Mức tiếng Nhật cần có khi du học Nhật tuỳ bậc học: hồ sơ trường Nhật ngữ thường cần nền sơ cấp (khoảng 150 giờ học hoặc chứng chỉ tương đương JLPT N5); senmon gakko thường cần khoảng N2; đại học dạy bằng tiếng Nhật thường cần N2–N1 kèm điểm tiếng Nhật trong kỳ thi EJU. Chương trình dạy bằng tiếng Anh thì xét IELTS hoặc TOEFL thay cho tiếng Nhật.
Đây là điều kiện để được xét, không phải mức đủ để học thoải mái. Bài này chỉ bàn ở góc điều kiện đầu vào: bậc nào cần mức nào, những chứng chỉ nào được trường và cơ quan xuất nhập cảnh chấp nhận, khi nào tiếng Anh thay được tiếng Nhật, và vì sao chênh lệch giữa "đủ điều kiện" và "theo kịp lớp" là chỗ nhiều người vấp. Phương pháp học tiếng không thuộc phạm vi bài này.
Mức tiếng Nhật thường gặp theo từng bậc
Bảng dưới đây gom mức thường gặp trong thông báo tuyển sinh. Mỗi trường có thể đặt cao hơn, và quy định của cơ quan xuất nhập cảnh có thể được điều chỉnh, nên coi đây là bản đồ định hướng.
| Bậc học | Mức tiếng Nhật thường cần | Hình thức chứng minh hay gặp |
|---|---|---|
| Trường Nhật ngữ | Sơ cấp, khoảng JLPT N5 hoặc đã học khoảng 150 giờ | Chứng chỉ JLPT, NAT-TEST, J.TEST…; hoặc giấy xác nhận số giờ học |
| Senmon gakko | Khoảng N2, hoặc học đủ thời gian tại trường Nhật ngữ hợp lệ | JLPT N2, điểm tiếng Nhật EJU hoặc BJT đạt mức quy định, giấy chứng nhận học tại trường Nhật ngữ |
| Đại học (chương trình tiếng Nhật) | N2–N1, đọc hiểu học thuật | Điểm tiếng Nhật EJU là chính; nhiều trường thêm JLPT |
| Cao học, nghiên cứu sinh (tiếng Nhật) | N2–N1 tuỳ giáo sư và ngành | JLPT, phỏng vấn với giáo sư, bài thi viết |
| Chương trình dạy bằng tiếng Anh | Không bắt buộc tiếng Nhật đầu vào | IELTS, TOEFL theo ngưỡng của trường |
Vì sao trường Nhật ngữ hỏi chứng chỉ sơ cấp hoặc 150 giờ học
Nghe thì lạ: đi học tiếng mà phải có tiếng trước. Lý do là cơ quan xuất nhập cảnh Nhật muốn thấy người nộp hồ sơ thực sự có ý định học, và đã đầu tư thời gian cho việc đó trước khi đi. Với hồ sơ từ nhiều nước, trong đó có Việt Nam, trường thường yêu cầu bằng chứng về trình độ tiếng Nhật sơ cấp: một chứng chỉ đạt mức tương đương N5 trở lên, hoặc giấy xác nhận đã học khoảng 150 giờ tại một cơ sở dạy tiếng.
Các bài thi được chấp nhận để chứng minh không chỉ có JLPT. Những bài thi như NAT-TEST, J.TEST và một số bài thi tiếng Nhật khác cũng thường được trường và cơ quan xét duyệt chấp nhận, vì chúng tổ chức nhiều đợt hơn trong năm. Danh sách bài thi được chấp nhận và mức tương đương có thể khác nhau theo trường, nên hỏi trường trước khi đăng ký thi.
Giấy xác nhận số giờ học phải phản ánh đúng việc học. Cơ quan xét duyệt có thể phỏng vấn hoặc kiểm tra lại trình độ, và có những đợt họ gọi điện cho người nộp hồ sơ hỏi bằng tiếng Nhật đơn giản. Giấy xác nhận 150 giờ mà không trả lời nổi câu chào hỏi cơ bản là một dấu hiệu bất thường rõ ràng.
Senmon và đại học: điều kiện tiếng thực tế nằm ở đâu
Senmon gakko. Quy định hay gặp với du học sinh vào senmon là đáp ứng một trong các điều kiện: có JLPT N2 trở lên, đạt mức điểm nhất định ở phần tiếng Nhật của EJU hoặc bài thi tiếng Nhật thương mại BJT, hoặc đã học tại trường Nhật ngữ hợp lệ trong một khoảng thời gian tối thiểu. Ngoài ra trường phỏng vấn bằng tiếng Nhật và đôi khi kiểm tra viết, để xem bạn có theo được bài giảng chuyên ngành không.
Đại học quốc lập. Thường lấy điểm tiếng Nhật EJU làm thước đo chính, nhiều khoa đặt mức sàn. Một số trường yêu cầu thêm JLPT N1 hoặc N2. Bên cạnh đó, nhiều trường quốc lập yêu cầu TOEFL hoặc IELTS cho mọi thí sinh du học sinh, nghĩa là bạn cần đồng thời tiếng Nhật và tiếng Anh.
Đại học tư thục. Cách xét đa dạng: có trường dùng EJU, có trường dùng bài thi tiếng Nhật riêng, có trường chấp nhận JLPT N2 trở lên làm điều kiện nộp. Đọc hướng dẫn tuyển sinh của từng khoa.
Cao học. Tiếng Nhật thường được đánh giá qua phỏng vấn với giáo sư hướng dẫn và bài thi viết của khoa. Nhiều ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật có phòng thí nghiệm làm việc bằng tiếng Anh, nên tiếng Nhật đầu vào linh hoạt hơn.
Khi nào tiếng Anh thay được tiếng Nhật
Một số đại học Nhật có chương trình cử nhân và thạc sĩ dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh, xét chứng chỉ tiếng Anh và hồ sơ học tập. Đây là con đường hợp với học sinh đã có IELTS hoặc TOEFL tốt, nền học vững, muốn vào thẳng đại học mà không qua trường Nhật ngữ. Ngưỡng tiếng Anh do từng trường đặt; các chương trình cạnh tranh thường đòi mức tương đương với đại học nhóm đầu ở nước nói tiếng Anh.
Tuy nhiên, học bằng tiếng Anh không có nghĩa là sống ở Nhật không cần tiếng Nhật. Thủ tục hành chính, thuê nhà, làm thêm, và đặc biệt là xin việc ở doanh nghiệp Nhật sau tốt nghiệp đều đòi tiếng Nhật. Nhiều sinh viên chương trình tiếng Anh học tiếng Nhật song song từ năm nhất, và chương trình thường có lớp tiếng Nhật miễn phí hoặc tính tín chỉ.
Với cao học, đặc biệt các ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật, nhiều phòng thí nghiệm dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ làm việc. Học bổng chính phủ Nhật diện nghiên cứu sinh cũng nhận ứng viên dùng tiếng Anh, với điều kiện học tiếng Nhật trong thời gian ở Nhật. Muốn đi đường này, bước quan trọng nhất là tìm được giáo sư nhận hướng dẫn.
Khoảng cách giữa "đủ điều kiện" và "theo kịp lớp"
Một học sinh có N2 đủ điều kiện nộp senmon, nhưng vào lớp mới thấy giáo viên nói nhanh, dùng thuật ngữ chuyên ngành, bạn học người Nhật trao đổi bằng tiếng lóng. N2 là mức đọc hiểu văn bản thông thường và nghe hội thoại ở tốc độ gần tự nhiên; bài giảng chuyên ngành và thảo luận nhóm đòi hơn thế. Nhiều du học sinh mất học kỳ đầu chỉ để thích nghi, và có người tụt lại.
Ở chiều ngược lại, người có N5 khi nộp trường Nhật ngữ thường bị xếp vào lớp sơ cấp và có đủ thời gian học lên. Chênh lệch chỉ thành vấn đề khi người học có kế hoạch quá gấp, ví dụ muốn lên đại học quốc lập chỉ sau một năm rưỡi trong khi đi với nền N5. Lúc đó cả kế hoạch thời gian lẫn tài chính đều dễ vỡ.
Vì vậy khi đặt mục tiêu, hãy tính lùi: muốn vào senmon tháng 4 năm X thì cần đạt N2 trước khoảng tháng 12 năm X trừ 1 (kỳ thi JLPT tháng 7 hoặc 12), nghĩa là bắt đầu trường Nhật ngữ với nền đủ để đi từ sơ cấp lên trung cấp cao trong khoảng 15–18 tháng. Nếu nền hiện tại thấp hơn nhiều, chọn kỳ nhập học tháng 4 để có hai năm thay vì một năm rưỡi.
JLPT, NAT-TEST, J.TEST: chọn bài thi nào cho hồ sơ
Ba bài thi đều đo tiếng Nhật, nhưng khác nhau ở tần suất, cách cấp kết quả và mức độ được công nhận ở các khâu sau. Bảng dưới đây giúp chọn bài thi theo mục đích, không bàn chuyện bài nào dễ hơn.
| Bài thi | Đặc điểm chính | Hợp với mục đích |
|---|---|---|
| JLPT | Do Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản và tổ chức hỗ trợ giáo dục quốc tế của Nhật phối hợp tổ chức, năm cấp N1–N5, hai kỳ mỗi năm, được nhận rộng nhất | Mọi khâu: trường Nhật ngữ, senmon, đại học, xin việc sau này |
| NAT-TEST | Cấu trúc gần với JLPT, năm cấp, tổ chức nhiều đợt trong năm | Chứng minh trình độ sơ cấp cho hồ sơ trường Nhật ngữ khi cần gấp |
| J.TEST | Một bài thi chung cho nhiều trình độ, kết quả theo điểm và quy ra cấp, nhiều đợt trong năm | Hồ sơ trường Nhật ngữ; một số doanh nghiệp dùng để đánh giá tiếng Nhật thực dụng |
Với khâu trường Nhật ngữ, bài thi nào được chấp nhận là do trường và thực tiễn xét duyệt quyết định, nên hỏi trường trước. Với khâu senmon, đại học và xin việc, JLPT vẫn là chứng chỉ được nhìn nhận rộng nhất, vì vậy người đi dài hạn sớm muộn cũng nên có JLPT.
Một lưu ý thực tế: kết quả thi phải có trước hạn nộp hồ sơ của trường, không phải trước ngày nhập học. Tính ngược từ hạn nộp để chọn đợt thi, chừa thời gian chờ kết quả và thời gian gửi bản gốc chứng chỉ.
Trường và cơ quan xét duyệt kiểm tiếng Nhật của bạn thế nào
Giấy tờ chỉ là một phần. Phần lớn trường Nhật ngữ phỏng vấn người nộp hồ sơ, thường trực tuyến, với vài câu hỏi bằng tiếng Nhật đơn giản: giới thiệu bản thân, lý do học tiếng Nhật, kế hoạch sau khi học, gia đình làm nghề gì. Mục đích không phải chấm điểm ngữ pháp mà để xác nhận trình độ khớp với giấy tờ và ý định học là thật. Một số trường cho làm bài kiểm tra viết ngắn.
Senmon và đại học phỏng vấn ở mức cao hơn: hỏi về ngành, về điều bạn đã tìm hiểu, đôi khi yêu cầu trình bày một chủ đề ngắn. Ở đây cách diễn đạt mạch lạc, dùng kính ngữ đúng mức và hiểu câu hỏi phụ là những điều được để ý. Người học thuộc câu trả lời mẫu thường lúng túng khi gặp câu hỏi phụ.
Với hồ sơ xin tư cách lưu trú, cơ quan xuất nhập cảnh đôi khi cũng xác minh trình độ hoặc thông tin qua điện thoại. Cách chuẩn bị tốt nhất là có trình độ thật đúng như giấy tờ và tự trả lời được những câu cơ bản về kế hoạch của chính mình.
Lịch các kỳ thi cần biết để không lỡ hạn
Lịch thi chi phối kế hoạch nộp hồ sơ. Những mốc dưới đây là thường gặp; ngày cụ thể và hạn đăng ký phải kiểm trên thông báo của đơn vị tổ chức.
- JLPT: hai kỳ mỗi năm, thường vào Chủ nhật đầu tháng 7 và đầu tháng 12, tổ chức tại nhiều thành phố ở Việt Nam. Hạn đăng ký thường đóng trước kỳ thi vài tháng và chỗ hay hết sớm ở các thành phố lớn.
- NAT-TEST, J.TEST: tổ chức nhiều đợt trong năm, hữu ích khi cần chứng chỉ sơ cấp gấp cho hồ sơ trường Nhật ngữ. Hỏi trường trước xem có chấp nhận không.
- EJU: tháng 6 và tháng 11, quan trọng cho người định vào đại học.
- IELTS, TOEFL: nhiều ngày thi mỗi tháng; với trường quốc lập yêu cầu tiếng Anh, nên có điểm trước mùa nộp hồ sơ ít nhất vài tháng.
Kết quả JLPT kỳ tháng 12 thường có vào khoảng cuối tháng 1 hoặc tháng 2 năm sau, nên có thể không kịp cho một số hồ sơ có hạn sớm. Người đang ở trường Nhật ngữ nên nhắm kỳ tháng 7 nếu cần chứng chỉ N2 cho hồ sơ senmon nhập học tháng 4.
Câu hỏi thường gặp
Không có chứng chỉ JLPT có đi trường Nhật ngữ được không?
Được trong nhiều trường hợp, nếu có giấy xác nhận đã học tiếng Nhật đủ số giờ theo yêu cầu, hoặc có chứng chỉ khác như NAT-TEST, J.TEST. Trường sẽ hướng dẫn cụ thể. Dù dùng hình thức nào, bạn phải thật sự có trình độ tương ứng vì có thể bị kiểm tra lại.
N3 có đủ vào senmon không?
Thường chưa đủ nếu chỉ dựa vào JLPT, vì mức hay gặp là N2. Tuy vậy, người đã học đủ thời gian tại trường Nhật ngữ hợp lệ có thể đáp ứng điều kiện theo cách khác. Dù đủ điều kiện giấy tờ, N3 sẽ khiến việc theo học chuyên ngành bằng tiếng Nhật rất vất vả.
Có cần N1 mới vào được đại học Nhật không?
Không phải trường nào cũng đòi N1. Nhiều trường lấy điểm tiếng Nhật EJU làm chính, một số chấp nhận N2. Trường cạnh tranh cao thường có thí sinh mức N1 trở lên. Ngoài tiếng Nhật, điểm các môn EJU khác và bài thi riêng cũng quyết định.
Chứng chỉ JLPT có thời hạn không?
Chứng chỉ JLPT không ghi thời hạn hết hiệu lực. Tuy nhiên một số trường hoặc nhà tuyển dụng chỉ chấp nhận kết quả trong vài năm gần đây, vì trình độ có thể giảm nếu không dùng. Đọc yêu cầu cụ thể của nơi nhận hồ sơ.
Học chương trình tiếng Anh ở Nhật có cần học tiếng Nhật không?
Không bắt buộc để nhập học, nhưng rất nên học. Tiếng Nhật cần cho đời sống hằng ngày, làm thêm và đặc biệt cho việc tìm việc ở Nhật sau tốt nghiệp. Nhiều chương trình tiếng Anh có lớp tiếng Nhật trong chương trình học.
Điểm tiếng Nhật EJU và JLPT, cái nào quan trọng hơn khi vào đại học?
Với đa số đại học nhận du học sinh qua EJU, điểm tiếng Nhật EJU quan trọng hơn vì nó đo tiếng Nhật học thuật và được dùng trực tiếp để xét. JLPT thường là điều kiện bổ sung hoặc thay thế ở một số trường. Hướng dẫn tuyển sinh của khoa là căn cứ cuối cùng.