Bốn trường được nhắc nhiều nhất khi nói tới đại học Philippines là Đại học Philippines Diliman (UP Diliman), Ateneo de Manila, De La Salle University và Đại học Santo Tomas (UST), đều ở Metro Manila. Ngoài thủ đô có những trường mạnh theo vùng như Đại học San Carlos ở Cebu, Đại học Silliman ở Dumaguete, Đại học Saint Louis ở Baguio và Đại học Philippines Los Baños về nông nghiệp, môi trường. Nhưng "trường tốt nhất" chỉ có nghĩa khi gắn với ngành cụ thể.
Với sinh viên quốc tế, một trường phù hợp cần qua bốn lớp kiểm: chương trình có giấy phép và tốt hơn là đã được kiểm định; trường được Cục Di trú Philippines cho phép nhận sinh viên nước ngoài; có văn phòng quốc tế đủ sức hỗ trợ visa và giấy tờ; và thành phố hợp với ngân sách, tính cách của bạn. Bài này giới thiệu các trường theo nhóm, rồi đưa ra quy trình chọn từng bước và những dấu hiệu nên dè chừng.
Bốn trường lớn ở Metro Manila
Đại học Philippines Diliman (Quezon City). Cơ sở chính của hệ thống đại học quốc gia, thành lập năm 1908. Mạnh về khoa học tự nhiên, kỹ thuật, luật, khoa học xã hội và nghệ thuật; khuôn viên rộng, nhiều cây xanh. Là trường công nên sinh viên Philippines được miễn học phí theo luật năm 2017, còn sinh viên quốc tế đóng theo quy định riêng. Tuyển sinh rất cạnh tranh; người nước ngoài có quy trình riêng, cần hỏi văn phòng tuyển sinh từ sớm.
Ateneo de Manila (Quezon City). Trường tư thành lập năm 1859, khuôn viên ở Loyola Heights cạnh đại lộ Katipunan, gần UP Diliman. Nổi tiếng về khoa học xã hội, nhân văn, quản trị, luật và chương trình giáo dục khai phóng chú trọng viết và tư duy. Lớp học vừa phải, đời sống sinh viên sôi nổi; môi trường hợp với người thích tranh luận và học rộng trước khi chuyên sâu.
De La Salle University (Manila). Trường tư thành lập năm 1911, cơ sở chính trên đại lộ Taft, có thêm cơ sở ở Laguna. Mạnh về kinh doanh, kinh tế, kỹ thuật, công nghệ thông tin. Một khác biệt đáng biết: trường học theo ba kỳ mỗi năm thay vì hai, nên nhịp học nhanh và lịch nhập học khác các trường khác.
Đại học Santo Tomas (Manila). Thành lập năm 1611, là một trong những đại học lâu đời nhất châu Á còn hoạt động, khuôn viên ở Sampaloc thuộc khu "vành đai đại học" của Manila. Có quy mô lớn và truyền thống mạnh về y khoa, dược, điều dưỡng, khoa học sức khoẻ và kiến trúc. Với người muốn học các ngành sức khoẻ, đây thường là cái tên đầu tiên được nhắc.
Các trường mạnh ngoài Manila
Cebu: Đại học San Carlos và UP Cebu. Cebu là trung tâm đại học lớn nhất miền Trung Philippines. Đại học San Carlos có lịch sử từ cuối thế kỷ 16, mạnh về kỹ thuật, kiến trúc, kinh doanh. UP Cebu là cơ sở thành viên của hệ thống đại học quốc gia, quy mô nhỏ hơn Diliman. Thành phố có sân bay quốc tế, chi phí sống thấp hơn Manila.
Baguio: Đại học Saint Louis và UP Baguio. Baguio nằm trên núi ở độ cao khoảng 1.500 mét, mát quanh năm, là thành phố sinh viên. Đại học Saint Louis thành lập năm 1911, có các khoa kỹ thuật, y, điều dưỡng, kinh doanh. UP Baguio mạnh về khoa học xã hội và nghiên cứu vùng cao.
Dumaguete: Đại học Silliman. Thành lập năm 1901, là một trong những trường do người Mỹ lập sớm nhất ở Philippines, nằm ở thành phố nhỏ ven biển trên đảo Negros. Nổi tiếng về khoa học biển, điều dưỡng, viết văn sáng tạo. Hợp với người thích thành phố nhỏ, nhịp sống chậm.
Los Baños: Đại học Philippines Los Baños. Cách Manila khoảng hai giờ đi đường bộ, cạnh Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế. Mạnh hàng đầu cả nước về nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghệ thực phẩm, khoa học môi trường, đặc biệt ở bậc sau đại học.
Iloilo và các thành phố khác. Iloilo có nhiều trường tư lâu đời và chi phí sống dễ chịu; Davao ở Mindanao có đại học lớn và là thành phố tương đối trật tự. Ngoài ra còn các trường chuyên ngành như Mapúa ở Manila với truyền thống kỹ thuật, kiến trúc. Ở mọi thành phố, luôn kiểm quyền nhận sinh viên nước ngoài của trường cụ thể.
Quy trình chọn trường từng bước
Thứ tự dưới đây đi từ điều kiện cứng tới yếu tố mềm. Bỏ qua hai bước đầu là lý do phổ biến khiến gia đình chọn sai, dù trường nghe rất quen tai.
- Chốt ngành trước, trường sau. Cùng một trường có ngành rất mạnh và ngành bình thường. Viết ra ngành chính và một ngành dự phòng.
- Đọc danh sách Trung tâm Xuất sắc và Trung tâm Phát triển của CHED cho đúng ngành đó. Đây là bộ lọc khách quan đầu tiên, có thời hạn nên xem đợt gần nhất.
- Kiểm cấp kiểm định của chương trình. Hỏi trường chương trình đang ở cấp mấy, do tổ chức nào kiểm định, hết hạn khi nào. Cấp II trở lên là tín hiệu tốt.
- Xác nhận trường được phép nhận sinh viên nước ngoài. Xin giấy tờ của Cục Di trú và đối chiếu trên kênh chính thức. Không có quyền này thì không làm được visa.
- Liên hệ văn phòng quốc tế. Hỏi họ hỗ trợ những gì: thư chấp nhận, hồ sơ visa, thẻ cư trú, đón sân bay, chỗ ở. Tốc độ và độ rõ ràng của câu trả lời nói lên nhiều điều.
- Xem điều kiện đầu vào cho người nước ngoài. Bài thi riêng, chứng chỉ tiếng Anh, phỏng vấn, hạn nộp và kỳ nhập học.
- Tính chi phí theo tín chỉ và theo thành phố. Xin bảng phí chính thức, nhân số tín chỉ dự kiến, cộng nhà ở và sinh hoạt.
- Hỏi về sinh viên quốc tế đi trước. Trường có bao nhiêu sinh viên quốc tế ở ngành đó, có sinh viên Việt Nam nào để hỏi kinh nghiệm không.
Đi hết tám bước thường chỉ còn hai, ba trường. Lúc đó yếu tố thành phố và cảm nhận cá nhân mới thật sự quyết định.
Đọc bảng xếp hạng quốc tế cho đúng
Một số đại học Philippines như UP, Ateneo, De La Salle, UST có mặt trong các bảng xếp hạng quốc tế và bảng xếp hạng châu Á của các tổ chức như QS hay Times Higher Education. Vị trí của họ thay đổi qua từng năm và thường thấp hơn các trường hàng đầu của Singapore, Hồng Kông, Trung Quốc hay Hàn Quốc. Điều này phản ánh một thực tế: ngân sách nghiên cứu của Philippines còn hạn chế, trong khi các bảng xếp hạng chấm nặng về công bố khoa học và danh tiếng học thuật.
Với người học cử nhân, bảng xếp hạng tổng thể ít nói về chất lượng giảng dạy của ngành cụ thể. Bảng xếp hạng theo ngành gần hơn, nhưng chỉ phủ vài trường lớn. Với Philippines, các tín hiệu trong nước như danh hiệu Trung tâm Xuất sắc, cấp kiểm định và tỷ lệ đậu kỳ thi cấp phép hành nghề của sinh viên trường đó (với các ngành có kỳ thi như điều dưỡng, kỹ sư, kế toán) thường hữu ích hơn. Tỷ lệ đậu kỳ thi do Uỷ ban Quản lý Nghề nghiệp (PRC) công bố là dữ liệu công khai, được nhiều phụ huynh Philippines dùng để chọn trường.
Điều nên tránh là tin vào các bảng "top trường" tự lập trên mạng không ghi nguồn, hoặc tài liệu chiêu sinh dùng thứ hạng của cả trường để quảng cáo cho một chương trình ít liên quan. Nếu ai đó đưa ra một thứ hạng, hãy hỏi bảng nào, năm nào, xếp theo tiêu chí gì, rồi tự kiểm.
Hồ sơ đầu vào cho sinh viên quốc tế
Sinh viên Philippines vào các trường lớn qua kỳ thi riêng như UPCAT của UP, ACET của Ateneo, DCAT của De La Salle, USTET của UST. Với người nước ngoài, quy trình thường khác: trường xét học bạ, bằng tốt nghiệp THPT, có thể yêu cầu dự kỳ thi đầu vào, làm bài kiểm tra tiếng Anh của trường hoặc nộp chứng chỉ như TOEFL, IELTS, và đôi khi phỏng vấn. Mỗi trường, thậm chí mỗi khoa, có yêu cầu riêng; hạn nộp có thể sớm hơn kỳ nhập học từ sáu tháng tới một năm.
Giấy tờ Việt Nam thường cần bản dịch tiếng Anh và được chứng nhận theo yêu cầu của trường. Philippines tham gia Công ước Apostille từ năm 2019, nhưng Việt Nam chưa tham gia công ước này, nên giấy tờ do Việt Nam cấp thường phải qua thủ tục chứng nhận và hợp pháp hoá lãnh sự thay cho apostille. Hãy hỏi trường và Đại sứ quán Philippines danh sách giấy tờ cần hợp pháp hoá trước khi làm, để không mất thời gian làm lại.
Bộ hồ sơ thường gặp gồm hộ chiếu còn hạn dài, học bạ và bằng THPT (hoặc giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời), giấy khai sinh, ảnh, chứng chỉ tiếng Anh nếu có, thư giới thiệu với một số chương trình, và giấy tờ tài chính khi làm visa. Với ngành sức khoẻ, trường có thể yêu cầu thêm khám sức khoẻ và tiêm chủng. Chuẩn bị bản scan rõ của mọi giấy tờ, vì văn phòng quốc tế thường xử lý qua thư điện tử trước khi bạn sang.
Dấu hiệu nên dè chừng khi chọn trường hoặc đơn vị giới thiệu
Phần lớn rủi ro không nằm ở chất lượng giảng dạy mà ở những lời hứa ngoài khả năng của bất kỳ trường nào. Gặp một trong các dấu hiệu dưới đây, hãy dừng lại và kiểm thêm.
- Cam kết "chắc chắn có visa" hoặc "không cần chứng minh tài chính": visa do Cục Di trú và cơ quan lãnh sự quyết định, không trường hay trung gian nào bảo đảm được.
- Không trả lời rõ chương trình đã được kiểm định chưa, hoặc chỉ đưa giấy phép cũ.
- Không xuất trình được giấy tờ cho phép nhận sinh viên nước ngoài của Cục Di trú.
- Yêu cầu đóng trọn học phí nhiều năm một lần trước khi có thư chấp nhận chính thức.
- Chương trình "liên kết" không nói rõ trường nào cấp bằng và bằng ghi hình thức đào tạo gì.
- Học trực tuyến từ Việt Nam nhưng được quảng cáo như du học chính quy có bằng tương đương.
- Trung gian đòi giữ hộ chiếu hoặc bản gốc giấy tờ trong thời gian dài.
Nếu gia đình cần người cùng kiểm giấy tờ của trường và lên danh sách ngắn theo ngành, đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí và không ràng buộc.
Câu hỏi thường gặp
Trường nào ở Philippines tốt nhất cho sinh viên Việt Nam?
Không có câu trả lời chung. UP, Ateneo, De La Salle và UST là bốn tên lớn, nhưng mỗi trường mạnh ở những ngành khác nhau. Hãy bắt đầu từ ngành, xem danh sách Trung tâm Xuất sắc của CHED và cấp kiểm định chương trình, rồi mới so tên trường.
Học ở trường ngoài Manila có thiệt không?
Không nhất thiết. Một số chương trình ở Cebu, Baguio, Los Baños, Dumaguete mạnh ngang hoặc hơn trường ở Manila trong ngành cụ thể, và chi phí sống thấp hơn. Điều cần kiểm là quyền nhận sinh viên nước ngoài, năng lực văn phòng quốc tế và việc đi lại về Việt Nam.
Có cần chứng chỉ IELTS hay TOEFL để vào đại học Philippines không?
Tuỳ trường. Nhiều trường yêu cầu bằng chứng tiếng Anh với người học THPT không dạy bằng tiếng Anh, có thể là chứng chỉ quốc tế hoặc bài kiểm tra riêng của trường. Ngưỡng điểm và loại chứng chỉ được nhận nằm trên trang tuyển sinh quốc tế của từng trường.
Giấy tờ Việt Nam có cần hợp pháp hoá lãnh sự không?
Thường là có. Việt Nam chưa tham gia Công ước Apostille, nên giấy tờ do Việt Nam cấp thường phải chứng nhận và hợp pháp hoá lãnh sự để dùng ở Philippines. Danh sách giấy tờ cần làm tuỳ trường và mục đích, nên hỏi trường và Đại sứ quán Philippines trước khi làm.
Tỷ lệ đậu kỳ thi hành nghề có nói gì về chất lượng trường?
Với các ngành có kỳ thi cấp phép như điều dưỡng, kỹ sư, kế toán, tỷ lệ đậu của sinh viên trường do Uỷ ban Quản lý Nghề nghiệp công bố là một chỉ báo khách quan về chất lượng đào tạo. Nó không phải tất cả, nhưng hữu ích hơn nhiều so với thứ hạng tổng thể của trường.
Có nên chọn trường qua trung gian giới thiệu không?
Có thể, nếu trung gian minh bạch về phí, cho bạn liên hệ trực tiếp với trường và không giữ giấy tờ gốc. Dù đi đường nào, bạn vẫn nên tự kiểm giấy phép, kiểm định và quyền nhận sinh viên nước ngoài của trường trên kênh chính thức.