Có visa F-1 chỉ là vé vào cửa. Từ ngày nhập học, bạn phải giữ tình trạng F-1 hợp lệ: học toàn thời gian (thường tối thiểu 12 tín chỉ mỗi kỳ chính ở bậc cử nhân), chỉ làm thêm theo các hình thức được phép, giữ hộ chiếu và I-20 còn hiệu lực, báo địa chỉ mới cho trường trong 10 ngày, và xin phép cán bộ phụ trách sinh viên quốc tế (DSO) trước mọi thay đổi lớn như giảm tín chỉ, chuyển trường, đổi ngành hay nghỉ học.
Mất tình trạng F-1 có thể dẫn tới mất quyền làm thêm, mất OPT, phải rời Mỹ và để lại vết trong hồ sơ nhập cư. Phần lớn trường hợp mất tình trạng không do cố ý mà do không biết luật: học thiếu một tín chỉ, đi thực tập không xin CPT, về nước quên xin chữ ký. Bài này liệt kê những quy định thường gặp nhất và cách xử lý khi lỡ sai.
Người giữ chìa khoá: DSO và hệ thống SEVIS
DSO là ai. Cán bộ phụ trách được chỉ định (Designated School Official) làm việc tại văn phòng sinh viên quốc tế của trường, có quyền cập nhật hồ sơ SEVIS của bạn: ký I-20, cấp CPT, đề xuất OPT, cho phép giảm tín chỉ, chuyển SEVIS khi bạn đổi trường. Họ không phải nhân viên di trú, nhưng mọi thứ họ nhập vào SEVIS được cơ quan di trú nhìn thấy.
SEVIS ghi gì. Hệ thống ghi tình trạng đăng ký học mỗi kỳ, địa chỉ, ngành, thời gian chương trình, các lần làm việc được phép. Nếu trường báo bạn không đăng ký học hay bỏ học, hồ sơ SEVIS có thể bị chấm dứt và bạn mất tình trạng.
Hỏi trước, làm sau. Nguyên tắc vàng của du học sinh F-1: trước bất kỳ quyết định nào liên quan đến học tập, công việc hay đi lại, email hỏi DSO và lưu câu trả lời. Văn phòng sinh viên quốc tế sẵn sàng giúp người hỏi trước; xử lý sau khi đã sai khó hơn nhiều.
Cập nhật thông tin. Đổi địa chỉ chỗ ở phải báo trong 10 ngày qua hệ thống của trường. Hộ chiếu sắp hết hạn cần gia hạn qua cơ quan đại diện Việt Nam tại Mỹ, vì hộ chiếu nên luôn còn hạn ít nhất sáu tháng. Email trường là kênh chính thức: văn phòng sinh viên quốc tế gửi mọi thông báo về hạn chót và thay đổi chính sách qua đó, nên đừng để hộp thư trường thành nơi không ai đọc.
Học đủ tín chỉ: mức tối thiểu và ngoại lệ
Quy định học toàn thời gian là nền móng của tình trạng F-1. Mức cụ thể do trường định nghĩa trong khung quy định liên bang.
| Tình huống | Quy định chung | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bậc cử nhân, kỳ chính | Tối thiểu 12 tín chỉ (hệ học kỳ hoặc quý) | Nhiều người đăng ký 15 để dư nếu phải rút một môn |
| Bậc sau đại học | Theo định nghĩa toàn thời gian của trường, thường ít tín chỉ hơn | Kiểm với khoa và DSO |
| Học trực tuyến | Chỉ một môn trực tuyến (tối đa 3 tín chỉ) được tính vào mức tối thiểu mỗi kỳ | Quy định thời đại dịch đã hết |
| Kỳ nghỉ hè | Không bắt buộc học nếu đã học đủ kỳ trước và sẽ học tiếp kỳ sau | Kỳ hè có thể bắt buộc nếu là kỳ đầu tiên của bạn |
| Giảm tín chỉ (RCL) | Được phép trong một số trường hợp: khó khăn học thuật ban đầu, bệnh có xác nhận của bác sĩ, kỳ cuối chỉ cần ít tín chỉ để tốt nghiệp | Phải được DSO chấp thuận TRƯỚC khi rút môn |
Rút một môn giữa kỳ khiến tín chỉ tụt dưới mức tối thiểu mà chưa xin phép là lỗi phổ biến nhất. Trước khi bấm rút môn, hỏi DSO.
Làm thêm: chỗ nào được, chỗ nào không
Sinh viên F-1 được làm việc trong khuôn viên trường (on-campus) mà không cần xin phép riêng: thư viện, nhà ăn, phòng thí nghiệm, trợ giảng. Trong kỳ học, giới hạn là 20 giờ mỗi tuần; trong kỳ nghỉ chính thức như hè và nghỉ đông, được làm toàn thời gian nếu bạn sẽ đăng ký học kỳ kế tiếp. Muốn nhận lương, bạn cần số an sinh xã hội (SSN), xin tại văn phòng An sinh Xã hội với thư mời làm việc và giấy xác nhận của trường.
Mọi công việc ngoài trường đều cần cấp phép: CPT, OPT, hoặc giấy phép làm việc vì khó khăn kinh tế nghiêm trọng bất ngờ do USCIS xét, rất hiếm khi dùng. Làm việc không phép, kể cả việc nhỏ như phục vụ quán ăn của người quen, giao hàng qua ứng dụng, dạy kèm nhận tiền mặt, đều là vi phạm tình trạng và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới các đơn di trú về sau. Làm tự do trực tuyến cho khách hàng nước ngoài khi đang ở Mỹ cũng là vùng rủi ro; hỏi DSO trước.
Việc làm trong trường không thay được tài chính gia đình. Ví dụ giả định: làm 15 giờ mỗi tuần trong khoảng 30 tuần học, với mức lương tối thiểu của bang, đủ chi tiêu cá nhân và sách vở, nhưng còn rất xa học phí. Lên kế hoạch tài chính dựa trên khoản này là rủi ro.
CPT: thực tập trong khi học
CPT là gì. Curricular Practical Training là hình thức làm việc ngoài trường gắn với chương trình học: thực tập tính tín chỉ, thực tập bắt buộc, chương trình co-op. DSO cấp phép và ghi lên I-20, ghi rõ chủ lao động, thời gian, toàn thời gian hay bán thời gian.
Điều kiện. Thường phải học toàn thời gian ít nhất một năm học trước khi được CPT, trừ chương trình sau đại học yêu cầu thực tập ngay. Có thư mời thực tập và môn học hoặc yêu cầu chương trình tương ứng.
Toàn thời gian và OPT. CPT bán thời gian không ảnh hưởng OPT. Dùng tổng cộng từ 12 tháng CPT toàn thời gian trở lên thì mất quyền OPT của bậc học đó.
Cảnh giác chương trình "CPT từ ngày đầu". Một số trường quảng cáo cho làm CPT toàn thời gian ngay khi nhập học với lịch học rất thưa. Mô hình này từng bị cơ quan di trú để ý, ảnh hưởng tới đơn xin visa lao động sau này. Hãy thận trọng.
Thời điểm xin. CPT phải được cấp trước ngày bắt đầu làm, và chỉ có hiệu lực đúng khoảng thời gian, đúng chủ lao động ghi trên I-20. Đổi công ty, kéo dài thực tập hay chuyển từ bán thời gian sang toàn thời gian đều cần DSO cấp lại. Làm trước khi có CPT dù một ngày cũng là làm việc không phép.
Chuyển trường, đổi ngành, nghỉ học: làm đúng thứ tự
Mỗi thay đổi đều có quy trình qua SEVIS. Làm sai thứ tự là nguyên nhân mất tình trạng hay gặp.
- Chuyển trường: được nhận vào trường mới, báo DSO trường cũ ngày chuyển SEVIS, nhận I-20 mới từ trường mới, đăng ký học và trình diện DSO trường mới trong thời hạn quy định (thường 15 ngày kể từ ngày bắt đầu chương trình mới).
- Đổi ngành hoặc bậc học trong cùng trường: DSO cập nhật SEVIS và cấp I-20 mới; nếu chuyển từ cử nhân lên thạc sĩ cần làm thủ tục đổi bậc đúng hạn.
- Gia hạn chương trình: cần thêm thời gian để tốt nghiệp thì xin DSO gia hạn I-20 TRƯỚC ngày kết thúc ghi trên I-20, kèm lý do học thuật hoặc y tế chính đáng.
- Nghỉ học một kỳ: thường phải rời Mỹ; hồ sơ SEVIS được xử lý theo hướng dẫn của DSO. Quay lại sau năm tháng trở lên thường cần I-20 mới.
- Tốt nghiệp: sau ngày kết thúc chương trình, bạn có 60 ngày ân hạn để rời Mỹ, chuyển trường, đổi bậc học hoặc bắt đầu OPT nếu đã xin.
Rút khỏi trường giữa chừng mà có DSO chấp thuận thì thời gian ân hạn chỉ 15 ngày; tự ý bỏ học thì không có thời gian ân hạn. Đây là khác biệt lớn với nhiều nước.
Về nước nghỉ hè, nghỉ Tết: giấy tờ để quay lại
Muốn quay lại Mỹ sau kỳ nghỉ, bạn cần: hộ chiếu còn hạn, visa F-1 còn hạn, I-20 có chữ ký đi lại của DSO còn hiệu lực (chữ ký thường có giá trị 12 tháng khi đang học), và nên mang bảng điểm, xác nhận đăng ký học kỳ tới, bằng chứng tài chính cập nhật. Visa hết hạn trong khi bạn ở Mỹ không sao, nhưng nếu về nước thì phải xin visa mới trước khi quay lại, với đầy đủ quy trình DS-160 và phỏng vấn.
Ở cửa khẩu, nhân viên CBP có thể hỏi bạn học năm mấy, kỳ tới học gì. Trả lời ngắn và có sẵn giấy tờ. Nếu thiếu giấy tờ, bạn có thể được cho nhập cảnh tạm với mẫu yêu cầu bổ sung trong thời hạn ngắn; xử lý ngay với DSO khi về tới trường. Lên kế hoạch xin lại visa sớm vì mùa hè lịch kín. Ra khỏi Mỹ dưới năm tháng thường không ảnh hưởng tình trạng; trên năm tháng có thể cần I-20 mới và đóng lại phí SEVIS. Nếu đang có đơn chờ ở USCIS như OPT, việc rời Mỹ có thể ảnh hưởng đơn — hỏi DSO trước khi đặt vé.
Thuế, bảo hiểm và những nghĩa vụ ít người nhắc
Sinh viên F-1 thường được coi là người không cư trú về thuế trong năm năm dương lịch đầu tiên ở Mỹ. Dù không có thu nhập, mỗi năm bạn vẫn phải nộp mẫu 8843 cho Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) để khai việc được miễn tính ngày cư trú; có thu nhập thì nộp thêm tờ khai thuế người không cư trú. Sinh viên F-1 không cư trú làm việc hợp lệ trong trường hoặc trên OPT thường được miễn thuế an sinh xã hội và Medicare (FICA). Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Mỹ đã được ký năm 2015 nhưng theo thông tin công khai tới thời điểm viết vẫn chưa có hiệu lực; kiểm trang IRS khi khai. Nhiều trường cung cấp phần mềm khai thuế cho người không cư trú miễn phí qua văn phòng sinh viên quốc tế.
Về bảo hiểm y tế, luật liên bang không bắt buộc với F-1 như với J-1, nhưng đa số trường bắt buộc mua gói của trường hoặc gói tương đương. Chi phí khám chữa bệnh ở Mỹ cao, nên đừng tìm cách miễn bảo hiểm bằng gói rẻ không đủ quyền lợi. Cuối cùng, tuân thủ luật địa phương: vi phạm luật, kể cả lỗi giao thông nghiêm trọng hay sử dụng chất cấm, có thể dẫn tới bị huỷ visa và ảnh hưởng tình trạng. Khi gặp rắc rối pháp lý, báo DSO và tìm luật sư sớm.
Câu hỏi thường gặp
Rớt một môn có ảnh hưởng tình trạng F-1 không?
Rớt môn không làm mất tình trạng nếu bạn vẫn đăng ký đủ tín chỉ toàn thời gian và tiến bộ học tập bình thường. Nhưng GPA quá thấp có thể dẫn tới cảnh cáo học vụ hoặc bị đình chỉ học, khi đó hồ sơ SEVIS bị ảnh hưởng. Gặp cố vấn học tập sớm khi điểm sa sút.
Có được nhận tiền thưởng cuộc thi hay nghiên cứu ngoài trường không?
Giải thưởng cuộc thi học thuật thường không bị coi là làm việc, nhưng khoản trả công cho một công việc thì có. Ranh giới không phải lúc nào cũng rõ; hỏi DSO trước khi nhận tiền từ bên ngoài trường.
Làm trợ giảng có tính là làm việc on-campus không?
Có. Trợ giảng, trợ lý nghiên cứu do trường trả lương là việc làm trong trường và tính vào giới hạn 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học. Với nghiên cứu sinh, vị trí trợ giảng thường được thiết kế khoảng 20 giờ mỗi tuần nên không còn chỗ cho việc khác trong kỳ học.
Lỡ mất tình trạng F-1 thì có cách khôi phục không?
Có hai hướng chính: nộp đơn xin khôi phục (reinstatement) lên USCIS khi đủ điều kiện, hoặc rời Mỹ rồi quay lại với I-20 mới. Mỗi hướng có ưu nhược riêng và tuỳ hoàn cảnh; cần làm việc ngay với DSO, trường hợp phức tạp nên hỏi luật sư di trú.
Có được mua xe, thuê nhà đứng tên mình không?
Được. Du học sinh F-1 có thể thuê nhà, mua xe, mở tài khoản ngân hàng, thi bằng lái theo quy định của từng bang. Một số nơi yêu cầu SSN hoặc giấy tờ bổ sung; văn phòng sinh viên quốc tế thường có hướng dẫn cho sinh viên mới.