Không có tỉnh bang tốt nhất để du học Canada; mỗi nơi đổi một thứ lấy một thứ. Ontario và British Columbia có nhiều trường, nhiều việc nhưng chi phí nhà ở cao nhất nước; Quebec có Montreal sống dễ chịu về giá nhưng cần tiếng Pháp cho đường dài; Alberta có thu nhập tốt và bảo hiểm y tế tỉnh cho sinh viên; Manitoba, Saskatchewan và vùng Đại Tây Dương có chi phí thấp, lớp nhỏ, chương trình ở lại riêng cho người tốt nghiệp tại địa phương, đổi lại mùa đông khắc nghiệt hoặc thị trường việc làm nhỏ.
Chọn tỉnh quan trọng hơn nhiều gia đình nghĩ: nó quyết định tiền thuê nhà mỗi tháng, bạn có được vào bảo hiểm y tế công không, cơ hội việc làm thêm, và cả con đường ở lại sau tốt nghiệp. Bài này so sánh các vùng theo những tiêu chí đó, không xếp hạng trường.
So sánh nhanh các vùng du học chính
Bảng so sánh tương đối giữa các vùng, dựa trên đặc điểm chung được ghi nhận rộng rãi. Chi phí cụ thể thay đổi theo năm và theo khu phố; kiểm số liệu thuê nhà hiện hành trước khi lập ngân sách.
| Vùng | Điểm mạnh | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Ontario (Toronto, Ottawa, Waterloo, London) | Nhiều trường, thị trường việc làm lớn nhất, cộng đồng Việt đông | Nhà ở Toronto đắt, cạnh tranh việc làm thêm cao, sinh viên quốc tế không vào bảo hiểm tỉnh |
| British Columbia (Vancouver, Victoria, Kelowna) | Khí hậu ôn hoà nhất, gần châu Á, công nghệ và điện ảnh | Chi phí nhà ở thuộc hàng cao nhất, thị trường thuê rất chật |
| Quebec (Montreal, Quebec City) | Chi phí sống hợp lý, đời sống văn hoá, đại học dạy tiếng Anh ở Montreal | Cần CAQ, tiếng Pháp quan trọng cho việc làm và thường trú |
| Alberta (Calgary, Edmonton) | Thu nhập tốt, không thuế bán hàng cấp tỉnh, sinh viên đủ điều kiện vào bảo hiểm tỉnh | Kinh tế gắn năng lượng, mùa đông lạnh và khô |
| Manitoba, Saskatchewan (Winnipeg, Saskatoon, Regina) | Chi phí thấp, lớp nhỏ, chương trình đề cử cho người tốt nghiệp tại tỉnh | Mùa đông rất lạnh, thị trường việc làm nhỏ hơn |
| Vùng Đại Tây Dương (Halifax, Moncton, St. John's, Charlottetown) | Cộng đồng gần gũi, chi phí vừa phải, chương trình nhập cư vùng | Ít chuyến bay, ít việc ngành công nghệ cao, dân số nhỏ |
Khi so sánh, đừng chỉ nhìn học phí. Chênh lệch tiền thuê nhà giữa Toronto và Winnipeg trong một năm có thể lớn hơn chênh lệch học phí giữa hai trường.
Nhà ở: khoản chi lớn nhất và khó nhất
Thiếu nhà ở là một trong những lý do chính khiến Canada đặt hạn mức du học từ 2024. Ở Toronto, Vancouver và vùng lân cận, giá thuê tăng nhanh trong nhiều năm, tỷ lệ phòng trống thấp, và sinh viên quốc tế cạnh tranh với người lao động, gia đình mới đến. Các thành phố nhỏ hơn cũng không còn dư dả như trước, nhất là quanh những trường có nhiều sinh viên.
Lựa chọn đầu tiên nên là ký túc xá của trường cho năm đầu: an toàn, gần lớp, có bữa ăn hoặc bếp chung, và không phải ký hợp đồng thuê từ xa với người lạ. Ký túc xá thường hết chỗ sớm, nên đăng ký ngay khi nhận thư mời. Homestay, ở cùng gia đình bản xứ, là lựa chọn phổ biến với học sinh trẻ hoặc người muốn luyện tiếng; trường hoặc tổ chức homestay uy tín sẽ kiểm tra gia đình nhận khách.
Khi thuê nhà ngoài, hãy biết luật thuê nhà của tỉnh: mỗi tỉnh có cơ quan giải quyết tranh chấp thuê nhà, quy định tiền đặt cọc tối đa, quyền và nghĩa vụ của hai bên. Cảnh giác lừa đảo thuê nhà nhắm vào du học sinh: người cho thuê không cho xem nhà, đòi chuyển tiền cọc trước khi ký, giá rẻ bất thường so với khu vực. Không chuyển tiền cho phòng chưa xem trực tiếp hoặc qua người quen đáng tin.
Bảo hiểm y tế: mỗi tỉnh một quy định
Nguyên tắc chung. Y tế ở Canada do tỉnh quản lý. Có tỉnh cho sinh viên quốc tế tham gia bảo hiểm y tế công của tỉnh, có tỉnh không. Dù tỉnh nào, phần lớn trường bắt buộc sinh viên quốc tế có bảo hiểm, thường qua gói của trường hoặc hội sinh viên.
Ontario. Sinh viên quốc tế không thuộc diện bảo hiểm y tế công của tỉnh. Các đại học dùng chương trình bảo hiểm sức khoẻ dành cho sinh viên đại học, còn college dùng gói bảo hiểm tư nhân do trường chọn; phí thường tự động tính vào học phí.
British Columbia. Sinh viên có giấy phép du học từ sáu tháng trở lên phải đăng ký chương trình bảo hiểm y tế của tỉnh, đóng phí theo quy định, và có thời gian chờ ban đầu trước khi được bảo hiểm; trong khoảng chờ cần bảo hiểm tư nhân.
Alberta và Saskatchewan. Sinh viên có giấy phép du học đáp ứng điều kiện thời hạn của tỉnh có thể đăng ký bảo hiểm y tế công của tỉnh; vẫn nên có bảo hiểm bổ sung cho thuốc, nha khoa, nhãn khoa.
Quebec. Chỉ sinh viên đến từ một số nước có thoả thuận an sinh xã hội với Quebec mới vào bảo hiểm công; sinh viên Việt Nam cần bảo hiểm tư nhân đáp ứng yêu cầu của tỉnh khi xin CAQ.
Lưu ý. Quy định từng tỉnh thay đổi theo thời gian; kiểm trang của cơ quan y tế tỉnh và văn phòng sinh viên quốc tế của trường trước khi đi.
Khí hậu và đời sống: những điều người Việt hay đánh giá thấp
Mùa đông Canada khác nhau rất nhiều giữa các vùng. Vancouver và Victoria có mùa đông ôn hoà nhưng mưa và trời âm u kéo dài. Toronto, Ottawa, Montreal lạnh, có tuyết, nhiều ngày âm sâu. Winnipeg, Saskatoon, Regina, Edmonton nổi tiếng với những đợt lạnh cực độ, khi nhiệt độ cảm nhận có thể xuống dưới âm 30 độ C. Vùng Đại Tây Dương có bão tuyết và gió biển mạnh.
Với người từ miền Nam Việt Nam, cái khó không chỉ là lạnh mà là ngày ngắn. Ở các thành phố phía bắc, giữa mùa đông trời tối từ chiều sớm, ảnh hưởng tâm trạng và nhịp sinh hoạt. Nhiều trường có dịch vụ hỗ trợ sức khoẻ tinh thần; đừng ngại dùng. Chuẩn bị đúng áo khoác, giày chống trơn, và một thói quen vận động trong nhà giúp mùa đông đầu tiên nhẹ nhàng hơn nhiều.
Về đời sống, thành phố lớn có cộng đồng người Việt đông, chợ châu Á, nhà hàng quen thuộc, giúp giảm sốc văn hoá nhưng cũng dễ khiến bạn chỉ chơi với người Việt và chậm tiến bộ tiếng Anh. Thành phố nhỏ buộc bạn hoà nhập nhanh hơn. Không bên nào tốt hơn tuyệt đối; tuỳ tính cách và mục tiêu của bạn.
Việc làm và con đường ở lại gắn với tỉnh
Thị trường việc làm sau tốt nghiệp gắn chặt với kinh tế vùng. Toronto mạnh về tài chính, công nghệ, dịch vụ; Waterloo về công nghệ; Vancouver về công nghệ, điện ảnh, thương mại châu Á – Thái Bình Dương; Montreal về hàng không, trí tuệ nhân tạo, trò chơi điện tử; Calgary và Edmonton về năng lượng, kỹ thuật; các tỉnh thảo nguyên về nông nghiệp, chế biến, y tế; vùng Đại Tây Dương về thuỷ sản, y tế, dịch vụ công. Chọn tỉnh có ngành của bạn giúp tìm thực tập và việc làm dễ hơn.
Nhiều tỉnh có chương trình đề cử (PNP) dành cho người tốt nghiệp tại tỉnh, với điều kiện về thời gian sống, làm việc, ngành nghề. Bốn tỉnh Đại Tây Dương có chương trình nhập cư vùng gắn với chủ lao động được chỉ định. Những chương trình này thay đổi thường xuyên, có lúc tạm dừng nhận hồ sơ, có lúc đổi tiêu chí. Không nên chọn tỉnh chỉ vì một chương trình đang mở hôm nay.
Cũng nên nhìn vào cộng đồng cựu sinh viên của trường tại tỉnh: trường có mạng lưới doanh nghiệp địa phương mạnh thường giúp sinh viên quốc tế tìm thực tập dễ hơn, và người giới thiệu từ kỳ thực tập là lợi thế lớn khi tìm việc toàn thời gian
Một lối nghĩ hợp lý là chọn tỉnh mà bạn sẵn sàng sống ít nhất năm đến bảy năm: suốt thời gian học, thời gian PGWP và có thể lâu hơn. Nếu nghĩ đến mùa đông Winnipeg mà đã thấy khó chịu, chọn Manitoba chỉ vì chi phí thấp có thể là quyết định tồi về lâu dài.
Đi lại và những khoản chi ngoài học phí, tiền nhà
Vé máy bay giữa Việt Nam và Canada không có đường bay thẳng tới mọi thành phố. Toronto và Vancouver có nhiều lựa chọn nối chuyến qua các trung tâm châu Á; đi Halifax, Winnipeg hay Saskatoon thường phải nối thêm chặng nội địa, tốn thời gian và chi phí hơn. Nếu gia đình muốn con về Tết hàng năm, khoản này nên được tính vào ngân sách từ đầu.
Trong thành phố, giao thông công cộng ở Toronto, Montreal, Vancouver khá tốt và nhiều trường có thẻ đi lại giá ưu đãi cho sinh viên tính vào phí hằng kỳ. Ở thành phố nhỏ, xe buýt thưa, mùa đông chờ xe ngoài trời rất khắc nghiệt, nên nhiều sinh viên chọn ở gần trường để đi bộ được. Mua xe hơi kéo theo bảo hiểm xe, khoản rất đắt với người mới có bằng lái ở Canada.
Những khoản chi ẩn khác: phí hội sinh viên và dịch vụ tính vào học phí mỗi kỳ, sách và phần mềm chuyên ngành, áo khoác và giày mùa đông năm đầu, đồ dùng phòng ở, điện thoại. Thuế bán hàng cộng thêm vào giá niêm yết ở hầu hết tỉnh. Lập danh sách này trước khi đi giúp tháng đầu không bị hụt tiền.
Cách ra quyết định theo từng bước
Thay vì bắt đầu từ danh sách trường, bắt đầu từ những ràng buộc của gia đình. Thứ tự dưới đây giúp thu hẹp lựa chọn nhanh.
- Xác định ngành học và nghề đích, rồi liệt kê những tỉnh có ngành đó mạnh.
- Đặt ngân sách tổng cho cả khoá, loại những thành phố có chi phí nhà ở vượt khả năng.
- Kiểm quy định bảo hiểm y tế và chi phí bảo hiểm ở những tỉnh còn lại.
- Cân nhắc khí hậu, khoảng cách bay về Việt Nam, cộng đồng người Việt theo mong muốn của con.
- Kiểm chương trình cụ thể ở từng trường: đủ điều kiện PGWP, tình trạng PAL, ký túc xá năm đầu.
- Chọn hai ba lựa chọn ở các tỉnh khác nhau để giảm rủi ro hạn mức.
Gia đình muốn so sánh cụ thể chi phí và chương trình giữa các thành phố cho hồ sơ của con có thể đặt lịch với đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM; buổi đầu không tính phí.
Câu hỏi thường gặp
Du học Canada thành phố nào rẻ nhất?
Không có câu trả lời cố định vì giá thuê nhà thay đổi nhanh. Nhìn chung các thành phố ở Manitoba, Saskatchewan, vùng Đại Tây Dương và một số thành phố nhỏ ở Quebec có chi phí thấp hơn Toronto và Vancouver. Hãy so sánh tiền thuê phòng thực tế quanh trường, không chỉ mức trung bình của tỉnh.
Học ở Toronto có dễ tìm việc hơn không?
Toronto có nhiều việc nhất nhưng cũng nhiều người cạnh tranh nhất, gồm cả sinh viên quốc tế và người mới nhập cư. Ở thành phố nhỏ, ít việc hơn nhưng có thể ít cạnh tranh hơn. Ngành học và kỹ năng giao tiếp quan trọng hơn quy mô thành phố.
Có nên chọn Quebec nếu không biết tiếng Pháp?
Có thể học ở các đại học dạy bằng tiếng Anh ở Montreal và sống được bằng tiếng Anh trong thành phố. Nhưng việc làm, đặc biệt ngoài Montreal, và con đường thường trú của Quebec ưu tiên tiếng Pháp. Nếu định ở lại lâu dài mà không muốn học tiếng Pháp, nên cân nhắc tỉnh khác.
Bảo hiểm y tế của trường có đủ không?
Gói bảo hiểm của trường thường được thiết kế để đáp ứng yêu cầu bắt buộc, bao phủ khám chữa bệnh cơ bản và cấp cứu. Đọc kỹ phần loại trừ: nha khoa, nhãn khoa, bệnh có sẵn, thể thao mạo hiểm. Học sinh có bệnh mãn tính nên hỏi trước về thuốc và chuyên khoa.
Đang học ở tỉnh này có chuyển sang tỉnh khác sau tốt nghiệp được không?
PGWP là giấy phép mở, bạn có thể làm việc ở bất kỳ tỉnh nào. Tuy vậy, nếu định dùng chương trình đề cử dành cho người tốt nghiệp tại một tỉnh, thường phải sống và làm việc ở tỉnh đó. Chuyển tỉnh có thể làm mất lợi thế này.