Chuẩn bị hành lý đi du học đúng cách là chia đồ thành ba nhóm: giấy tờ và tiền mang theo người trong hành lý xách tay, đồ thiết yếu đủ dùng khoảng hai tuần đầu, và phần còn lại để mua ở nước đến. Trước khi xếp vali, hãy đọc quy định hành lý của hãng bay trên vé cụ thể và danh mục hàng cấm, hàng phải khai báo của cơ quan hải quan, kiểm dịch nước đến — thực phẩm, thuốc và tiền mặt là ba nhóm hay gặp rắc rối nhất.
Phần lớn du học sinh lần đầu mang quá nhiều: chăn gối, nồi niêu, mì gói cả thùng, quần áo cho bốn mùa. Kết quả là trả phí quá cân, kéo hai vali nặng qua ga tàu, rồi phát hiện ở nước đến những thứ đó mua được với giá không chênh bao nhiêu. Ngược lại, những thứ khó thay thế — bản gốc giấy tờ, thuốc đang dùng có đơn, kính cận dự phòng — lại hay bị bỏ quên hoặc xếp nhầm vào hành lý ký gửi. Bài này đi theo thứ tự ưu tiên: thứ không được mất, thứ không được mang, rồi mới đến quần áo và đồ dùng.
Nhóm 1: giấy tờ và tiền — luôn đi cùng người
Nhóm này nằm trong túi xách tay hoặc ba lô, không bao giờ ký gửi. Nếu vali thất lạc, bạn vẫn nhập cảnh, nhập học và thuê được chỗ ở. Mỗi loại nên có một bản giấy và một bản chụp lưu trên đám mây, gửi kèm cho bố mẹ một bản.
- Hộ chiếu còn hạn và thị thực hoặc giấy chấp thuận tương ứng (I-20 cho Mỹ, thư chấp thuận study permit cho Canada, COE cho Nhật, thư xác nhận eVisa hoặc mã chia sẻ cho Anh…).
- Thư mời nhập học và giấy xác nhận đã đóng học phí, đặt cọc — nhân viên cửa khẩu có thể hỏi bạn học trường nào, ở đâu.
- Giấy tờ tài chính đã dùng khi xin visa, giấy bảo hiểm y tế, xác nhận chỗ ở (hợp đồng ký túc xá, thư homestay hoặc địa chỉ khách sạn những ngày đầu).
- Bằng cấp, học bạ, bảng điểm bản gốc và bản dịch: trường thường kiểm bản gốc trong tuần nhập học; một số nước cần khi đổi visa sau này.
- Ảnh thẻ theo cỡ của nước đến, vài tấm — làm thẻ sinh viên, thẻ đi lại, giấy tờ cư trú.
- Tiền: một thẻ quốc tế đứng tên bạn (thẻ ghi nợ hoặc thẻ tín dụng phụ), một thẻ dự phòng để riêng chỗ khác, và một ít tiền mặt bản tệ đủ chi vài ngày đầu. Nếu mang tiền mặt lớn, kiểm ngưỡng phải khai báo ở cả cửa khẩu Việt Nam lẫn nước đến.
- Đơn thuốc và giấy của bác sĩ nếu bạn mang thuốc kê đơn, ghi tên hoạt chất bằng tiếng Anh.
Mẹo nhỏ nhưng cứu được nhiều tình huống: in ra một tờ giấy ghi địa chỉ nơi ở đầu tiên, số người liên hệ ở trường, số đặt chỗ, rồi để trong ví. Điện thoại có thể hết pin đúng lúc bạn đứng ở quầy hải quan sau chuyến bay dài.
Nhóm 2: những thứ không được mang hoặc phải khai báo
Mỗi nước có danh mục hàng cấm và hàng phải khai báo riêng, công bố trên trang của cơ quan hải quan hoặc kiểm dịch. Nguyên tắc chung giống nhau: nước nào có nền nông nghiệp lớn hoặc hệ sinh thái đảo thì càng chặt với thực phẩm. Úc và New Zealand nổi tiếng nghiêm về an toàn sinh học: phần lớn thực phẩm, hạt giống, sản phẩm từ thịt, trứng, sữa phải khai báo, và khai thiếu có thể bị phạt tại chỗ dù chỉ là một gói khô. Mỹ cấm hầu hết sản phẩm thịt và hạn chế nhiều loại trái cây tươi. Nhật Bản, Hàn Quốc cũng kiểm thịt, trứng và các sản phẩm động vật.
Với thực phẩm, nguyên tắc an toàn là: không chắc thì khai báo. Khai báo không có nghĩa là bị tịch thu — nhân viên kiểm tra và cho mang nếu được phép. Thứ gây rắc rối là giấu. Các món gia đình hay gửi theo như lạp xưởng, chà bông, khô bò, mắm, trái cây tươi, hạt giống rau nằm trong nhóm rủi ro cao; gia vị khô đóng gói kín, trà, cà phê rang thường dễ hơn nhưng vẫn nên khai.
Thuốc là nhóm thứ hai. Một số hoạt chất bán tự do ở Việt Nam lại bị kiểm soát ở nước khác — ví dụ Nhật Bản hạn chế các thuốc cảm có thành phần thuộc nhóm chất kích thích như pseudoephedrine, và nhiều thuốc an thần, thuốc giảm đau mạnh cần giấy phép nhập. Cách làm: mang lượng đủ dùng cho vài tháng, để trong vỏ hộp gốc có nhãn, kèm đơn thuốc, và tra trang của cơ quan y tế hoặc đại sứ quán nước đến nếu thuốc thuộc nhóm hướng thần, gây nghiện.
Cuối cùng là các vật cấm trên máy bay: chất lỏng trong hành lý xách tay bị giới hạn dung tích mỗi chai, pin sạc dự phòng phải để trong hành lý xách tay chứ không ký gửi, dao kéo phải ký gửi. Quy định cụ thể theo hãng bay và sân bay, nên đọc trên vé của mình.
Nhóm 3: quần áo và đồ dùng — mang ít, mua sau
Câu hỏi để quyết định một món có nên mang hay không: nó có khó mua ở nước đến không, có đắt hơn hẳn không, và bạn có cần nó ngay trong hai tuần đầu không. Bảng dưới gom những món hay được hỏi.
| Món đồ | Nên mang? | Lý do |
|---|---|---|
| Quần áo thường ngày | Mang vừa đủ một đến hai tuần | Giặt được; mua thêm theo khí hậu thật và phong cách của bạn bè nơi đó |
| Áo khoác mùa đông dày | Thường không | Áo mua ở Việt Nam hay không đủ ấm cho mùa đông Bắc Mỹ, Bắc Âu; mua tại chỗ đúng loại hơn. Mang một áo khoác trung bình để mặc khi đáp máy bay |
| Giày đi bộ tốt | Có | Ngày đầu đi bộ rất nhiều; giày quen chân tránh phồng rộp |
| Chăn, gối, nồi cơm điện | Thường không | Cồng kềnh; ký túc xá thường có gói đồ dùng hoặc mua được ở siêu thị; nồi cơm phải đúng điện áp |
| Đồ điện tử (laptop, điện thoại) | Có | Mang trong hành lý xách tay; kiểm điện thoại có dùng được băng tần nước đến không |
| Ổ cắm chuyển đổi | Có, một đến hai cái | Mỹ, Canada, Nhật dùng chân dẹt; Anh dùng chân ba chấu vuông; Úc, New Zealand chân xiên; phần lớn châu Âu, Hàn Quốc chân tròn |
| Kính cận, kính áp tròng dự phòng | Có | Khám mắt, cắt kính ở nhiều nước đắt và phải hẹn trước |
| Gia vị khô, đồ ăn quê nhà | Ít, đóng gói kín, khai báo | Chợ châu Á ở thành phố lớn có gần đủ; đồ ăn chỉ để những ngày đầu đỡ nhớ nhà |
| Áo dài, đồ truyền thống | Một bộ nếu thích | Hữu ích cho ngày hội văn hoá, lễ tốt nghiệp, hoạt động hội sinh viên Việt Nam |
Điện áp là chi tiết hay bị quên: Việt Nam dùng điện 220V, Mỹ và Canada khoảng 120V, Nhật Bản 100V. Sạc laptop, điện thoại phần lớn tự nhận 100–240V nên chỉ cần đổi chân cắm; máy sấy tóc, nồi cơm, bàn là mang từ Việt Nam sang Nhật hay Mỹ có thể chạy yếu hoặc hỏng.
Hành lý ký gửi và xách tay: cách chia để không mất ngày đầu
Ba lô xách tay là "bộ sinh tồn 48 giờ". Ngoài giấy tờ, ba lô nên có một bộ quần áo thay, đồ vệ sinh cá nhân dung tích nhỏ, thuốc đang dùng, sạc, ổ chuyển đổi, laptop. Nếu vali đến trễ một hai ngày — chuyện thường gặp với chuyến bay nối chuyến — bạn vẫn sinh hoạt bình thường.
Đọc quy định hành lý trên vé, không đọc theo lời kể. Cùng một hãng, hạng vé khác nhau có số kiện và cân nặng khác nhau; chặng nối chuyến do hãng khác khai thác có thể áp quy định chặt hơn. Một số hãng có ưu đãi thêm cân cho sinh viên khi xuất trình thư nhập học — hỏi trước khi đặt vé.
Cân vali ở nhà và chừa khoảng trống. Cân điện tử cầm tay rất rẻ và tránh được cảnh mở vali dồn đồ ngay ở quầy làm thủ tục. Chừa khoảng hai đến ba ký cho đồ mua ở nước đến hoặc quà khi về.
Đánh dấu vali và chụp ảnh đồ bên trong. Gắn thẻ tên ghi email, buộc một dải vải màu dễ nhận; chụp ảnh vali và đồ bên trong. Khi thất lạc, ảnh giúp khai báo nhanh, và là bằng chứng khi đòi bồi thường với hãng bay.
Không nhận giữ hộ đồ của người khác. Kể cả người quen nhờ "mang giúp một gói quà cho con ở bên đó". Bạn chịu trách nhiệm pháp lý với mọi thứ trong vali đứng tên mình. Nếu nhận, hãy tự mở ra kiểm và khai báo đầy đủ.
Lịch chuẩn bị hành lý theo tuần trước ngày bay
Dồn việc vào hai ngày cuối là lý do phổ biến nhất khiến người ta quên giấy tờ hoặc mang đồ cấm. Lịch dưới đây giả định bạn đã có visa.
- Bốn tuần trước: khám răng, khám mắt, cắt kính dự phòng; xin bác sĩ đơn thuốc dài ngày và giấy ghi hoạt chất bằng tiếng Anh; kiểm hộ chiếu, thẻ ngân hàng còn hạn.
- Ba tuần trước: đọc danh mục khai báo hải quan và kiểm dịch nước đến; đọc quy định hành lý trên vé; liệt kê những gì trường hoặc ký túc xá đã cung cấp sẵn.
- Hai tuần trước: sao chụp mọi giấy tờ, lưu đám mây, in bản giấy; chuẩn bị thẻ quốc tế và một ít tiền mặt bản tệ; mua ổ chuyển đổi.
- Một tuần trước: xếp thử vali, cân, bỏ bớt; chuẩn bị ba lô xách tay theo danh sách "sinh tồn 48 giờ".
- Ngày trước khi bay: kiểm lại giấy tờ theo danh sách in sẵn, sạc đầy thiết bị, gửi bố mẹ lịch bay và địa chỉ chỗ ở đầu tiên.
Khi đến nơi, phiếu khai báo nhập cảnh (giấy hoặc điện tử, tuỳ nước) hỏi thẳng bạn có mang thực phẩm, thuốc, tiền mặt trên ngưỡng không. Trả lời trung thực theo đúng những gì trong vali — đó là lý do bạn cần biết chính xác mình đã xếp gì.
Những thứ nên mua ở nước đến thay vì mang theo
Danh sách "mua sau" thường dài hơn bạn nghĩ. Ga trải giường, khăn tắm, móc áo, đồ bếp cơ bản có ở siêu thị giá rẻ hoặc cửa hàng đồ cũ gần trường; nhiều trường còn có chợ đồ cũ đầu năm, nơi sinh viên năm cuối bán lại cả bộ đồ dùng với giá tượng trưng. Hội sinh viên Việt Nam ở nhiều thành phố có nhóm trao đổi đồ, hỏi trước khi bay có thể nhận lại nồi cơm, bàn là, máy sưởi từ khoá trước.
Đồ dùng cá nhân như dầu gội, kem đánh răng, mỹ phẩm thông dụng mua tại chỗ vừa nhẹ vali vừa hợp nước, hợp khí hậu hơn. Thứ đáng mang là sản phẩm bạn bị kén — kem chống nắng, sữa rửa mặt da nhạy cảm — đủ dùng vài tuần trong lúc tìm loại thay thế.
Sách giáo khoa không nên mang: chương trình ở nước ngoài dùng giáo trình khác, và thư viện trường thường có bản điện tử. Từ điển giấy cũng vậy. Thứ đáng mang là vài cuốn sách tiếng Việt bạn thích đọc lúc nhớ nhà — chúng nhẹ hơn bạn tưởng về mặt cân nặng, và nặng hơn bạn tưởng về mặt tinh thần.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mang mì gói, đồ khô từ Việt Nam sang không?
Có thể mang một ít để những ngày đầu đỡ bỡ ngỡ, nhưng phải đóng gói kín và khai báo khi nhập cảnh. Mì có gói gia vị chứa thịt có thể bị hạn chế ở một số nước. Ở các thành phố lớn, siêu thị châu Á bán gần đủ các loại này nên mang cả thùng là không cần thiết.
Mang bao nhiêu tiền mặt khi đi du học là hợp lý?
Chỉ cần đủ chi khoảng một tuần đầu: đi lại từ sân bay, ăn uống, SIM, vài món đồ dùng. Phần lớn chi tiêu sau đó qua thẻ hoặc tài khoản ngân hàng mở tại chỗ. Mang tiền mặt lớn vừa rủi ro mất cắp vừa có thể phải khai báo nếu vượt ngưỡng của Việt Nam hoặc nước đến.
Thuốc nam, thuốc bắc có mang được không?
Rất khó. Thảo dược, cao, viên hoàn không rõ thành phần thường bị giữ lại ở các nước kiểm dịch chặt như Úc, New Zealand, và có thể chứa thành phần bị cấm ở nước khác. Nếu thật cần, hãy chọn sản phẩm đóng gói có nhãn thành phần rõ ràng và khai báo đầy đủ.
Vali bị thất lạc khi đến nơi thì làm gì?
Đến ngay quầy hành lý thất lạc của hãng bay trong sân bay trước khi ra ngoài, khai báo kèm thẻ hành lý và ảnh vali, lấy mã hồ sơ. Ghi địa chỉ chỗ ở để hãng giao lại. Giữ hoá đơn đồ thiết yếu phải mua trong lúc chờ, vì nhiều hãng hoặc bảo hiểm du lịch có hoàn một phần.
Có cần mang laptop từ Việt Nam hay mua ở nước ngoài?
Nếu đã có laptop dùng tốt thì mang theo, để trong hành lý xách tay. Một số trường có ưu đãi giá cho sinh viên khi mua máy mới tại chỗ, nhưng tuần đầu bạn cần máy ngay để đăng ký môn học, nên đừng để trống. Kiểm sạc có nhận điện 100–240V không.
Đi du học có nên mang theo chăn ấm từ nhà không?
Thường không cần. Chăn chiếm nhiều chỗ trong vali, trong khi ký túc xá có gói chăn gối hoặc siêu thị gần trường bán với giá phổ thông. Nếu đến nơi vào mùa lạnh và không kịp mua ngay đêm đầu, hãy hỏi trước nơi ở có cung cấp chăn tạm không.