Hồ sơ vào đại học Đức được nộp theo từng chương trình, hoặc trực tiếp trên cổng tuyển sinh của trường, hoặc qua uni-assist, một tổ chức xử lý hồ sơ quốc tế cho nhiều trường thành viên; hạn nộp phổ biến cho học kỳ mùa đông là khoảng giữa tháng 7 và cho học kỳ mùa hè là khoảng giữa tháng 1, nhưng nhiều chương trình, nhất là thạc sĩ, đóng sớm hơn hẳn. Mỗi chương trình có điều kiện ngôn ngữ, giấy tờ và cách xét riêng, nên không có "một bộ hồ sơ dùng chung cho mọi trường".
Khác với hệ thống nộp tập trung của Anh hay Mỹ, ở Đức người học phải tự đọc trang tuyển sinh của từng chương trình, tự chọn kênh nộp, tự canh hạn. Bài này đi qua các kênh nộp, cách trường quy đổi điểm Việt Nam sang thang Đức, các chứng chỉ ngôn ngữ thường được chấp nhận, cách viết thư động lực và lý lịch theo kiểu Đức, và những gì xảy ra sau khi nộp.
Ba kênh nộp hồ sơ
Trang tuyển sinh của mỗi chương trình ghi rõ kênh nộp. Đọc kỹ trước khi làm, vì nộp sai kênh coi như chưa nộp.
| Kênh | Cách làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Trực tiếp qua cổng của trường | Tạo tài khoản trên cổng tuyển sinh của trường, điền thông tin, tải giấy tờ lên | Một số trường vẫn yêu cầu gửi bản giấy có chứng thực sau khi nộp trực tuyến |
| Qua uni-assist | Tạo tài khoản uni-assist, chọn chương trình, tải giấy tờ, đóng phí xử lý; uni-assist kiểm giấy tờ, quy đổi điểm rồi chuyển hồ sơ cho trường | Phí tính theo nguyện vọng, nguyện vọng đầu cao hơn các nguyện vọng sau trong cùng học kỳ; tra bảng phí hiện hành |
| Trực tiếp kèm VPD | Trường tự nhận hồ sơ nhưng yêu cầu bản đánh giá sơ bộ VPD (Vorprüfungsdokumentation) do uni-assist cấp, trong đó có điểm đã quy đổi | Phải xin VPD trước, thời gian xử lý vài tuần, tính vào lịch |
Thời gian uni-assist xử lý hồ sơ có thể kéo dài nhiều tuần vào mùa cao điểm. Lời khuyên phổ biến của chính các trường là nộp sớm, ít nhất sáu đến tám tuần trước hạn, để còn thời gian bổ sung nếu thiếu giấy. Hồ sơ hoàn chỉnh đến sau hạn thường không được xét, kể cả khi bạn đã bắt đầu nộp từ trước.
Quy đổi điểm Việt Nam sang thang điểm Đức
Thang điểm Đức đi từ 1,0 (tốt nhất) tới 4,0 (đạt thấp nhất), trên 4,0 là trượt. Để so sánh hồ sơ quốc tế, phần lớn trường Đức dùng công thức Bavaria điều chỉnh (modifizierte bayerische Formel): điểm Đức = 1 + 3 × (điểm tối đa − điểm của bạn) / (điểm tối đa − điểm đạt tối thiểu). Với thang 10 của Việt Nam, điểm tối đa là 10 và điểm đạt tối thiểu thường lấy là 5.
Ví dụ: học sinh có điểm trung bình 8,0 sẽ được quy đổi thành 1 + 3 × (10 − 8) / (10 − 5) = 2,2. Điểm 9,0 thành 1,6; điểm 7,0 thành 2,8. Từ ví dụ này dễ thấy chênh lệch nhỏ ở thang Việt Nam thành chênh lệch đáng kể ở thang Đức, và với các ngành có giới hạn chỉ tiêu, vài phần mười điểm Đức quyết định trúng hay trượt.
Lưu ý ba điều. Thứ nhất, điểm dùng để quy đổi có thể là điểm trung bình học bạ, điểm thi tốt nghiệp, điểm FSP nếu học Studienkolleg, hoặc kết hợp, tuỳ quy định của trường và của uni-assist. Thứ hai, điểm đạt tối thiểu của thang đại học Việt Nam (thang 10 hay thang 4) do trường Đức xác định theo dữ liệu công nhận, không phải do bạn tự chọn. Thứ ba, bảng điểm phải ghi rõ thang điểm; nếu không, nên xin trường cấp giấy xác nhận thang điểm.
Chứng chỉ ngôn ngữ thường được chấp nhận
Mỗi chương trình ghi rõ chứng chỉ và mức điểm tối thiểu. Bảng dưới đây là các chứng chỉ phổ biến, mức ghi là mức hay gặp với chương trình cử nhân và thạc sĩ, không thay cho yêu cầu cụ thể của từng chương trình.
| Ngôn ngữ giảng dạy | Chứng chỉ thường dùng | Mức hay gặp |
|---|---|---|
| Tiếng Đức | DSH (thi tại trường Đức) | DSH-2, một số ngành cần DSH-3 |
| Tiếng Đức | TestDaF | TDN 4 ở cả bốn kỹ năng, ngành ngôn ngữ có thể cần TDN 5 |
| Tiếng Đức | Goethe-Zertifikat, telc Deutsch C1 Hochschule, DSD II | Trình độ C1 với nhiều trường; nhiều nơi nhận cả C2 |
| Tiếng Anh | IELTS Academic | Thường 6,5; chương trình cạnh tranh có thể cao hơn |
| Tiếng Anh | TOEFL iBT | Thường khoảng 80–95 tuỳ chương trình |
| Tiếng Anh | Chứng chỉ khác (Cambridge, Duolingo…) | Chỉ khi chương trình ghi rõ chấp nhận |
Hai điểm hay bị bỏ sót: một số chương trình tiếng Anh vẫn yêu cầu tiếng Đức cơ bản (thường A1 hoặc A2) trước khi tốt nghiệp, và một số chương trình tiếng Đức nhận hồ sơ có tiếng Đức B2 rồi cho thi DSH tại trường trước khi nhập học. Khi gặp chữ "Sprachnachweis bis Semesterbeginn" (nộp chứng chỉ trước khi học kỳ bắt đầu), hãy hỏi kỹ trường để biết có được nhập học có điều kiện hay không, vì điều này ảnh hưởng tới visa.
Chương trình dạy bằng tiếng Anh: tìm ở đâu và xét khác gì
Người chưa có tiếng Đức thường hỏi có thể học bằng tiếng Anh không. Câu trả lời là có, nhưng phạm vi hẹp hơn nhiều người nghĩ. Công cụ tìm chương trình quốc tế của DAAD liệt kê các chương trình dạy hoàn toàn hoặc chủ yếu bằng tiếng Anh; phần lớn trong số đó là thạc sĩ, còn cử nhân tiếng Anh ở trường công lập chỉ chiếm phần nhỏ, tập trung ở một số ngành như kỹ thuật, khoa học máy tính, kinh tế quốc tế. Trường tư có nhiều chương trình cử nhân tiếng Anh hơn nhưng thu học phí.
Về điều kiện, học bằng tiếng Anh không làm thay đổi yêu cầu về quyền vào đại học: người có bằng THPT Việt Nam vẫn phải đi đường Studienkolleg (một số trường có khoá dự bị tiếng Anh riêng) hoặc đã học đại học ở Việt Nam theo quy định. Ở bậc thạc sĩ, chương trình tiếng Anh thường cạnh tranh hơn chương trình tiếng Đức cùng ngành, vì nhận hồ sơ từ khắp thế giới; số người nộp trên một chỗ học có thể rất cao.
Một điểm hay bị bỏ qua: học bằng tiếng Anh nhưng sống, làm thêm, thực tập và xin việc sau tốt nghiệp ở Đức vẫn cần tiếng Đức. Nhiều sinh viên chương trình tiếng Anh học thêm tiếng Đức song song từ năm đầu, và đó là quyết định được nhiều người đã qua đánh giá là đúng.
Thư động lực và lý lịch theo kiểu Đức
Thư động lực (Motivationsschreiben) ngắn và cụ thể. Trường Đức không cần câu chuyện cảm động. Họ cần biết vì sao bạn chọn ngành này, vì sao chương trình này ở trường này (dẫn tới môn học, hướng chuyên sâu, phòng thí nghiệm cụ thể), bạn đã có nền tảng gì, và dự định sau khi học. Một đến hai trang, giọng thẳng thắn, mỗi câu có thông tin kiểm được.
Lý lịch dạng bảng (tabellarischer Lebenslauf). Liệt kê theo trình tự thời gian: học vấn, chứng chỉ, thực tập, hoạt động, kỹ năng, ngôn ngữ. Không có khoảng trống thời gian không giải thích. Ghi tháng năm cụ thể, không ghi chung chung.
Thư giới thiệu chủ yếu ở bậc thạc sĩ. Bậc cử nhân ít khi yêu cầu. Bậc thạc sĩ thường cần một đến hai thư của giảng viên, viết về năng lực học thuật cụ thể. Nhờ người thật sự biết bạn, cho họ đủ thời gian và thông tin về chương trình.
Giấy tờ bổ sung tuỳ chương trình. Chương trình thạc sĩ kinh tế có thể cần GMAT hoặc GRE, chương trình kiến trúc và thiết kế cần portfolio, một số ngành kỹ thuật cần mô tả môn học (module description) để đối chiếu tín chỉ.
Lịch nộp hồ sơ cho học kỳ mùa đông
Lịch dưới đây tính cho người nộp chương trình cử nhân hoặc Studienkolleg học kỳ mùa đông. Chương trình thạc sĩ thường sớm hơn hai đến bốn tháng.
- Tháng 9–11 năm trước: hoàn thành APS, lập danh sách chương trình, chép hạn nộp, kênh nộp, yêu cầu ngôn ngữ của từng nơi.
- Tháng 12–2: thi chứng chỉ ngôn ngữ nếu chưa có, dịch và chứng thực giấy tờ, viết thư động lực, lý lịch.
- Tháng 3–5: tạo tài khoản, nộp hồ sơ qua uni-assist hoặc cổng trường; xin VPD nếu cần; mở tài khoản phong toả.
- Tháng 6–7: theo dõi thư của uni-assist và trường, bổ sung giấy tờ ngay khi được yêu cầu; nộp trước hạn chót.
- Tháng 7–9: nhận giấy nhập học (Zulassungsbescheid) hoặc giấy mời thi đầu vào Studienkolleg, xác nhận nhập học theo hạn, đặt lịch visa.
Lịch hẹn visa thường là nút thắt cuối cùng. Một số gia đình đặt lịch hẹn visa dự kiến trước khi có giấy nhập học để giữ chỗ, rồi điều chỉnh khi có kết quả; cách làm cụ thể phụ thuộc vào hệ thống đặt hẹn của cơ quan lãnh sự tại thời điểm đó.
Sau khi nộp: đọc kết quả và những bước tiếp theo
Kết quả có thể là thư nhận (Zulassung), thư từ chối (Ablehnung), hoặc thư nhận có điều kiện, ví dụ phải đạt DSH trước học kỳ, phải học bổ sung vài môn. Thư nhận luôn có hạn xác nhận nhập học và hướng dẫn ghi danh (Immatrikulation). Bỏ lỡ hạn xác nhận, chỗ học có thể được chuyển cho người khác. Nhận được nhiều thư nhận thì chọn một và từ chối các nơi khác theo đúng hướng dẫn, để chỗ được trả lại cho người khác trong danh sách chờ.
Với các ngành có giới hạn chỉ tiêu, kết quả có thể ra theo nhiều vòng. Người chưa được nhận ở vòng đầu đôi khi được nhận ở vòng sau khi có người từ chối chỗ. Vì vậy đừng vội kết luận trượt khi mới qua vòng đầu. Trong thời gian chờ, hãy tiếp tục chuẩn bị các việc không phụ thuộc vào kết quả, như nâng trình độ tiếng, gom giấy tờ visa, tìm hiểu chỗ ở ở các thành phố trong danh sách, để khi có thư nhận thì đi được ngay.
Một mẹo thực tế: tạo một bảng theo dõi riêng gồm tên chương trình, kênh nộp, ngày nộp, giấy tờ đã gửi, trạng thái, hạn xác nhận. Năm đến tám chương trình, mỗi nơi một kênh, một hạn, rất dễ nhầm nếu chỉ nhớ trong đầu. Nếu cần người cùng soát bộ hồ sơ trước khi bấm nộp, đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Nộp uni-assist mất bao lâu thì có kết quả?
uni-assist chỉ kiểm hồ sơ và chuyển cho trường, thường mất vài tuần tuỳ mùa. Quyết định nhận hay không do trường đưa ra, thường sau hạn nộp của học kỳ đó. Vì vậy từ lúc nộp tới lúc có thư nhận có thể mất hai đến bốn tháng.
Có được nộp nhiều trường cùng lúc không?
Được, và nên làm vậy. Không có giới hạn chung về số chương trình được nộp. Qua uni-assist, mỗi nguyện vọng tính phí riêng, nguyện vọng thứ hai trở đi trong cùng học kỳ thường rẻ hơn nguyện vọng đầu.
Chưa có chứng chỉ ngôn ngữ thì có nộp hồ sơ được không?
Một số chương trình cho nộp trước và bổ sung chứng chỉ sau theo hạn quy định, một số bắt buộc có ngay khi nộp. Đọc kỹ mục yêu cầu ngôn ngữ. Lưu ý visa thường cần bằng chứng ngôn ngữ đúng với điều kiện ghi trong thư nhận.
Điểm học bạ thấp có vào được đại học Đức không?
Với ngành không giới hạn chỉ tiêu, người đủ điều kiện thường được nhận dù điểm không cao. Với ngành có giới hạn chỉ tiêu, điểm quy đổi quyết định nhiều. Người có điểm phổ thông thấp có thể cải thiện bằng điểm FSP tốt nếu đi đường Studienkolleg.
Hồ sơ có cần dịch công chứng sang tiếng Đức không?
Giấy tờ tiếng Việt cần bản dịch sang tiếng Đức hoặc tiếng Anh, có công chứng theo yêu cầu của trường hoặc uni-assist. Một số giấy tờ đã song ngữ thì không cần dịch lại. Đọc kỹ quy định về bản sao chứng thực, vì yêu cầu mỗi nơi khác nhau.
Có thể vào học kỳ mùa hè không?
Có, nhưng ít chương trình nhận sinh viên năm nhất vào học kỳ mùa hè, nhất là bậc cử nhân. Studienkolleg và nhiều chương trình thạc sĩ có nhận cả hai kỳ. Tra trên công cụ tìm chương trình của DAAD hoặc Hochschulkompass theo học kỳ bắt đầu.