Du học THPT là đưa học sinh 14–17 tuổi sang học cấp ba ở nước ngoài, theo một trong ba mô hình: trường nội trú hoặc bán trú tư thục, trường công có chương trình nhận học sinh quốc tế, hoặc một năm trao đổi văn hoá. Độ tuổi phù hợp với đa số học sinh Việt Nam là từ lớp 10 hoặc lớp 11, khi các em đã đủ chín chắn để sống xa nhà và còn hai đến ba năm để quen hệ giáo dục trước khi xét tuyển đại học.
Khác với du học đại học, du học THPT đặt ra những yêu cầu riêng vì người học còn là trẻ vị thành niên: phải có giám hộ hợp pháp, chỗ ở được giám sát, và nhiều nước có loại visa hoặc quy định riêng cho học sinh dưới 18 tuổi. Phần dưới đi qua từng mô hình trường, quy định của các nước học sinh Việt Nam hay chọn, cách đánh giá con đã sẵn sàng chưa, và lịch chuẩn bị. Quy định visa thay đổi theo năm, nên trước khi nộp luôn đối chiếu trang chính thức của cơ quan di trú nước đó.
Ba mô hình du học THPT và khác biệt cốt lõi
Mỗi mô hình phục vụ một mục tiêu khác nhau. Nhầm mô hình là lỗi đầu tiên và tốn kém nhất, ví dụ chọn năm trao đổi trong khi mục tiêu là lấy bằng tốt nghiệp ở nước sở tại.
| Mô hình | Mục tiêu chính | Chỗ ở | Có lấy bằng tốt nghiệp nước sở tại |
|---|---|---|---|
| Nội trú hoặc bán trú tư thục | Học trọn cấp ba, chuẩn bị vào đại học nước ngoài | Ký túc xá trong trường hoặc homestay do trường sắp xếp | Có, nếu học đủ năm theo quy định |
| Trường công nhận học sinh quốc tế | Học cấp ba theo chương trình bang hoặc tỉnh với chi phí thấp hơn trường tư | Homestay do sở giáo dục hoặc trường sắp xếp | Có, nếu học đủ năm và đạt tín chỉ |
| Năm trao đổi văn hoá | Trải nghiệm ngôn ngữ và văn hoá trong khoảng một năm học | Gia đình bản xứ nhận nuôi tự nguyện | Thường không, hoặc không được đảm bảo |
Trường nội trú tư thục thường có tỷ lệ giáo viên trên học sinh cao, có bộ phận tư vấn đại học và hoạt động ngoại khoá dày, nhưng học phí cao nhất. Trường công tiết kiệm hơn, lớp học đông hơn và môi trường gần với đời sống địa phương. Năm trao đổi chi phí thấp nhất, nhưng học sinh thường không được chọn bang, chọn trường hay chọn gia đình, và mục tiêu là trải nghiệm, không phải bằng cấp.
Mỹ: trường tư cho F-1, trường công bị giới hạn mười hai tháng
Mỹ là điểm đến du học THPT phổ biến của học sinh Việt Nam, nhưng quy định visa có một chi tiết nhiều gia đình không biết. Học sinh có visa F-1 chỉ được học tại trường trung học công lập tối đa mười hai tháng cộng dồn, và phải trả đầy đủ chi phí đào tạo không được trợ cấp cho học khu. Quy định này nằm trong luật di trú Mỹ, nên ai muốn học trọn ba bốn năm cấp ba theo diện F-1 thì gần như phải chọn trường tư, có thể là trường nội trú hoặc trường ngày kết hợp homestay.
Trường tư ở Mỹ chỉ cấp được I-20 khi đã được chứng nhận trong hệ thống SEVP. Gia đình nên kiểm tên trường trên công cụ tra cứu trường được chứng nhận của chính phủ Mỹ trước khi đóng tiền đặt cọc. Một số trường tôn trọng niềm tin riêng hoặc chương trình đặc thù; điều này không ảnh hưởng tới visa, nhưng cần hiểu rõ văn hoá trường trước khi chọn.
Con đường thứ hai là năm trao đổi theo visa J-1 dành cho học sinh trung học, thường cho tuổi khoảng 15 đến 18 rưỡi, kéo dài một học kỳ hoặc một năm, ở với gia đình bản xứ tình nguyện. Học sinh không được chọn nơi ở và thường không được ở lại học tiếp bằng visa này. Mô hình J-1 hợp với mục tiêu trải nghiệm và nâng ngoại ngữ, không phải con đường lấy bằng tốt nghiệp trung học Mỹ.
Anh, Úc, Canada, New Zealand: quy định riêng cho học sinh dưới 18
Ở Anh, học sinh từ 4 đến 17 tuổi học tại trường tư thục có thu phí xin loại visa Child Student; học sinh 16–17 tuổi có thể chọn visa này hoặc visa Student tuỳ chương trình. Trường phải là đơn vị được cấp phép bảo lãnh du học sinh, và hầu hết trường nội trú yêu cầu một người giám hộ tại Anh lo cho học sinh vào các kỳ nghỉ ngắn, cuối tuần không ở trường hoặc khi có sự cố. Nhiều gia đình chọn công ty giám hộ có chứng nhận của các hiệp hội chuyên ngành thay vì nhờ người quen.
Ở Úc, mọi học sinh dưới 18 tuổi giữ visa du học phải có sắp xếp chăm sóc được chấp thuận: hoặc sống với cha mẹ hay người thân trên 21 tuổi giữ visa giám hộ du học sinh, hoặc để trường xác nhận chỗ ở và phúc lợi qua văn bản CAAW. Trường công ở các bang như New South Wales, Victoria, Queensland có chương trình nhận học sinh quốc tế do sở giáo dục bang quản lý, với homestay được kiểm duyệt.
Ở Canada, học sinh chưa đến tuổi trưởng thành theo luật tỉnh bang (18 hoặc 19 tuổi tuỳ tỉnh) mà không đi cùng cha mẹ phải có người giám hộ ở Canada, kèm giấy cam kết giám hộ có công chứng ở cả hai nước. Nhiều học khu công lập ở British Columbia, Ontario, Alberta, Manitoba có chương trình quốc tế. New Zealand yêu cầu trường nhận học sinh quốc tế tuân thủ bộ quy tắc chăm sóc học viên do chính phủ ban hành; học sinh nhỏ tuổi ở với người thân được chấp thuận hoặc homestay do trường quản lý. Ở cả bốn nước, chi tiết hồ sơ thay đổi theo năm, nên đọc trang của cơ quan di trú trước khi nộp.
Dấu hiệu con đã sẵn sàng, và dấu hiệu nên chờ
Tự lo sinh hoạt hằng ngày. Con tự dậy đúng giờ, tự chuẩn bị đồ, biết giặt giũ và ăn uống điều độ mà không cần nhắc. Ở trường nội trú, không ai đứng sau nhắc từng việc nhỏ như ở nhà.
Chủ động hỏi khi không hiểu. Học sinh quen chờ giáo viên giao việc thường chật vật trong lớp học phương Tây, nơi việc đặt câu hỏi và thảo luận là một phần điểm số.
Chính con muốn đi. Động lực đến từ bản thân giúp vượt qua tháng đầu nhớ nhà. Nếu chủ yếu là mong muốn của cha mẹ, rủi ro con xin về giữa chừng cao hơn nhiều.
Ổn định cảm xúc. Con biết nói ra khi buồn, có cách tự cân bằng. Nếu con đang trải qua giai đoạn khủng hoảng tâm lý hoặc vừa có biến cố gia đình, nên chờ.
Ngoại ngữ đủ để giao tiếp hằng ngày. Không cần giỏi như người bản xứ, nhưng phải đủ để nói với giáo viên và bạn bè khi cần giúp. Nhiều trường kiểm tra đầu vào hoặc xếp lớp hỗ trợ tiếng Anh, có thể kéo dài thời gian học.
Gia đình có kế hoạch dài hạn. Du học THPT gần như luôn dẫn tới đại học ở nước ngoài. Nếu ngân sách chỉ đủ cấp ba, con có thể bị kẹt giữa hai hệ thống khi phải về nước giữa chừng.
Lịch chuẩn bị du học THPT trong khoảng mười hai đến mười tám tháng
Trường nội trú tư thục thường xét hồ sơ sớm, nhiều trường có hạn vào mùa đông năm trước kỳ nhập học. Lịch dưới đây là khung tham khảo cho kỳ nhập học tháng 8 hoặc tháng 9:
- Tháng 1–3 năm trước: gia đình xác định mục tiêu, ngân sách, nước và mô hình trường. Cho con đọc, xem và nói chuyện với học sinh đang học ở mô hình đó.
- Tháng 4–6: thi các bài kiểm tra trường yêu cầu, như bài thi tiếng Anh cho học sinh trung học hoặc bài đánh giá năng lực đầu vào. Lập danh sách khoảng năm đến tám trường.
- Tháng 7–9: tham quan trường trực tiếp hoặc trực tuyến, gặp đại diện tuyển sinh, chuẩn bị học bạ dịch, thư giới thiệu của giáo viên và bài viết của học sinh.
- Tháng 10–1: nộp hồ sơ, phỏng vấn với trường. Nhiều trường tư phỏng vấn trực tiếp học sinh để đánh giá độ trưởng thành.
- Tháng 2–4: nhận kết quả, chọn trường, đặt cọc, sắp xếp giám hộ và chỗ ở.
- Tháng 4–7: nhận giấy tờ của trường để xin visa, nộp visa, khám sức khoẻ, mua bảo hiểm, chuẩn bị hành lý và buổi định hướng trước khi bay.
Với trường công ở Canada, Úc, New Zealand, quy trình thường ngắn hơn và có thể nhận theo kỳ tháng 1 hoặc giữa năm. Dù vậy, chỗ homestay tốt ở các học khu được ưa chuộng thường hết sớm, nên vẫn nên bắt đầu trước ít nhất chín tháng.
Học thuật và con đường lên đại học
Chương trình THPT ở mỗi nước khác nhau đáng kể. Trường Mỹ cấp bằng tốt nghiệp trung học theo tín chỉ, kèm các lớp nâng cao AP và có thể có IB. Trường Anh học GCSE đến lớp 11 rồi A-level ở hai năm cuối, hoặc IB. Úc cấp chứng chỉ tốt nghiệp theo bang, Canada theo tỉnh. Học sinh nên vào trường từ đầu một chu kỳ, ví dụ đầu năm lớp 10 ở Mỹ hoặc đầu chương trình A-level ở Anh, để không phải học bù nội dung.
Một câu hỏi phụ huynh hay đặt là nếu con phải về nước giữa chừng thì sao. Học sinh có thể xin công nhận kết quả học tập ở nước ngoài để học tiếp tại trường trong nước, theo quy định công nhận văn bằng và kết quả học tập của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thường do sở giáo dục địa phương xử lý ở cấp phổ thông. Tuy vậy, chuyển ngược giữa chừng thường khó vì chương trình không khớp, nhất là các môn tiếng Việt, lịch sử, địa lý. Gia đình nên có kế hoạch dự phòng từ đầu, ví dụ chọn trường quốc tế trong nước dạy cùng chương trình nếu phải về.
Khi đến năm cuối, học sinh xét tuyển đại học như học sinh bản xứ ở nước đó, hoặc nộp sang nước khác bằng bằng cấp quốc tế. Trường nội trú tốt có cố vấn đại học hỗ trợ từ lớp 11, giúp chọn trường, viết luận và chuẩn bị bài thi. Đây là một trong những giá trị lớn nhất của mô hình nội trú, và nên là câu hỏi gia đình đặt ra khi so sánh trường. Nếu cần người cùng so các mô hình trường cho đúng độ tuổi và ngân sách của con, đội tư vấn Global Gate Pass nhận buổi trao đổi đầu miễn phí, không ràng buộc.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi thì có thể đi du học THPT?
Nhiều trường nội trú nhận từ khoảng 13–14 tuổi, một số nước cho học sinh nhỏ hơn với visa riêng. Về độ trưởng thành, đa số học sinh Việt Nam phù hợp hơn khi đi từ lớp 10 hoặc lớp 11. Điều quyết định không phải là tuổi mà là khả năng tự lập và có người lớn đáng tin theo sát.
Học sinh có visa F-1 có học được trường công ở Mỹ không?
Có, nhưng tối đa mười hai tháng cộng dồn ở bậc trung học công lập và phải trả đầy đủ chi phí đào tạo cho học khu. Muốn học trọn cấp ba ở Mỹ theo diện F-1, học sinh thường phải chọn trường tư đã được chứng nhận để cấp I-20.
Năm trao đổi có giúp lấy bằng tốt nghiệp THPT nước ngoài không?
Thường không. Năm trao đổi hướng tới trải nghiệm văn hoá và ngôn ngữ, học sinh không được chọn trường và chương trình, và bằng tốt nghiệp không được đảm bảo. Nếu mục tiêu là học trọn cấp ba rồi vào đại học ở nước đó, nên chọn trường tư hoặc trường công có chương trình quốc tế.
Có bắt buộc phải có người giám hộ khi du học THPT không?
Gần như ở mọi nước, học sinh dưới 18 tuổi đều phải có sắp xếp giám hộ hoặc chăm sóc được chấp thuận. Úc yêu cầu giám hộ là người thân trên 21 tuổi hoặc trường xác nhận phúc lợi, Canada cần người giám hộ kèm giấy cam kết công chứng, Anh thì trường nội trú thường yêu cầu giám hộ tại địa phương.
Du học THPT ở trường công Canada hay Úc khác gì trường tư?
Trường công học theo chương trình của tỉnh hoặc bang, học phí cho học sinh quốc tế thường thấp hơn trường tư, lớp học đông và đa dạng hơn, chỗ ở là homestay do học khu sắp xếp. Trường tư có cơ sở vật chất, tư vấn đại học và chăm sóc cá nhân sát hơn nhưng học phí cao hơn đáng kể.
Nếu con không hợp và muốn về nước giữa chừng thì sao?
Học sinh có thể xin công nhận kết quả học tập để vào học tiếp ở trường trong nước, nhưng chương trình thường không khớp hoàn toàn. Nên chuẩn bị phương án dự phòng từ đầu, ví dụ trường quốc tế trong nước dạy cùng chương trình, và theo dõi sát tháng đầu để phát hiện sớm dấu hiệu con không ổn.