc tế có thể xin gia hạn cư trú để tìm việc trong một thời gian nhất định theo quy định hiện hành. Đài Loan có cơ chế chấm điểm riêng cho người nước ngoài tốt nghiệp từ đại học Đài Loan khi xin giấy phép làm việc chuyên môn, xét bằng cấp, lương, kinh nghiệm, ngôn ngữ. Ngành kỹ thuật, bán dẫn, công nghệ thông tin có nhu cầu tuyển dụng rõ, đặc biệt với người biết tiếng Hoa. Chính sách thu hút nhân lực của Đài Loan thay đổi khá nhanh, nên kiểm quy định khi gần tốt nghiệp.
Những điểm cần cảnh giác
Thị trường du học Đài Loan ở Việt Nam có nhiều mô hình mang chung chữ "du học". Những dấu hiệu dưới đây giúp phân biệt con đường chính quy với các chương trình có rủi ro.
- Chương trình hứa "vừa học vừa làm, đủ tiền gửi về nhà". Trong quá khứ đã có những vụ việc được báo chí Đài Loan và quốc tế phản ánh, trong đó sinh viên nước ngoài thuộc chương trình hợp tác nhà trường – doanh nghiệp bị đưa đi làm nhiều giờ hơn quy định. Học chính quy là để học; làm thêm chỉ là phần phụ trong giới hạn luật.
- Phí dịch vụ cao để "bảo đảm" học bổng. Học bổng chính phủ và học bổng trường do trường và cơ quan chức năng xét; không ai bảo đảm được kết quả.
- Trường không có trong danh sách được phép tuyển sinh quốc tế hoặc đang gặp khó khăn tuyển sinh. Kiểm trên trang Bộ Giáo dục Đài Loan và tin tức về trường.
- Đi bằng thị thực ngắn hạn rồi "chuyển đổi" tại chỗ. Học chính quy cần đúng loại thị thực cư trú diện du học; các cách lách có thể làm hỏng hồ sơ cư trú về sau.
- Giấy tờ dịch, chứng thực qua trung gian không rõ. Bằng cấp, bảng điểm phải được chứng thực theo đúng quy trình; giấy tờ có vấn đề có thể bị huỷ kết quả nhập học.
Nếu cần người cùng phân biệt chương trình chính quy với các mô hình khác và rà hồ sơ học bổng, đội tư vấn Global Gate Pass nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí và không ràng buộc.
Câu hỏi thường gặp
Du học Đài Loan có cần biết tiếng Hoa không?
Không bắt buộc nếu chọn chương trình dạy bằng tiếng Anh, khi đó cần IELTS hoặc TOEFL. Tuy vậy phần lớn chương trình, nhất là bậc cử nhân, dạy bằng tiếng Hoa và yêu cầu TOCFL. Kể cả học bằng tiếng Anh, biết tiếng Hoa giúp đời sống, làm thêm và tìm việc dễ hơn nhiều.
Taiwan Scholarship nộp ở đâu và khi nào?
Ứng viên Việt Nam nộp qua Văn phòng Kinh tế và Văn hoá Đài Bắc tại Hà Nội hoặc TP.HCM, thường vào khoảng đầu năm cho kỳ nhập học tháng 9. Song song phải tự nộp hồ sơ vào trường. Hạn và điều kiện được công bố mỗi năm, nên theo dõi thông báo của văn phòng.
Học bổng Taiwan Scholarship có bao gồm toàn bộ chi phí không?
Học bổng thường gồm hỗ trợ học phí trong một mức trần và trợ cấp sinh hoạt hằng tháng, nhưng không nhất thiết phủ mọi khoản như vé máy bay, bảo hiểm hay phí khác. Giá trị và điều kiện duy trì được công bố hằng năm; nên lập ngân sách cho phần chênh.
Sinh viên quốc tế ở Đài Loan được làm thêm bao nhiêu giờ?
Sinh viên chính quy phải có giấy phép lao động. Trong kỳ học, giới hạn khoảng 20 giờ mỗi tuần; trong kỳ nghỉ đông và hè giới hạn này được nới. Quy định có thể điều chỉnh, nên kiểm với phòng sinh viên quốc tế của trường và cơ quan lao động.
Bằng đại học Đài Loan có được công nhận ở Việt Nam không?
Văn bằng do cơ sở giáo dục đại học hợp pháp của Đài Loan cấp có thể được Bộ Giáo dục và Đào tạo xét công nhận theo quy định hiện hành. Chọn trường được Bộ Giáo dục Đài Loan công nhận và học đúng hình thức chính quy giúp việc công nhận thuận lợi.
Nên chọn Đài Loan hay Hàn Quốc, Nhật Bản?
Mỗi nơi có thế mạnh riêng: Đài Loan có chi phí vừa phải, nhiều chương trình tiếng Anh sau đại học ngành kỹ thuật; Hàn Quốc và Nhật Bản có hệ học bổng chính phủ lớn và thị trường việc làm rộng. Chọn theo ngành, ngôn ngữ muốn đầu tư và kế hoạch nghề nghiệp, không theo lời quảng cáo.