Du học sinh ở Hàn Quốc được làm thêm, nhưng phải có giấy phép làm thêm do cơ quan xuất nhập cảnh cấp trước khi bắt đầu làm, chỉ làm trong giới hạn giờ theo diện visa, bậc học và năng lực tiếng Hàn, và không được làm ở những lĩnh vực bị cấm. Học viên hệ tiếng D-4 thường chỉ được xin phép sau một thời gian lưu trú nhất định và có trần giờ thấp hơn sinh viên D-2.
Làm thêm không phép, quá giờ hoặc sai lĩnh vực có thể dẫn tới phạt tiền, huỷ tư cách lưu trú và bị buộc rời Hàn, đồng thời ảnh hưởng tới trường đang học. Quy định về giờ làm đã được điều chỉnh nhiều lần và còn có thể đổi, nên bài này giải thích nguyên lý, các bước xin phép, quyền lợi người lao động, và những rủi ro thật; con số cụ thể của năm bạn đi luôn phải kiểm trên cổng HiKorea hoặc hỏi phòng quốc tế của trường.
Xin giấy phép làm thêm: các bước thường gặp
Giấy phép làm thêm được cấp cho từng nơi làm, không phải giấy phép chung cho mọi việc. Thứ tự thường gặp như sau:
- Kiểm điều kiện của bản thân: đã lưu trú đủ thời gian quy định (với D-4), có thẻ người nước ngoài, chuyên cần và điểm số đạt mức trường yêu cầu, năng lực tiếng theo quy định cho mức giờ muốn làm.
- Tìm nơi làm và thoả thuận công việc, giờ làm, mức lương; lấy hợp đồng lao động bằng văn bản và giấy tờ đăng ký kinh doanh của nơi làm.
- Xin xác nhận của phòng quốc tế hoặc người phụ trách du học sinh của trường theo mẫu quy định.
- Nộp hồ sơ xin phép làm thêm qua cổng HiKorea hoặc tại văn phòng xuất nhập cảnh, kèm hợp đồng, xác nhận của trường, giấy tờ của nơi làm.
- Chỉ bắt đầu làm sau khi có giấy phép. Khi đổi nơi làm, xin phép lại cho nơi làm mới.
Nhiều người bỏ qua bước cuối: làm thêm một chỗ thứ hai mà chưa xin phép cho chỗ đó vẫn là làm không phép. Giữ bản sao giấy phép và hợp đồng, vì khi gia hạn lưu trú hoặc khi có tranh chấp, đây là bằng chứng bạn làm đúng luật.
Giới hạn giờ làm: nguyên lý thay vì con số cố định
Quy định giờ làm thêm của du học sinh Hàn được thiết kế theo nguyên tắc "học là chính". Học viên hệ tiếng có trần giờ thấp nhất trong kỳ học. Sinh viên cử nhân được làm nhiều hơn, sinh viên sau đại học thường được nhiều hơn nữa, và mức giờ còn gắn với năng lực tiếng Hàn: đạt cấp TOPIK theo quy định thì được làm số giờ cao hơn, chưa đạt thì bị giới hạn thấp hơn. Một số năm có thêm ưu đãi giờ cho sinh viên của trường được chứng nhận.
Trong kỳ nghỉ hè, nghỉ đông và cuối tuần, quy định thường nới hơn trong kỳ học với một số diện. Tuy vậy, "nới" không có nghĩa là không có điều kiện: giấy phép vẫn cần, lĩnh vực vẫn bị giới hạn, và chuyên cần ở kỳ học kế tiếp vẫn bị xét.
Vì các con số này được điều chỉnh qua từng giai đoạn chính sách, lời khuyên duy nhất đáng tin là đọc hướng dẫn hiện hành ngay trước khi xin phép, và hỏi phòng quốc tế của trường. Kinh nghiệm của người đi trước vài năm có thể đã lỗi thời. Làm quá giờ một ít, dù chủ quán đồng ý, vẫn là vi phạm của chính bạn.
Những lĩnh vực bị cấm hoặc hạn chế
Du học sinh không được làm mọi việc. Các nhóm dưới đây thường bị cấm hoặc có điều kiện riêng; danh mục chính xác ghi trong hướng dẫn của cơ quan xuất nhập cảnh:
- Cơ sở giải trí về đêm và các loại hình kinh doanh có yếu tố nhạy cảm: bị cấm.
- Công việc thông qua môi giới việc làm không đăng ký hoặc làm cho người không có đăng ký kinh doanh: rủi ro cao, thường không được cấp phép.
- Một số ngành như xây dựng, sản xuất: bị cấm hoặc chỉ được phép khi đáp ứng điều kiện riêng về năng lực tiếng và loại công việc, theo quy định từng thời kỳ.
- Công việc đòi giấy phép hành nghề hoặc thuộc diện visa lao động khác.
- Giao hàng bằng xe máy cho nền tảng, làm việc tự do không có hợp đồng: cần kiểm kỹ quy định hiện hành, nhiều trường hợp không thuộc diện được cấp phép cho du học sinh.
Những việc phổ biến và an toàn hơn với du học sinh là phục vụ quán ăn, quán cà phê, cửa hàng tiện lợi, trợ giảng, phiên dịch, công việc trong trường. Khi một công việc trả lương cao bất thường so với mặt bằng, hãy tự hỏi vì sao; thường đó là việc bị cấm hoặc có rủi ro.
Quyền lợi người làm thêm mà du học sinh hay không biết
Lương tối thiểu. Hàn công bố mức lương tối thiểu theo giờ mỗi năm, áp dụng cả cho lao động người nước ngoài làm thêm. Trả thấp hơn mức này là vi phạm của chủ sử dụng. Kiểm mức của năm hiện hành trên trang của Bộ Việc làm và Lao động Hàn.
Hợp đồng lao động bằng văn bản. Luật lao động Hàn yêu cầu ghi rõ giờ làm, mức lương, ngày trả lương, ngày nghỉ. Không có hợp đồng thì bạn khó xin giấy phép, khó đòi quyền lợi khi có tranh chấp.
Phụ cấp nghỉ tuần. Người làm từ một số giờ nhất định mỗi tuần trở lên thường được hưởng phụ cấp ngày nghỉ hằng tuần có lương theo luật lao động Hàn. Nhiều du học sinh không biết khoản này nên không đòi.
Trả lương qua tài khoản và bảng lương. Nên đề nghị nhận lương chuyển khoản, giữ bảng lương. Đây là bằng chứng thu nhập hợp pháp, cũng hữu ích khi gia hạn lưu trú hoặc chứng minh tài chính.
Kênh hỗ trợ. Khi bị nợ lương, bị đối xử bất công, du học sinh có thể tìm tới phòng quốc tế của trường, các trung tâm hỗ trợ người lao động nước ngoài, hoặc cơ quan lao động địa phương. Trung tâm hỗ trợ thường có người nói tiếng Việt.
Rủi ro thật khi làm thêm sai luật
Rủi ro trực tiếp là bị phát hiện qua kiểm tra nơi làm việc, qua đối chiếu khi gia hạn lưu trú, hoặc khi xảy ra tai nạn, tranh chấp. Hệ quả có thể là phạt tiền, ghi vi phạm, từ chối gia hạn, huỷ tư cách lưu trú và buộc xuất cảnh. Chủ sử dụng cũng bị phạt, nên càng về sau càng ít nơi chịu nhận du học sinh không phép.
Rủi ro gián tiếp ít ai nghĩ tới. Người làm không phép thường không có hợp đồng, nên bị nợ lương thì không đòi được; bị tai nạn lao động thì khó được bồi thường. Làm đêm, làm quá sức kéo theo nghỉ học, chuyên cần thấp, điểm kém, và lại dẫn tới bị từ chối gia hạn. Vòng xoáy này là con đường phổ biến nhất khiến du học sinh rơi vào tình trạng cư trú bất hợp pháp.
Nếu lỡ đã làm sai, ví dụ làm vài tuần trước khi có giấy phép, cách khôn ngoan là dừng ngay, hỏi phòng quốc tế của trường cách xử lý, thay vì tiếp tục và hy vọng không ai phát hiện. Vi phạm nhỏ được khắc phục sớm thường nhẹ hơn nhiều so với vi phạm kéo dài bị phát hiện lúc gia hạn.
Hành vi của từng người còn ảnh hưởng tới cả cộng đồng. Khi tỷ lệ du học sinh vi phạm của một trường tăng, trường có thể mất chứng nhận hoặc bị hạn chế cấp visa, khiến học sinh Việt Nam năm sau khó xin visa vào trường đó hơn. Đây là lý do các trường Hàn ngày càng theo dõi chuyên cần và việc làm thêm của du học sinh sát sao.
Tìm việc làm thêm ở đâu và nhận biết lời mời rủi ro
Kênh tìm việc an toàn nhất thường bắt đầu từ trường. Thứ tự gợi ý từ an toàn tới cần cẩn trọng:
- Bảng tin việc làm của trường và phòng quốc tế: việc trong trường, trợ giảng, trợ lý văn phòng, việc từ doanh nghiệp hợp tác với trường.
- Giới thiệu từ giảng viên, phòng hướng nghiệp: thường gắn với ngành học, có giá trị cho hồ sơ xin việc sau này.
- Các trang tuyển dụng làm thêm phổ biến ở Hàn: nhiều lựa chọn, nhưng bạn phải tự kiểm nơi làm có đăng ký kinh doanh và chịu ký hợp đồng không.
- Nhóm mạng xã hội của cộng đồng: tiện, nhưng là nơi nhiều lời mời không phép, môi giới thu phí, việc ở lĩnh vực bị cấm.
Dấu hiệu của lời mời rủi ro khá giống nhau: không ký hợp đồng, trả tiền mặt không có bảng lương, hứa "không cần giấy phép, chỗ này quen rồi", việc ở xa trường, làm đêm, lương cao bất thường, hoặc người giới thiệu đòi phí trước. Gặp một trong các dấu hiệu này, hãy dừng lại và hỏi phòng quốc tế của trường trước khi nhận.
Cũng nên cảnh giác với lời mời làm việc ở thành phố khác trong kỳ nghỉ kèm chỗ ở "bao trọn". Nhiều trường hợp du học sinh bị đưa đi làm ở lĩnh vực bị cấm, bị giữ giấy tờ hoặc không được trả lương. Thẻ người nước ngoài và hộ chiếu là giấy tờ của bạn; không ai có quyền giữ chúng thay bạn.
Làm thêm khôn ngoan: chọn việc giúp ích cho tương lai
Nếu đã quyết định làm thêm, hãy chọn việc vừa đúng luật vừa giúp bạn tiến lên. Việc trong trường như trợ lý văn phòng khoa, hỗ trợ du học sinh mới, trợ lý thư viện, trợ lý nghiên cứu thường linh hoạt theo lịch học và gần với môi trường học thuật. Việc phiên dịch, biên dịch Hàn – Việt cho doanh nghiệp, cơ quan có giấy phép đúng diện giúp bạn luyện tiếng chuyên môn và xây hồ sơ.
Với người định về Việt Nam làm cho doanh nghiệp Hàn, kinh nghiệm làm thêm ở môi trường công sở Hàn, dù ngắn, là điểm cộng khi phỏng vấn. Với người định tìm việc ở Hàn sau tốt nghiệp, thực tập trong ngành có giá trị hơn nhiều so với số giờ làm ở quán ăn. Hãy hỏi phòng hướng nghiệp của trường về chương trình thực tập có tín chỉ, thường không bị tính như làm thêm thông thường nếu đúng quy định.
Cuối cùng, hãy giữ tỷ lệ hợp lý giữa học và làm. Một mẹo đơn giản là xem lịch học kỳ, đánh dấu các tuần thi, và không nhận thêm ca trong những tuần đó. Nếu cần người cùng rà lại kế hoạch tài chính để không phải phụ thuộc vào làm thêm trong năm đầu, đội tư vấn Global Gate Pass nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Học viên D-4 được làm thêm sau bao lâu?
Học viên hệ tiếng thường phải lưu trú đủ một khoảng thời gian nhất định sau khi nhập cảnh, kèm điều kiện chuyên cần và năng lực tiếng, mới được xin phép làm thêm. Khoảng thời gian và trần giờ cụ thể theo hướng dẫn hiện hành; kiểm trên cổng HiKorea trước khi tìm việc.
Làm thêm có ảnh hưởng tới gia hạn visa không?
Làm đúng phép không ảnh hưởng xấu, thậm chí bảng lương còn là bằng chứng thu nhập hợp pháp. Làm không phép, quá giờ hoặc làm khiến chuyên cần, điểm số giảm thì có thể bị từ chối gia hạn. Cơ quan xuất nhập cảnh xem cả kết quả học tập khi xét.
Có được làm thêm ở hai nơi cùng lúc không?
Có thể, nếu mỗi nơi đều được cấp phép và tổng số giờ không vượt trần quy định. Mỗi lần thêm hoặc đổi nơi làm phải xin phép lại. Làm ở nơi thứ hai mà chưa xin phép vẫn là làm không phép, dù nơi đầu đã có giấy phép.
Du học sinh có phải đóng thuế thu nhập khi làm thêm không?
Thu nhập làm thêm ở Hàn thuộc diện thuế theo quy định của Hàn; nhiều nơi khấu trừ trực tiếp vào lương. Cuối năm có thể có thủ tục quyết toán. Giữ bảng lương và hỏi phòng quốc tế hoặc cơ quan thuế địa phương để làm đúng.
Bị chủ quán nợ lương thì làm gì?
Thu thập hợp đồng, bảng chấm công, tin nhắn, sao kê chuyển khoản; liên hệ phòng quốc tế của trường và trung tâm hỗ trợ người lao động nước ngoài để được hướng dẫn khiếu nại tới cơ quan lao động. Có giấy phép làm thêm giúp bạn đòi quyền lợi dễ hơn.
Thực tập có tính là làm thêm không?
Thực tập có tín chỉ trong chương trình học thường được quản lý theo quy định riêng, có thể không tính như làm thêm thông thường. Thực tập không có tín chỉ, có trả lương thì thường vẫn cần giấy phép. Hỏi phòng hướng nghiệp và đọc hướng dẫn trước khi nhận.