Du học Philippines nhìn chung an toàn với người sống có ý thức, nhưng có năm nhóm rủi ro cần chuẩn bị trước: bệnh nhiệt đới như sốt xuất huyết, thiên tai (bão, lũ, động đất), rủi ro đô thị như móc túi và lừa đảo, rủi ro pháp lý khi vi phạm điều kiện cư trú hay luật ma tuý rất nghiêm, và áp lực tinh thần của người xa nhà. Phần lớn các rủi ro này phòng được bằng thói quen đơn giản và việc biết trước nơi cần gọi khi có chuyện.
Bài này đi theo từng nhóm: sức khoẻ và bảo hiểm, thiên tai, an ninh và lừa đảo, tiền bạc và đi lại hằng ngày, văn hoá ứng xử, sức khoẻ tinh thần. Đường dây khẩn cấp quốc gia của Philippines là 911; hãy lưu số này cùng số của văn phòng quốc tế, người giám hộ và cơ quan đại diện Việt Nam tại Manila ngay khi đến nơi.
Sức khoẻ: những rủi ro thường gặp và cách phòng
Sốt xuất huyết và bệnh do muỗi. Sốt xuất huyết lưu hành ở Philippines như ở Việt Nam, tăng mạnh trong mùa mưa. Dùng kem chống muỗi, ngủ màn hoặc phòng có lưới, dọn nước đọng quanh chỗ ở. Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ thì đi khám sớm, không tự dùng thuốc giảm đau loại dễ làm chảy máu.
Nước uống và thực phẩm. Uống nước đóng chai hoặc nước lọc từ máy lọc; nhiều khu ký túc xá có máy lọc chung. Ăn đồ nấu chín, cẩn thận với đá lạnh ở hàng rong. Rối loạn tiêu hoá những tuần đầu khá phổ biến khi cơ thể làm quen.
Nắng nóng. Những tháng nóng nhất thường rơi vào khoảng tháng Ba tới tháng Năm. Mang nước, tránh đi bộ dài giữa trưa, chú ý dấu hiệu say nắng.
Tiêm phòng trước khi đi. Kiểm lại sổ tiêm chủng và hỏi cơ sở tiêm chủng về các mũi nên bổ sung trước khi du học; trường có thể yêu cầu giấy tờ tiêm chủng, đặc biệt với ngành sức khoẻ.
Thuốc mang theo. Mang đủ thuốc điều trị thường xuyên trong vài tháng đầu kèm đơn thuốc bằng tiếng Anh. Một số thuốc thông dụng ở Việt Nam có thể bị kiểm soát chặt ở Philippines; hỏi trước nếu không chắc.
Bảo hiểm và khám chữa bệnh
Philippines có cả bệnh viện công và bệnh viện tư. Ở các thành phố lớn, bệnh viện tư lớn có chất lượng tốt, bác sĩ nói tiếng Anh, nhưng chi phí cao và thường yêu cầu đặt cọc hoặc bảo lãnh thanh toán trước khi điều trị nội trú. Bệnh viện công rẻ hơn nhưng đông, chờ lâu. Vì vậy, bảo hiểm y tế phù hợp là thứ không nên cắt giảm. Nhiều trường yêu cầu sinh viên quốc tế mua bảo hiểm theo gói của trường hoặc gói tương đương.
Khi chọn bảo hiểm, đọc kỹ bốn điều: hạn mức điều trị nội trú và ngoại trú; danh sách bệnh viện có bảo lãnh thanh toán trực tiếp ở thành phố bạn sống; các loại trừ (bệnh có sẵn, thể thao mạo hiểm, lặn biển); và thủ tục khi cần vận chuyển cấp cứu hoặc đưa về nước. Lưu thẻ bảo hiểm, số điện thoại tổng đài hỗ trợ của hãng bảo hiểm và hướng dẫn bồi thường trong điện thoại.
Phần lớn trường đại học có phòng y tế cho sinh viên, xử lý được các vấn đề thông thường và giới thiệu lên bệnh viện khi cần. Biết vị trí phòng y tế và bệnh viện gần nhất từ tuần đầu, và cho người bạn thân, người giám hộ biết thông tin bảo hiểm của mình. Khi ốm nặng, báo văn phòng quốc tế để được hỗ trợ giấy tờ nghỉ học và liên lạc với gia đình.
Bão, lũ, động đất: chuẩn bị thế nào
Philippines nằm trên đường đi của bão Tây Bắc Thái Bình Dương và trong Vành đai Lửa Thái Bình Dương, nên chịu cả bão lẫn động đất, núi lửa. Theo cơ quan khí tượng PAGASA, trung bình mỗi năm có khoảng 20 cơn bão và áp thấp nhiệt đới đi vào vùng theo dõi của nước này; động đất do cơ quan PHIVOLCS theo dõi. Các bước chuẩn bị dưới đây đơn giản nhưng hiệu quả.
- Theo dõi thông báo của PAGASA, PHIVOLCS và trường; người Philippines quen với hệ thống cấp tín hiệu bão, trường thường cho nghỉ học hoặc học trực tuyến khi bão mạnh.
- Chuẩn bị túi khẩn cấp: nước uống, đồ ăn khô cho vài ngày, đèn pin, sạc dự phòng, thuốc, bản sao giấy tờ trong túi chống nước, một ít tiền mặt.
- Chọn chỗ ở không nằm ở vùng trũng hay sát sườn dốc, nhất là ở Manila mùa mưa và Baguio mùa bão.
- Học cách phản ứng khi động đất: thụp xuống, che đầu, bám chắc; tham gia các buổi diễn tập động đất mà trường và cơ quan ở Philippines tổ chức thường xuyên.
- Khi có cảnh báo, ở trong nhà, không đi lại ngoài trời, không lội nước lũ; báo bình an cho gia đình và văn phòng quốc tế khi có thể.
- Không lên kế hoạch đi chơi biển, leo núi, đi tàu giữa các đảo khi có cảnh báo bão; tàu thuyền có thể bị dừng chạy theo lệnh của lực lượng bảo vệ bờ biển.
Thiên tai là một phần đời sống ở Philippines, và người dân, trường học ở đây có kinh nghiệm ứng phó. Điều quan trọng với du học sinh là không chủ quan và luôn có cách liên lạc với gia đình.
An ninh đô thị và lừa đảo nhắm vào du học sinh
Móc túi, giật đồ. Phổ biến ở nơi đông người như tàu điện, chợ, bến xe jeepney. Đeo ba lô phía trước khi chen chúc, không cầm điện thoại hớ hênh bên đường, chia tiền ra nhiều chỗ.
Đi lại ban đêm. Dùng xe gọi qua ứng dụng có ghi lại hành trình thay vì vẫy xe lạ, đi theo nhóm, tránh đường vắng. Không nhận đồ uống từ người lạ và để mắt tới ly của mình.
Lừa đảo nhà ở. Người tự xưng chủ nhà trên trang rao vặt đòi chuyển cọc trước khi xem phòng là kiểu lừa quen thuộc. Chỉ đặt cọc sau khi xem tận nơi hoặc qua kênh trường giới thiệu.
Kẻ mạo danh cơ quan và "người làm nhanh giấy tờ". Cục Di trú Philippines nhiều lần cảnh báo về người môi giới tự xưng có thể làm nhanh visa, gia hạn. Mọi thủ tục làm tại văn phòng chính thức hoặc qua trường; không đưa hộ chiếu, tiền cho người lạ. Cuộc gọi đe doạ "hồ sơ cư trú có vấn đề, chuyển tiền ngay" là lừa đảo.
Ma tuý và vi phạm pháp luật. Luật ma tuý của Philippines rất nghiêm khắc. Không mang hộ hành lý của người khác, không nhận gói hàng không rõ nguồn gốc. Vi phạm điều kiện cư trú như làm việc không phép cũng có thể dẫn tới trục xuất.
Vùng được khuyến cáo. Một số khu vực ở Mindanao nằm trong khuyến cáo hạn chế đi lại của nhiều nước. Kiểm khuyến cáo trước mỗi chuyến đi xa và báo trường lịch trình.
Tiền, SIM điện thoại và đi lại hằng ngày
Đơn vị tiền tệ là peso Philippines. Thẻ ngân hàng quốc tế dùng được ở máy rút tiền và nhiều cửa hàng lớn, nhưng chợ, xe jeepney, quán nhỏ chủ yếu nhận tiền mặt hoặc ví điện tử. Ví điện tử và chuyển khoản bằng mã QR rất phổ biến ở Philippines; sinh viên quốc tế thường mở được tài khoản sau khi có ACR I-Card. Với học phí và tiền nhà, gia đình nên chuyển qua kênh ngân hàng chính thức, giữ chứng từ, và tính phí chuyển cùng chênh lệch tỷ giá vào ngân sách.
Từ năm 2022, Philippines có luật bắt buộc đăng ký thẻ SIM bằng giấy tờ tuỳ thân; người nước ngoài đăng ký bằng hộ chiếu và giấy tờ cư trú theo quy định. SIM chưa đăng ký sẽ bị khoá. Mua SIM ở cửa hàng chính hãng tại sân bay hoặc trung tâm thương mại để được hướng dẫn đăng ký ngay.
Đi lại trong thành phố dựa vào jeepney, xe buýt, xe ba bánh có thùng (tricycle) ở đường nhỏ, tàu điện trên cao ở Metro Manila và xe gọi qua ứng dụng. Giao thông ở Manila và Cebu tắc vào giờ cao điểm, nên lịch học, lịch hẹn cần trừ hao. Đi giữa các đảo bằng máy bay nội địa hoặc tàu; kiểm thời tiết trước mỗi chuyến tàu.
Hai tuần đầu: danh sách việc nên làm ngay
Những ngày đầu là lúc dễ bị lừa nhất và cũng là lúc thiết lập thói quen an toàn. Danh sách dưới đây gom các việc nhỏ nhưng tránh được phần lớn rắc rối về sau.
- Mua và đăng ký SIM chính hãng, lưu số khẩn cấp 911, văn phòng quốc tế, người giám hộ, cơ quan đại diện Việt Nam và tổng đài bảo hiểm.
- Đi một vòng quanh chỗ ở và trường vào ban ngày: phòng y tế, bệnh viện gần nhất, hiệu thuốc, siêu thị, cây rút tiền trong toà nhà có bảo vệ.
- Hoàn tất thủ tục ACR I-Card theo hướng dẫn của trường, chụp lưu mọi biên nhận.
- Chụp ảnh hộ chiếu, visa, thẻ bảo hiểm, lưu bản scan trên điện thoại và gửi một bản cho gia đình.
- Tham dự buổi định hướng sinh viên quốc tế; đây là nơi trường nói về quy định, an ninh khu vực và kênh hỗ trợ.
- Hỏi bạn cùng phòng, sinh viên khoá trên về những khu nên tránh, giá đi xe hợp lý, chỗ mua đồ đáng tin.
- Thống nhất với gia đình giờ gọi điện cố định trong tuần và cách báo bình an khi có bão hay sự cố.
Phần lớn các việc trong danh sách mất vài phút mỗi việc. Làm xong trong hai tuần đầu, bạn có nền tảng để tập trung vào việc học thay vì xoay xở với sự cố.
Văn hoá ứng xử, sốc văn hoá và sức khoẻ tinh thần
Người Philippines nhìn chung thân thiện, hiếu khách, coi trọng gia đình và sự lễ phép với người lớn tuổi; trong tiếng Filipino, các từ "po" và "opo" được thêm vào câu để tỏ lễ độ. Phê bình thẳng thừng trước đám đông dễ làm người khác mất mặt; góp ý riêng và nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn. Giờ giấc trong sinh hoạt xã hội có thể linh hoạt, nhưng ở trường, lịch học và hạn nộp bài được áp dụng nghiêm. Philippines có nhiều kỳ nghỉ lễ dài, đặc biệt dịp cuối năm, khi thành phố đông và giá đi lại tăng.
Sốc văn hoá ở Philippines thường nhẹ hơn ở phương Tây, nhưng nỗi nhớ nhà, áp lực học bằng tiếng Anh, chuyện tiền bạc và cảm giác lạc lõng những tháng đầu vẫn có thật. Dấu hiệu cần để ý gồm mất ngủ kéo dài, bỏ ăn, không muốn đến lớp, tách khỏi bạn bè. Phần lớn trường có phòng tư vấn và hướng dẫn sinh viên với chuyên viên được đào tạo; tìm tới đó sớm là cách làm khôn ngoan, không phải dấu hiệu yếu đuối.
Gia đình ở Việt Nam có thể giúp bằng những cuộc gọi đều đặn nhưng không kiểm soát, lắng nghe hơn là giục giã, và nhắc con rằng đổi hướng là chuyện bình thường. Kết nối với cộng đồng sinh viên Việt Nam ở trường, đồng thời chủ động kết bạn với sinh viên bản xứ, là cách cân bằng tốt. Nếu gia đình cần người đồng hành trong giai đoạn chuẩn bị tâm thế và hậu cần trước khi đi, đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Số điện thoại khẩn cấp ở Philippines là gì?
Đường dây khẩn cấp quốc gia là 911, dùng cho cấp cứu, cháy nổ và cảnh sát. Ngoài ra nên lưu số văn phòng quốc tế của trường, người giám hộ, tổng đài hãng bảo hiểm và cơ quan đại diện Việt Nam tại Manila. Lưu sẵn trong danh bạ và ghi ra giấy để trong ví.
Du học sinh có bắt buộc mua bảo hiểm ở Philippines không?
Yêu cầu phụ thuộc trường và loại tình trạng cư trú; nhiều trường bắt buộc sinh viên quốc tế mua bảo hiểm theo gói của trường hoặc gói tương đương. Kể cả khi không bắt buộc, bảo hiểm vẫn rất nên có vì bệnh viện tư thường yêu cầu đặt cọc khi điều trị nội trú.
Mùa bão có nên về Việt Nam không?
Không cần về chỉ vì mùa bão. Trường thường cho nghỉ hoặc học trực tuyến những ngày bão mạnh, và cuộc sống trở lại bình thường sau đó. Điều cần làm là chuẩn bị túi khẩn cấp, chọn chỗ ở an toàn, theo dõi thông báo và tránh đi biển, đi tàu khi có cảnh báo.
Làm sao nhận biết lừa đảo mạo danh cơ quan di trú?
Cơ quan nhà nước không gọi điện đòi chuyển tiền ngay để "giải quyết hồ sơ". Mọi thủ tục cư trú làm tại văn phòng chính thức hoặc qua trường. Nếu nhận cuộc gọi, tin nhắn đáng ngờ, cúp máy và hỏi lại văn phòng quốc tế trước khi làm bất cứ điều gì.
Mang thuốc từ Việt Nam sang Philippines có bị hạn chế không?
Thuốc điều trị cá nhân với lượng hợp lý kèm đơn thuốc bằng tiếng Anh thường không gặp vấn đề. Một số hoạt chất bị kiểm soát chặt, đặc biệt thuốc an thần, giảm đau mạnh; hỏi trước nếu không chắc và không mang thuốc hộ người khác.
Du học sinh nữ cần lưu ý gì về an toàn?
Những nguyên tắc chung áp dụng cho mọi người: ở gần trường, đi xe có ghi hành trình, đi theo nhóm ban đêm, để mắt tới đồ uống, chia sẻ vị trí với bạn thân. Trường thường có bộ phận hỗ trợ sinh viên và kênh báo cáo quấy rối; lưu thông tin này từ tuần đầu.