Du học sinh có giấy phép du học hợp lệ, học toàn thời gian ở trường DLI trong chương trình từ sáu tháng trở lên dẫn tới văn bằng, được làm thêm ngoài trường tối đa 24 giờ mỗi tuần trong kỳ học (quy định từ cuối 2024) và làm toàn thời gian trong các kỳ nghỉ chính thức như nghỉ đông, nghỉ hè. Làm việc trong khuôn viên trường không bị giới hạn giờ nếu đủ điều kiện. Kỳ thực tập bắt buộc cần giấy phép lao động co-op riêng.
Làm thêm giúp đỡ chi tiêu và cho kinh nghiệm làm việc tại Canada, nhưng làm sai quy định có thể khiến bạn mất tư cách sinh viên, ảnh hưởng tới PGWP và mọi đơn sau này. Bài này giải thích điều kiện, cách bắt đầu, quyền lợi người lao động và những lỗi du học sinh hay mắc.
Quy định giờ làm đã thay đổi thế nào
Trong nhiều năm, du học sinh được làm ngoài trường tối đa 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học. Từ tháng 11 năm 2022 tới hết tháng 4 năm 2024, Canada tạm bỏ giới hạn này để bù thiếu hụt lao động sau dịch bệnh. Khi chính sách tạm thời kết thúc, chính phủ thông báo mức mới 24 giờ mỗi tuần trong kỳ học, áp dụng từ kỳ mùa thu 2024 và được đưa vào quy định chính thức từ ngày 8/11/2024.
Lý do được nêu là cân bằng giữa việc học và thu nhập: các nghiên cứu cho thấy sinh viên làm quá nhiều giờ có kết quả học tập kém hơn, và chính phủ muốn giấy phép du học được dùng cho mục đích học. Với du học sinh, điều này có nghĩa tiền làm thêm trong kỳ học là có giới hạn rõ, không nên tính vào kế hoạch trả học phí.
Trong các kỳ nghỉ chính thức theo lịch của trường, như nghỉ đông, nghỉ hè hay tuần nghỉ giữa kỳ, bạn được làm toàn thời gian, với điều kiện đang là sinh viên trước kỳ nghỉ và sẽ tiếp tục học sau kỳ nghỉ. Kỳ nghỉ phải là kỳ nghỉ chính thức do trường quy định, không phải tự nghỉ một học kỳ.
Cách tính tuần cũng cần hiểu đúng. Giới hạn áp dụng cho từng tuần trong kỳ học, không được dồn: làm 10 giờ tuần này không có nghĩa tuần sau được làm 38 giờ. Lịch làm thường do chủ lao động xếp, nên khi nhận việc, hãy nói rõ ngay từ đầu rằng bạn là du học sinh và chỉ nhận tối đa số giờ được phép. Chủ lao động quen tuyển sinh viên quốc tế thường hiểu và xếp lịch phù hợp; chỗ nào ép làm thêm giờ là chỗ nên tránh.
Ai được làm thêm và làm ở đâu
Điều kiện làm thêm ghi trên giấy phép du học. Bảng dưới tóm tắt các trường hợp chính theo hướng dẫn của IRCC.
| Trường hợp | Được làm không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Làm trong khuôn viên trường | Được, không giới hạn giờ | Sinh viên toàn thời gian, có giấy phép hợp lệ và số SIN |
| Làm ngoài trường trong kỳ học | Tối đa 24 giờ mỗi tuần | Chương trình từ sáu tháng, dẫn tới văn bằng, học toàn thời gian |
| Làm ngoài trường trong kỳ nghỉ chính thức | Được làm toàn thời gian | Phải học trước và sau kỳ nghỉ |
| Kỳ thực tập bắt buộc (co-op) | Cần giấy phép co-op | Không tính vào giới hạn 24 giờ |
| Học tiếng Anh, tiếng Pháp thuần tuý | Không | Chương trình ngôn ngữ đơn lẻ không đủ điều kiện |
| Trước khi chương trình bắt đầu | Không | Chỉ được làm từ khi kỳ học đầu tiên bắt đầu |
| Học bán thời gian | Thường không | Trừ học kỳ cuối nếu chỉ còn ít môn theo quy định |
Giấy phép du học phải có dòng điều kiện cho phép làm việc. Nếu thiếu dòng này dù bạn đủ điều kiện, cần xin sửa giấy phép trước khi bắt đầu làm, không làm trước rồi tính sau.
Các bước bắt đầu đi làm hợp pháp
Từ lúc đến Canada tới lúc nhận lương đầu tiên, có vài thủ tục bắt buộc. Làm sớm giúp bạn sẵn sàng khi có việc.
- Kiểm dòng điều kiện làm việc trên giấy phép du học ngay khi nhận ở cửa khẩu.
- Xin số bảo hiểm xã hội (SIN) tại văn phòng Service Canada hoặc trực tuyến. SIN của người tạm trú bắt đầu bằng số 9 và có ngày hết hạn gắn với giấy phép.
- Mở tài khoản ngân hàng để nhận lương. Nhiều ngân hàng có gói tài khoản cho sinh viên quốc tế.
- Chuẩn bị bản lý lịch theo kiểu Canada: một đến hai trang, không ảnh, không ngày sinh, nhấn kỹ năng và kinh nghiệm cụ thể.
- Tìm việc qua trung tâm việc làm của trường, cổng việc làm trong trường, và các kênh tuyển dụng phổ biến; cảnh giác tin tuyển dụng đòi phí.
- Khi nhận việc, điền tờ khai thuế với chủ lao động, giữ bảng lương và các giấy tờ thuế cuối năm.
Đừng chia sẻ số SIN tuỳ tiện. Đây là số định danh quan trọng; chỉ đưa cho chủ lao động, ngân hàng và cơ quan nhà nước khi có lý do chính đáng.
Những lỗi làm mất tư cách sinh viên
Vượt giờ. Làm hai việc, mỗi việc 15 giờ, tổng 30 giờ trong một tuần học là vi phạm dù từng chủ lao động không biết. Giới hạn tính trên tổng mọi công việc ngoài trường, kể cả việc tự kinh doanh hoặc giao hàng qua ứng dụng.
Nghỉ học để đi làm. Tự bỏ một kỳ hoặc chuyển sang học bán thời gian mà vẫn làm thêm như sinh viên toàn thời gian là vi phạm điều kiện. Trường có nghĩa vụ báo cáo tình trạng theo học của sinh viên quốc tế cho IRCC.
Làm trước khi kỳ học bắt đầu. Đến Canada sớm vài tuần và đi làm ngay là vi phạm, dù đã có giấy phép.
Nhận tiền mặt không khai báo. Làm việc không hợp đồng, nhận tiền mặt khiến bạn không có bằng chứng giờ làm, dễ bị bóc lột, và nếu bị phát hiện vượt giờ thì không có gì để giải thích.
Làm sau khi học xong mà chưa nộp PGWP. Quyền làm thêm gắn với tư cách sinh viên. Sau khi hoàn tất chương trình, chỉ được tiếp tục làm toàn thời gian nếu đã nộp đơn PGWP khi giấy phép du học còn hạn và đáp ứng điều kiện theo hướng dẫn hiện hành.
Quyền của người lao động và chuyện thuế
Du học sinh làm thêm có quyền như người lao động khác theo luật lao động của tỉnh: được trả ít nhất lương tối thiểu của tỉnh, được nghỉ giải lao, được trả thêm khi làm quá giờ theo quy định, được làm việc an toàn. Lương tối thiểu khác nhau giữa các tỉnh và thường điều chỉnh mỗi năm; tra trên trang của chính quyền tỉnh. Nếu bị trả thấp hơn hoặc bị giữ lương, có thể liên hệ cơ quan tiêu chuẩn việc làm của tỉnh.
Về thuế, chủ lao động khấu trừ thuế thu nhập và các khoản đóng góp bắt buộc từ lương. Cuối năm, du học sinh nên khai thuế với Cơ quan Thuế Canada (CRA) dù thu nhập thấp: nhiều trường hợp được hoàn lại một phần thuế đã khấu trừ, có thể nhận các khoản tín dụng thuế dành cho người thu nhập thấp, và học phí đã đóng cho trường có thể tạo ra khoản tín dụng thuế. Hồ sơ thuế đầy đủ còn là bằng chứng hữu ích khi xin PGWP hay thường trú sau này.
Một điểm hay bị bỏ qua là giữ toàn bộ bảng lương và giấy tờ thuế năm. Nếu một ngày IRCC hỏi về giờ làm thời sinh viên, đây là bằng chứng duy nhất cho thấy bạn tuân thủ. Một bảng tính đơn giản ghi số giờ từng tuần, đối chiếu với lịch học của trường, mất vài phút mỗi tuần nhưng có thể cứu cả một hồ sơ.
Tìm việc làm thêm: kênh nào, lúc nào và cảnh giác điều gì
Kênh hiệu quả nhất với sinh viên năm đầu thường nằm ngay trong trường. Trung tâm việc làm của trường đăng tin việc trong khuôn viên như thư viện, phòng gym, căng tin, văn phòng khoa, chương trình đón sinh viên mới; những việc này linh hoạt theo lịch học và không bị giới hạn giờ. Trung tâm cũng sửa lý lịch, luyện phỏng vấn miễn phí, điều mà nhiều du học sinh không tận dụng.
Ngoài trường, việc theo mùa xuất hiện nhiều trước kỳ nghỉ lễ cuối năm ở ngành bán lẻ, nhà hàng, kho vận, và đầu hè ở du lịch, dịch vụ. Thị trường việc làm thêm ở các thành phố lớn đã khó hơn trong những năm gần đây vì số sinh viên quốc tế tăng nhanh trước khi có hạn mức, nên đừng mặc định có việc ngay trong tháng đầu. Mạng lưới bạn bè, hội sinh viên Việt Nam, câu lạc bộ ngành là nguồn giới thiệu đáng kể.
Lừa đảo việc làm nhắm vào du học sinh khá phổ biến: tin tuyển dụng làm tại nhà lương cao nhưng yêu cầu mua thiết bị trước, việc nhận tiền rồi chuyển hộ qua tài khoản cá nhân, hay người tự xưng tuyển dụng đòi số SIN và ảnh giấy tờ ngay từ đầu. Nhận tiền rồi chuyển hộ có thể khiến bạn dính vào rửa tiền mà không biết. Nguyên tắc đơn giản: chủ lao động thật không bao giờ đòi bạn trả tiền để được làm việc.
Làm thêm bao nhiêu là vừa: góc nhìn của người đã đi qua
Học kỳ đầu là giai đoạn khó nhất: làm quen cách học mới, tiếng Anh học thuật, nhịp sống, thời tiết. Nhiều du học sinh đi làm quá sớm và quá nhiều, rồi trượt môn, phải học lại tốn thêm học phí lớn hơn nhiều so với số tiền kiếm được. Một nguyên tắc tốt là học kỳ đầu làm ít hoặc không làm, chỉ tăng dần khi đã nắm được nhịp học.
Khi chọn việc, ưu tiên việc liên quan ngành học hoặc rèn kỹ năng giao tiếp: trợ lý thư viện, trợ giảng, trợ lý nghiên cứu, hỗ trợ IT trong trường, nhân viên chăm sóc khách hàng. Kinh nghiệm này có giá trị trên lý lịch hơn công việc chỉ trả lương theo giờ. Tuy vậy, mọi công việc hợp pháp đều cho bạn kinh nghiệm làm việc tại Canada, thứ nhà tuyển dụng địa phương coi trọng.
Cuối cùng, tiền làm thêm nên dùng cho chi tiêu cá nhân và dự phòng, không phải để gửi về nhà hay trả học phí. Nếu kế hoạch tài chính gia đình phụ thuộc vào việc con làm thêm nhiều giờ, đó là tín hiệu cần xem lại ngân sách trước khi đi. Gia đình muốn cùng tính ngân sách thực tế có thể đặt lịch với đội tư vấn Global Gate Pass.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh Canada được làm thêm bao nhiêu giờ mỗi tuần?
Tối đa 24 giờ mỗi tuần làm ngoài trường trong kỳ học, theo quy định áp dụng từ ngày 8/11/2024. Trong các kỳ nghỉ chính thức của trường được làm toàn thời gian. Làm trong khuôn viên trường không giới hạn giờ nếu đủ điều kiện. Kiểm hướng dẫn hiện hành của IRCC vì chính sách có thể đổi.
Học tiếng Anh ở Canada có được đi làm thêm không?
Không, nếu chỉ học chương trình ngôn ngữ đơn lẻ. Người học tiếng Anh hoặc tiếng Pháp như bước chuẩn bị trước chương trình chính chỉ được làm thêm khi đã chuyển sang chương trình chính đủ điều kiện. Giấy phép du học sẽ ghi rõ điều kiện này.
Giao hàng qua ứng dụng có tính vào giờ làm thêm không?
Có. Mọi hình thức làm việc ngoài trường, kể cả tự kinh doanh hay làm đối tác giao hàng, đều tính vào giới hạn giờ trong kỳ học. Ứng dụng lưu lịch sử giờ làm và thu nhập, nên nếu vượt giới hạn rất dễ bị phát hiện khi đối chiếu.
Có cần giấy phép riêng cho kỳ thực tập không?
Nếu thực tập là phần bắt buộc của chương trình, bạn cần giấy phép lao động co-op. Thường xin cùng lúc với giấy phép du học khi thư mời ghi rõ yêu cầu thực tập. Nếu chưa có, có thể xin sau từ trong Canada. Thực tập tự chọn không bắt buộc thì tính như làm thêm thông thường.
Học xong chờ PGWP có được làm việc không?
Nếu nộp đơn PGWP khi giấy phép du học còn hạn và đã đủ điều kiện làm thêm ngoài trường trong thời gian học, bạn thường được làm toàn thời gian trong lúc chờ kết quả theo hướng dẫn hiện hành. Nếu giấy phép đã hết hạn trước khi nộp, quyền này không còn. Đọc kỹ điều kiện trước khi nghỉ việc hay nhận việc mới.
Làm thêm có giúp được khi xin thường trú không?
Kinh nghiệm làm việc trong thời gian còn là sinh viên, kể cả co-op, không được tính là kinh nghiệm làm việc có tay nghề cho diện Canadian Experience Class. Tuy vậy, làm thêm giúp bạn có lý lịch, người giới thiệu và mạng lưới để tìm việc tốt sau tốt nghiệp.