Với số giờ luật cho phép trong kỳ học, tiền làm thêm của du học sinh thường bù được một phần sinh hoạt phí — có người đủ tiền ăn và đi lại, có người bù được tiền nhà nếu làm đều và có thêm giờ kỳ nghỉ — nhưng hiếm khi đủ trả học phí. Con số cụ thể phụ thuộc vào giới hạn giờ của từng nước, mức lương tối thiểu, thuế và việc con có tìm được việc ổn định hay không. Vì vậy làm thêm nên được coi là nguồn bổ sung, không phải nguồn chính khi lập ngân sách, nhất là năm đầu.
Giới hạn giờ làm hiện hành ở một số điểm đến phổ biến: Anh cho sinh viên bậc đại học trở lên làm tối đa 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học; Úc giới hạn 48 giờ mỗi hai tuần trong kỳ học; Canada cho làm ngoài khuôn viên trường tối đa 24 giờ mỗi tuần trong kỳ học (từ tháng 11/2024); Mỹ cho sinh viên F-1 làm trong khuôn viên trường tối đa 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học; Nhật cho làm 28 giờ mỗi tuần khi có giấy phép hoạt động ngoài tư cách; Đức cho làm 140 ngày trọn hoặc 280 nửa ngày mỗi năm. Tất cả đều có điều kiện kèm theo và có thể thay đổi, phải kiểm trang chính thức. Bài này hướng dẫn cách tính thu nhập ròng thật sự và những chi phí ẩn của việc làm thêm.
Giới hạn giờ làm thêm ở các điểm đến phổ biến
Bảng dưới ghi quy định đã công bố gần nhất mà bài này chắc chắn. Điều kiện cụ thể (bậc học, loại trường, kỳ nghỉ chính thức) nằm trên trang của cơ quan nhập cư từng nước.
| Nước | Trong kỳ học | Kỳ nghỉ chính thức | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Anh | 20 giờ/tuần (bậc đại học trở lên); 10 giờ/tuần dưới bậc đại học | Có thể toàn thời gian | Giới hạn ghi trên giấy phép cư trú; không được làm một số loại việc như tự kinh doanh |
| Úc | 48 giờ mỗi hai tuần | Không giới hạn | Áp dụng từ 1/7/2023; tính theo chu kỳ hai tuần |
| Canada | 24 giờ/tuần ngoài khuôn viên trường | Có thể toàn thời gian | Áp dụng từ tháng 11/2024; phải là sinh viên toàn thời gian hợp lệ |
| Mỹ | 20 giờ/tuần trong khuôn viên trường | Toàn thời gian trong trường | Làm ngoài trường chỉ qua CPT, OPT hoặc diện đặc biệt được phép |
| Nhật Bản | 28 giờ/tuần, cần giấy phép hoạt động ngoài tư cách | Tối đa 8 giờ/ngày trong kỳ nghỉ dài | Cấm việc trong ngành giải trí người lớn |
| Đức | 140 ngày trọn hoặc 280 nửa ngày mỗi năm | Tính chung trong hạn mức năm | Việc trợ giảng, nghiên cứu ở trường có quy định riêng |
| Pháp | Tối đa 964 giờ mỗi năm | Tính chung trong hạn mức năm | Tương đương 60% thời gian làm việc theo luật |
| Ireland | 20 giờ/tuần | 40 giờ/tuần trong các kỳ nghỉ quy định | Áp dụng với Stamp 2 |
Làm vượt giới hạn là vi phạm điều kiện visa, có thể dẫn tới huỷ tư cách lưu trú và ảnh hưởng tới mọi hồ sơ visa sau này, kể cả visa làm việc sau tốt nghiệp. Đây là rủi ro không đáng đổi lấy vài giờ lương.
Tính thu nhập ròng từ làm thêm
Thu nhập "trên giấy" và số tiền con thật sự có để chi tiêu khác nhau khá nhiều. Cách tính gần đúng:
- Số giờ thực tế mỗi tuần: không phải giới hạn tối đa, mà là số giờ con có thể làm đều mà không ảnh hưởng việc học — với năm đầu, thường thấp hơn giới hạn.
- Mức lương giờ: mức lương tối thiểu của nước hoặc bang sở tại là điểm khởi đầu; việc trong trường, phục vụ, bán lẻ thường quanh mức này.
- Số tuần làm thực tế trong năm: trừ tuần thi, tuần đầu kỳ, những tuần chưa có việc; cộng thêm giờ kỳ nghỉ nếu ở lại.
- Trừ thuế thu nhập và các khoản đóng bắt buộc theo luật nước sở tại (nhiều nước có ngưỡng miễn thuế; cần đăng ký mã số thuế hoặc mã an sinh xã hội để đi làm).
- Trừ chi phí phát sinh do đi làm: đi lại tới chỗ làm, đồng phục, ăn ngoài vì ca làm.
Ví dụ giả định: con làm trung bình 12 giờ mỗi tuần trong 30 tuần học và 30 giờ mỗi tuần trong 8 tuần nghỉ, lương 15 đơn vị tiền tệ mỗi giờ. Tổng giờ năm khoảng 360 + 240 = 600 giờ, thu nhập trước thuế 9.000 đơn vị. Trừ thuế và chi phí đi lại giả định 10%, còn khoảng 8.100 đơn vị — so với sinh hoạt phí năm giả định 18.000 đơn vị, làm thêm bù được khoảng 45%. Nếu chỉ làm trong kỳ học, con số này giảm còn khoảng một phần tư. Đây là phép tính minh hoạ, không phải mức lương hay thuế của nước nào.
Thực tập trong chương trình và những điểm riêng từng nước
Thực tập bắt buộc thường tính riêng. Ở nhiều nước, kỳ thực tập là phần chính thức của chương trình (co-op ở Canada, placement year ở Anh, thực tập bắt buộc trong chương trình ở Úc) không tính vào giới hạn giờ làm thêm, nhưng phải đúng điều kiện: Canada thường cần giấy phép làm việc co-op riêng, Anh cần thực tập là phần bắt buộc ghi trong khoá học. Kỳ thực tập có lương có thể bù đáng kể chi phí của năm đó, nhưng cũng có kỳ thực tập không lương.
Mỹ: CPT và OPT. CPT là làm việc ngoài trường gắn với chương trình học, phải được trường xác nhận; OPT là thời gian làm việc theo ngành trong hoặc sau khoá học. Cả hai đều có điều kiện và thủ tục; dùng OPT trong khi học sẽ trừ vào thời gian OPT sau tốt nghiệp.
Hà Lan. Sinh viên ngoài EU được làm tối đa 16 giờ mỗi tuần trong năm học hoặc toàn thời gian trong các tháng hè, và nhà tuyển dụng phải xin giấy phép lao động cho sinh viên. Vì thủ tục nằm ở phía nhà tuyển dụng, việc làm thêm cho sinh viên ngoài EU ở Hà Lan khó tìm hơn nhiều nước khác.
Hàn Quốc. Giờ làm thêm được phép của du học sinh phụ thuộc bậc học, năm học và trình độ tiếng Hàn, và cần khai báo, xin phép trước. Quy định đã được điều chỉnh nhiều lần, nên kiểm thông tin hiện hành của cơ quan xuất nhập cảnh Hàn và phòng quốc tế của trường.
Úc: kỳ nghỉ chính thức. Trong kỳ nghỉ chính thức của trường, giới hạn 48 giờ mỗi hai tuần không áp dụng. Kỳ nghỉ hè dài ở Úc là thời gian nhiều sinh viên làm toàn thời gian để bù chi phí, nhưng ngày nghỉ phải theo lịch chính thức của trường, không phải ngày tự nghỉ.
Vì sao không nên đưa tiền làm thêm vào ngân sách năm đầu
Tìm việc mất thời gian. Sinh viên mới sang cần mở tài khoản ngân hàng, đăng ký mã số thuế hoặc mã an sinh, làm quen thành phố; nhiều người mất một đến vài tháng mới có việc ổn định. Ở thành phố nhỏ hoặc mùa thấp điểm, việc ít hơn.
Học kỳ đầu là học kỳ quyết định. Kết quả học kỳ đầu ảnh hưởng tới học bổng duy trì, tới việc có phải học lại không — mà học lại thì tốn học phí lớn hơn nhiều so với lương làm thêm.
Cơ quan visa thường không tính. Hầu hết nước yêu cầu chứng minh tài chính bằng tiền có sẵn, không chấp nhận thu nhập làm thêm dự kiến. Gia đình vì vậy vẫn phải có đủ tiền dù con dự định làm thêm.
Giờ làm có thể bị cắt. Việc theo ca thường không đảm bảo số giờ; chính sách giới hạn giờ cũng có thể thay đổi giữa khoá học.
Chi phí ẩn của việc làm thêm
Thời gian là chi phí lớn nhất. Mười lăm giờ làm thêm mỗi tuần, cộng thời gian đi lại, là gần trọn hai ngày. Với sinh viên học ngành nặng như kỹ thuật, y, kiến trúc, khoảng thời gian này thường lấy từ giờ tự học và giờ ngủ. Kết quả học giảm vài điểm có thể làm mất học bổng — một khoản thường lớn hơn nhiều so với lương làm thêm cả năm.
Cũng có những rủi ro pháp lý và an toàn: việc trả tiền mặt không qua sổ sách, việc "nhận người không cần giấy phép", việc yêu cầu làm quá giờ quy định đều có thể khiến con vi phạm điều kiện visa, đồng thời không được bảo vệ khi bị quỵt lương hay gặp tai nạn lao động. Du học sinh mới sang, chưa rành luật lao động địa phương, là đối tượng dễ bị lợi dụng. Dặn con chỉ nhận việc có hợp đồng hoặc phiếu lương, nắm mức lương tối thiểu và quyền lợi cơ bản, và biết văn phòng hỗ trợ sinh viên của trường có thể giúp gì.
Mặt tích cực thì rõ: làm thêm đúng cách giúp con rèn ngôn ngữ, hiểu văn hoá làm việc, có người giới thiệu cho thực tập sau này, và tự chủ một phần chi tiêu. Việc trong trường như trợ lý thư viện, trợ giảng, trợ lý nghiên cứu thường linh hoạt theo lịch học và có giá trị cho hồ sơ nghề nghiệp hơn việc phục vụ thuần tuý.
Một cách nhìn cân bằng cho gia đình
Cách lập kế hoạch an toàn là: ngân sách năm đầu không tính tiền làm thêm; từ học kỳ hai hoặc năm hai, khi con đã quen việc học và có việc ổn định, mới đưa một phần thu nhập làm thêm vào để giảm tiền chuyển từ nhà. Phần thu nhập này nên ưu tiên cho các khoản co giãn như ăn uống, đi lại, chi tiêu cá nhân, không dùng để gánh các khoản cố định lớn như tiền nhà hay học phí.
Nên thống nhất với con giới hạn giờ làm theo kết quả học, chẳng hạn giữ được điểm trung bình đã thoả thuận thì tiếp tục, giảm thì cắt giờ làm. Thoả thuận như vậy giúp làm thêm phục vụ cho mục tiêu học tập chứ không ngược lại. Cũng nên nói rõ tiền làm thêm thuộc về ai và dùng vào việc gì: có gia đình để con giữ toàn bộ như phần thưởng cho sự tự lập, có gia đình trừ dần vào tiền chuyển hằng tháng. Cách nào cũng được, miễn hai bên hiểu giống nhau từ đầu để tránh hiểu lầm về sau. Nếu gia đình cần một kế hoạch tài chính có tính tới làm thêm theo quy định cụ thể của nước con định học, đội tư vấn Global Gate Pass có thể cùng tính trong buổi gặp đầu miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Tiền làm thêm có đủ trả học phí không?
Hiếm khi đủ. Với giới hạn giờ trong kỳ học ở các nước phổ biến, thu nhập làm thêm thường chỉ bù một phần sinh hoạt phí. Học phí sinh viên quốc tế ở các nước nói tiếng Anh cao hơn nhiều so với thu nhập này, nên cần nguồn tài chính chính từ gia đình, học bổng hoặc khoản vay.
Du học sinh có phải đóng thuế thu nhập khi làm thêm không?
Có, theo luật thuế của nước sở tại. Nhiều nước có ngưỡng thu nhập miễn thuế hoặc cho quyết toán lấy lại một phần thuế đã khấu trừ cuối năm. Con cần đăng ký mã số thuế hoặc mã an sinh xã hội trước khi đi làm và giữ phiếu lương để quyết toán.
Làm thêm có ảnh hưởng tới visa làm việc sau tốt nghiệp không?
Làm thêm đúng quy định không ảnh hưởng xấu, thậm chí là kinh nghiệm có giá trị. Nhưng vi phạm giới hạn giờ hay làm việc không được phép có thể bị phát hiện khi xét các hồ sơ visa sau này và dẫn tới từ chối.
Năm đầu ở Mỹ có được làm thêm ngoài trường không?
Sinh viên F-1 năm đầu nhìn chung chỉ được làm trong khuôn viên trường, tối đa 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học. Làm ngoài trường cần qua CPT gắn với chương trình học, OPT hoặc các trường hợp đặc biệt được phép, và phải có xác nhận của trường.
Ở Nhật có cần xin phép trước khi đi làm thêm không?
Có. Du học sinh cần giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú, thường xin được ngay tại sân bay khi nhập cảnh hoặc tại cục xuất nhập cảnh sau đó. Giới hạn là 28 giờ mỗi tuần trong kỳ học và tối đa 8 giờ mỗi ngày trong kỳ nghỉ dài.
Có nên để con làm thêm ngay từ tháng đầu không?
Thường không nên. Tháng đầu dành cho việc ổn định chỗ ở, làm quen với cách học và hệ thống của trường. Khi đã nắm được khối lượng bài vở sau vài tuần, con có thể bắt đầu với số giờ thấp rồi tăng dần nếu kết quả học vẫn giữ được.