Muốn du học Pháp từ Việt Nam, bạn gần như bắt buộc phải đi qua Campus France: lập hồ sơ trên nền tảng trực tuyến Études en France, nộp nguyện vọng vào trường, dự buổi trao đổi học thuật với Campus France, rồi khi có thư nhận mới nộp hồ sơ thị thực du học dài hạn VLS-TS tại cơ quan lãnh sự Pháp. Đây là quy trình chung cho phần lớn bậc học và trường, nên hiểu nó sớm là đã đi được nửa đường.
Pháp hấp dẫn vì đại học công lập có học phí thấp hơn nhiều so với các nước nói tiếng Anh, sinh viên quốc tế được hỗ trợ tiền nhà, và có hệ grandes écoles mạnh về kỹ thuật, quản trị. Đổi lại, tiếng Pháp gần như không thể thiếu trong đời sống, thủ tục hành chính có tiếng là nhiều giấy tờ, và lịch Campus France bắt đầu rất sớm. Bài này giải thích hai hệ đào tạo, từng bước của quy trình, mức học phí theo quy định hiện hành, chi phí sống và những việc phải làm khi sang.
Đại học công lập và grandes écoles: chọn hệ nào
Pháp có hai trục đào tạo chạy song song. Học sinh Việt Nam hay chỉ nghe tới "đại học Pháp" mà không biết khác biệt này, trong khi nó quyết định đầu vào, học phí và cách học.
| Tiêu chí | Đại học công lập (université) | Grandes écoles (trường kỹ sư, trường kinh doanh…) |
|---|---|---|
| Cấu trúc bằng | Licence 3 năm, Master 2 năm, Doctorat | Thường nhận sau 2 năm dự bị hoặc sau cử nhân; chương trình kỹ sư, chương trình Master in Management, MSc |
| Đầu vào | Xét hồ sơ, ngoại ngữ; năm nhất licence có thủ tục riêng cho người nước ngoài | Chọn lọc cao, có thi tuyển hoặc vòng hồ sơ và phỏng vấn |
| Học phí | Theo mức nhà nước quy định, thấp | Trường kỹ sư công lập vừa phải; trường kinh doanh thường cao |
| Ngôn ngữ | Chủ yếu tiếng Pháp, có một số chương trình tiếng Anh ở bậc master | Nhiều chương trình tiếng Anh, nhất là trường kinh doanh |
| Hợp với ai | Người nói được tiếng Pháp, muốn chi phí thấp, học học thuật | Người hồ sơ mạnh, nhắm kỹ sư hoặc quản trị, chấp nhận chi phí cao hơn |
Ngoài hai trục này còn có các trường chuyên ngành như kiến trúc, nghệ thuật, ẩm thực và khách sạn, với quy chế riêng. Khi xem một trường kinh doanh hay trường tư, hãy kiểm chương trình có cấp văn bằng được nhà nước công nhận (diplôme visé, grade de master) hay chỉ là chứng chỉ riêng của trường, vì điều đó ảnh hưởng tới việc học tiếp và công nhận bằng ở Việt Nam.
Quy trình Campus France từng bước
Các bước dưới đây áp dụng cho phần lớn sinh viên cư trú ở Việt Nam nộp vào trường tham gia nền tảng Études en France. Lịch và yêu cầu cụ thể được Campus France Việt Nam công bố mỗi năm, nên đọc hướng dẫn mới nhất trước khi bắt đầu.
- Tạo tài khoản trên Études en France, khai thông tin cá nhân, quá trình học, chứng chỉ ngoại ngữ, tải bản scan bằng cấp, bảng điểm đã dịch, CV và thư động lực.
- Chọn nguyện vọng: với năm nhất licence ở đại học công lập, người nước ngoài thường đi theo thủ tục xin nhập học trước (DAP) có hạn khá sớm, thường vào khoảng tháng 12 năm trước; với master và nhiều trường khác, nộp theo lịch riêng của từng chương trình.
- Đóng phí xử lý hồ sơ theo hướng dẫn của Campus France và đặt lịch buổi trao đổi.
- Dự buổi trao đổi học thuật (entretien) với Campus France: nói về quá trình học, lý do chọn Pháp, chọn ngành, dự định sau tốt nghiệp, kế hoạch tài chính. Đây không phải buổi thi, nhưng nhận xét của Campus France được gửi kèm hồ sơ.
- Chờ các trường phản hồi trên nền tảng; khi có thư nhận, xác nhận một lựa chọn cuối cùng.
- Nộp hồ sơ thị thực VLS-TS theo hướng dẫn của cơ quan lãnh sự, kèm chứng minh tài chính, nơi ở dự kiến, bảo hiểm cho giai đoạn đầu nếu được yêu cầu.
- Trong vòng ba tháng kể từ khi tới Pháp, xác thực thị thực VLS-TS trực tuyến và đóng tem phí; bước này biến thị thực thành giấy phép cư trú hợp lệ cho năm đầu.
Lỗi hay gặp nhất là nghĩ buổi trao đổi chỉ là thủ tục. Người trả lời mơ hồ về lý do chọn ngành, không biết chương trình mình nộp học gì, hoặc kể một kế hoạch tài chính không khớp giấy tờ, thường bị ghi nhận lại. Hãy chuẩn bị như một buổi phỏng vấn học thuật: đọc kỹ chương trình, nối được với quá trình học trước đó và một mục tiêu nghề nghiệp có thật.
Học phí đại học Pháp cho sinh viên ngoài EU
Từ năm học 2019–2020, Pháp áp dụng mức lệ phí đăng ký riêng cho sinh viên ngoài EU tại đại học công lập thuộc Bộ Giáo dục đại học: khoảng 2.770 euro một năm cho bậc licence và khoảng 3.770 euro một năm cho bậc master, trong khi mức chung cho sinh viên EU chỉ vài trăm euro. Bậc tiến sĩ vẫn áp dụng mức chung. Điều quan trọng là luật cho phép các trường miễn giảm cho một tỷ lệ sinh viên quốc tế, và nhiều trường đã dùng quyền này, nên mức thật bạn đóng có thể thấp hơn nhiều. Hãy hỏi trực tiếp chính sách miễn giảm của trường bạn nhắm.
Ngoài lệ phí đăng ký, sinh viên phải đóng khoản đóng góp đời sống sinh viên và khuôn viên (CVEC), khoảng một trăm euro mỗi năm, trước khi nhập học. Grandes écoles công lập có mức riêng; trường kinh doanh và trường tư tự định học phí, thường cao hơn hẳn đại học công lập. Mọi con số ở đây là mốc đã công bố và điều chỉnh theo năm, nên luôn đối chiếu với trang của trường và trang Campus France vào năm nộp.
Về học bổng, chương trình học bổng Eiffel của Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp dành cho bậc master và tiến sĩ, do trường đề cử ứng viên chứ không nộp trực tiếp; Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam và một số vùng, trường cũng có học bổng riêng. Học bổng ở Pháp thường cạnh tranh và không phủ hết chi phí, nên vẫn cần kế hoạch tài chính đầy đủ.
Chi phí sống, trợ cấp nhà ở và làm thêm
Chứng minh tài chính. Cơ quan lãnh sự yêu cầu chứng minh một mức sinh hoạt tối thiểu mỗi tháng cho thời gian học; mức thường được nhắc là khoảng 615 euro mỗi tháng, nhưng cần kiểm lại hướng dẫn hiện hành. Đây là mức sàn để được cấp thị thực; Paris thực tế đắt hơn đáng kể so với các thành phố như Lyon, Toulouse, Lille, Grenoble hay Nantes.
Trợ cấp nhà ở của CAF. Sinh viên quốc tế có giấy phép cư trú hợp lệ và hợp đồng thuê nhà đúng quy định có thể xin hỗ trợ tiền nhà từ Quỹ trợ cấp gia đình (CAF). Mức hỗ trợ tính theo tiền nhà, loại nhà, nơi ở và thu nhập, nên không có con số chung. Muốn nhận, hợp đồng thuê phải hợp lệ, vì vậy tránh thuê "chui" không giấy tờ.
Nhà ở. Ký túc xá do CROUS quản lý có giá thấp nhưng chỗ ít, ưu tiên theo tiêu chí xã hội; phần lớn sinh viên quốc tế thuê nhà tư nhân hoặc nhà ở sinh viên do tư nhân vận hành. Chủ nhà thường đòi người bảo lãnh ở Pháp; nhà nước có chương trình bảo lãnh miễn phí cho sinh viên (Visale) để giải quyết vướng mắc này.
Làm thêm. Sinh viên có giấy phép cư trú du học được làm thêm tối đa 964 giờ mỗi năm, tương đương khoảng 60% thời gian làm việc toàn thời gian theo luật. Không biết tiếng Pháp thì lựa chọn việc làm thêm hẹp đi nhiều.
Bảo hiểm y tế. Sinh viên quốc tế đăng ký vào hệ an sinh xã hội Pháp, miễn phí cho sinh viên, qua cổng dành cho sinh viên nước ngoài; nhiều người mua thêm bảo hiểm bổ sung (mutuelle) để giảm phần tự trả.
Học bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp
Pháp có ngày càng nhiều chương trình dạy bằng tiếng Anh, chủ yếu ở bậc master và ở trường kinh doanh, trường kỹ sư. Với người chưa biết tiếng Pháp, đây là cửa vào thực tế. Nhưng cần thẳng thắn: bậc licence ở đại học công lập gần như toàn bộ bằng tiếng Pháp, và ngay cả khi học bằng tiếng Anh, đời sống hằng ngày, thủ tục ngân hàng, CAF, thuê nhà và phần lớn việc làm thêm đều bằng tiếng Pháp.
Chương trình tiếng Pháp thường đòi chứng chỉ DELF hoặc DALF, hoặc kết quả TCF, ở mức B2 trở lên tuỳ ngành; một số ngành khoa học chấp nhận B1 kèm điều kiện. Người có kế hoạch dài hạn ở Pháp nên học tiếng Pháp tới B1–B2 trước khi sang, kể cả khi đã có chỗ trong chương trình tiếng Anh, vì đó là thứ mở cửa việc làm sau này.
Sau khi tốt nghiệp master hoặc chương trình tương đương ở Pháp, sinh viên ngoài EU có thể xin giấy phép cư trú tạm thời để tìm việc hoặc lập doanh nghiệp, thường gọi là APS, thời hạn khoảng 12 tháng. Trong thời gian này được làm việc; khi có việc phù hợp có thể chuyển sang diện lao động. Điều kiện cụ thể và mức lương yêu cầu khi chuyển diện có thể thay đổi, nên kiểm trên cổng dịch vụ công của Pháp khi sắp tốt nghiệp.
Những việc cần làm trong tháng đầu ở Pháp
Danh sách này dựa trên những thủ tục mà sinh viên mới sang hay để trễ, kéo theo chậm cả chuỗi phía sau.
- Xác thực thị thực VLS-TS trực tuyến trong vòng ba tháng, giữ biên nhận; quá hạn là mất tình trạng cư trú hợp lệ.
- Mở tài khoản ngân hàng để nhận trợ cấp nhà ở, trả tiền thuê, đóng điện nước.
- Đăng ký an sinh xã hội cho sinh viên nước ngoài và chọn bác sĩ điều trị chính (médecin traitant) để được hoàn phí ở mức đầy đủ.
- Nộp đơn trợ cấp nhà ở lên CAF sớm, vì xét duyệt mất thời gian và trợ cấp thường không tính lùi về trước khi nộp.
- Hoàn tất đăng ký hành chính tại trường, nhận thẻ sinh viên, kiểm lịch học và quy định chuyên cần.
- Lưu bản sao điện tử của mọi giấy tờ quan trọng; thủ tục ở Pháp hay đòi lại giấy tờ đã nộp.
Thủ tục hành chính ở Pháp có tiếng là chậm và nhiều giấy tờ, nhưng gần như mọi thứ đều có trình tự rõ. Người mới sang nên dành tuần đầu cho giấy tờ thay vì đi chơi, hỏi ngay văn phòng quốc tế của trường khi vướng, và giữ thói quen chụp lại mọi biên nhận. Phần lớn rắc rối của du học sinh năm đầu đến từ một hạn chót bị bỏ quên, không phải từ việc học.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc qua Campus France khi du học Pháp không?
Với sinh viên cư trú tại Việt Nam nộp vào trường tham gia nền tảng Études en France, quy trình Campus France gần như là bắt buộc trước khi xin thị thực. Một số trường hợp đặc biệt như học bổng chính phủ hay trao đổi theo hiệp định có hướng dẫn riêng, cần hỏi Campus France Việt Nam.
Học phí đại học công lập Pháp cho người Việt là bao nhiêu?
Theo quy định áp dụng từ năm học 2019–2020, mức đăng ký cho sinh viên ngoài EU khoảng 2.770 euro một năm ở bậc licence và khoảng 3.770 euro ở bậc master; nhiều trường miễn giảm phần chênh lệch cho sinh viên quốc tế. Mức có thể điều chỉnh, cần kiểm với trường vào năm nộp.
Không biết tiếng Pháp có du học Pháp được không?
Được, nếu chọn chương trình dạy bằng tiếng Anh, chủ yếu ở bậc master và trường kinh doanh, trường kỹ sư. Tuy vậy, đời sống và việc làm thêm cần tiếng Pháp, nên nên học song song từ trước khi đi. Bậc licence ở đại học công lập gần như chỉ dạy bằng tiếng Pháp.
Buổi phỏng vấn Campus France hỏi những gì?
Thường xoay quanh quá trình học, lý do chọn ngành, chọn trường và chọn Pháp, mức độ hiểu chương trình, dự định nghề nghiệp, kế hoạch tài chính và trình độ ngoại ngữ. Không có bộ câu hỏi cố định; trả lời mạch lạc, nhất quán với hồ sơ quan trọng hơn câu trả lời học thuộc.
Sinh viên quốc tế ở Pháp có được hỗ trợ tiền nhà không?
Có thể, qua Quỹ trợ cấp gia đình CAF, nếu có giấy phép cư trú hợp lệ và hợp đồng thuê nhà đúng quy định. Mức hỗ trợ phụ thuộc tiền thuê, loại nhà, nơi ở và thu nhập. Nên nộp đơn ngay khi có nhà vì trợ cấp thường không tính lùi.
Tốt nghiệp ở Pháp có được ở lại tìm việc không?
Người tốt nghiệp master hoặc tương đương có thể xin giấy phép cư trú tạm thời để tìm việc hoặc lập doanh nghiệp, thường khoảng 12 tháng, được làm việc trong thời gian đó và chuyển diện khi có việc phù hợp. Điều kiện cụ thể thay đổi theo quy định, cần kiểm khi sắp tốt nghiệp.