Khi ốm lúc du học, thứ tự hợp lý là: bệnh nhẹ thì gọi hoặc đến phòng y tế của trường hay bác sĩ gia đình đã đăng ký; cần khám trong ngày mà chưa nguy hiểm thì dùng phòng khám không hẹn trước hoặc đường dây tư vấn y tế của nước đó; chỉ đến khoa cấp cứu hoặc gọi số khẩn cấp khi có dấu hiệu đe doạ tính mạng. Điều kiện để hệ thống này chạy là bạn đã làm xong ba việc từ tuần đầu: kích hoạt bảo hiểm y tế, đăng ký với một bác sĩ hoặc phòng y tế, và lưu số khẩn cấp cùng địa chỉ cơ sở gần nhất.
Ở Việt Nam, nhiều người quen đến thẳng bệnh viện hoặc mua thuốc ở hiệu thuốc khi thấy mệt. Ở phần lớn các nước du học phổ biến, hệ thống y tế đi theo tầng: bác sĩ tuyến đầu khám trước, chuyển lên chuyên khoa khi cần, và thuốc kháng sinh cùng nhiều loại thuốc khác chỉ bán khi có đơn. Hiểu cách vận hành này giúp bạn được khám nhanh hơn, tránh hoá đơn bất ngờ và không bỏ lỡ lúc cần đi cấp cứu thật. Phần chi phí bảo hiểm đã có bài riêng; bài này nói về cách dùng.
Bốn cửa vào hệ thống y tế và khi nào dùng cửa nào
Tên gọi khác nhau theo nước, nhưng cấu trúc khá giống. Chọn đúng cửa giúp bạn được xử lý nhanh và tránh dồn vào cấp cứu những ca không cấp cứu, nơi bạn có thể phải chờ nhiều giờ.
| Cửa vào | Dùng khi | Ví dụ tên gọi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Phòng y tế trường | Ốm thông thường, tiêm chủng, tư vấn sức khoẻ, giấy xác nhận ốm để xin hoãn bài | Student health center (Mỹ), phòng y tế trong khuôn viên ở nhiều trường Úc, Canada | Thường rẻ hoặc đã tính trong phí sinh viên; nhiều nơi phải hẹn trước |
| Bác sĩ gia đình | Bệnh không khẩn cấp, bệnh kéo dài, cần giấy chuyển chuyên khoa, cần đơn thuốc | GP ở Anh, Úc, New Zealand, Canada; Hausarzt ở Đức | Ở Anh phải đăng ký với một phòng khám GP gần nơi ở; nên làm ngay tuần đầu |
| Phòng khám không hẹn, tư vấn qua điện thoại | Cần khám trong ngày nhưng không đe doạ tính mạng: sốt cao, bong gân, nhiễm trùng nhẹ | Urgent care, walk-in clinic; đường dây NHS 111 ở Anh | Rẻ và nhanh hơn cấp cứu; một số nơi cần trả trước rồi đòi bảo hiểm |
| Khoa cấp cứu, số khẩn cấp | Khó thở, đau ngực, chảy máu nhiều, chấn thương nặng, co giật, mất ý thức, ý định tự hại | Emergency, A&E; số 911 ở Mỹ và Canada, 999 ở Anh, 112 ở Đức và EU, 000 ở Úc, 119 ở Nhật và Hàn | Đừng ngại gọi khi có dấu hiệu nguy hiểm; chi phí tính sau |
Nếu không chắc tình trạng của mình nằm ở cửa nào, nhiều nước có đường dây tư vấn y tế miễn phí trả lời 24 giờ, và phòng y tế trường cũng có số trực ngoài giờ. Lưu các số này vào điện thoại cùng địa chỉ cơ sở gần nhất ngay khi nhận chỗ ở.
Hệ thống ở các nước phổ biến khác nhau thế nào
Anh. Khi đã trả phụ phí y tế cùng hồ sơ visa, du học sinh dùng dịch vụ của hệ thống y tế quốc gia gần như người dân. Việc cần làm là đăng ký với một phòng khám bác sĩ gia đình gần nhà. Ở England, thuốc kê đơn tính một mức phí cố định cho mỗi loại thuốc, còn Scotland, xứ Wales và Bắc Ireland miễn phí; khám răng và mắt có phí riêng.
Mỹ. Hầu hết trường bắt buộc mua bảo hiểm sức khoẻ của trường hoặc gói tương đương. Hoá đơn y tế ở Mỹ có thể rất lớn, và thẻ bảo hiểm chỉ giảm được khi bạn hiểu các khái niệm mức khấu trừ, đồng chi trả và mạng lưới cơ sở trong hợp đồng. Phòng y tế của trường thường là nơi rẻ và an toàn nhất để bắt đầu.
Úc. Sinh viên có thị thực du học phải duy trì bảo hiểm y tế cho sinh viên nước ngoài suốt thời gian visa. Bạn có thể đến bác sĩ gia đình như người dân; một số phòng khám thu bằng mức bảo hiểm chi trả, số khác thu thêm phần chênh. Hỏi trước khi khám.
Canada. Khác nhau theo tỉnh bang: có tỉnh cho sinh viên quốc tế tham gia chương trình bảo hiểm y tế của tỉnh sau một thời gian chờ, có tỉnh yêu cầu mua gói của trường. Kiểm trang của trường về chính sách áp dụng cho nơi bạn học.
Đức, Nhật, Hàn. Sinh viên tham gia bảo hiểm y tế theo hệ thống của nước đó; ở Nhật, bảo hiểm y tế quốc gia thường chi trả phần lớn chi phí khám, người bệnh trả phần còn lại. Mang thẻ bảo hiểm mỗi lần đi khám là điều kiện để được tính đúng mức.
Đọc hợp đồng bảo hiểm trước khi ốm, không phải sau
Thời điểm tốt nhất để hiểu bảo hiểm của mình là một buổi tối rảnh trong tuần đầu, không phải lúc đang sốt ở quầy lễ tân phòng khám. Lấy hợp đồng hoặc trang tóm tắt quyền lợi và tìm câu trả lời cho năm câu: khám bác sĩ gia đình mất bao nhiêu; cấp cứu và nằm viện được chi trả thế nào; thuốc kê đơn có được chi trả không; có danh sách cơ sở trong mạng lưới không và ra ngoài mạng lưới thì sao; răng, mắt, sức khoẻ tinh thần có được bao gồm không.
Các khái niệm hay gặp đáng nhớ: mức khấu trừ là số tiền bạn tự trả trong năm trước khi bảo hiểm bắt đầu chi; đồng chi trả là khoản cố định bạn trả mỗi lần khám; tỷ lệ cùng chi trả là phần trăm bạn chịu sau khi đã qua mức khấu trừ. Hai gói có phí giống nhau có thể khác hẳn nhau ở ba con số này. Một số gói yêu cầu bạn trả trước tại phòng khám rồi nộp hoá đơn đòi lại; giữ đủ biên lai, đơn thuốc và giấy tờ khám là việc bắt buộc.
Hãy cài ứng dụng của công ty bảo hiểm nếu có, lưu ảnh thẻ bảo hiểm trong điện thoại và gửi một bản cho bố mẹ. Nếu mắc bệnh mạn tính từ trước — hen, dị ứng nặng, bệnh tuyến giáp, bệnh tim — hỏi kỹ điều khoản về bệnh có sẵn, vì một số gói giới hạn chi trả cho những bệnh này.
Một lần đi khám bác sĩ diễn ra thế nào
Với người lần đầu đi khám ở nước ngoài, quy trình dưới đây giúp buổi khám ngắn và đúng việc hơn:
- Đặt hẹn. Gọi điện, dùng ứng dụng hoặc trang đặt lịch của phòng khám. Nói ngắn gọn triệu chứng chính, từ khi nào, mức độ. Nếu được hỏi có cần khám gấp không, trả lời thật.
- Chuẩn bị trước. Viết ra triệu chứng theo thứ tự thời gian, thuốc đang dùng (kể cả thuốc mang từ Việt Nam), dị ứng thuốc, bệnh từng mắc. Ghi sẵn bằng tiếng nước sở tại hoặc tiếng Anh nếu chưa tự tin nói.
- Xin phiên dịch nếu cần. Nhiều hệ thống y tế có phiên dịch qua điện thoại miễn phí cho bệnh nhân không thạo ngôn ngữ. Hỏi khi đặt hẹn. Đừng để bạn bè chưa thạo thuật ngữ dịch hộ những chuyện quan trọng.
- Hỏi lại để chắc. Trước khi ra về, nhắc lại bằng lời của mình chẩn đoán, cách dùng thuốc, khi nào cần quay lại. Hỏi dấu hiệu nào thì phải đi cấp cứu.
- Lấy thuốc và giấy tờ. Mang đơn đến hiệu thuốc; nhờ dược sĩ giải thích nếu tên thuốc khác với thuốc quen dùng ở nhà. Xin giấy xác nhận khám nếu cần nộp cho trường để xin hoãn bài hoặc vắng học có lý do.
Bác sĩ ở nhiều nước ít kê kháng sinh cho cảm cúm thông thường và hay khuyên nghỉ ngơi, theo dõi. Đó là thực hành theo hướng dẫn chuyên môn về sử dụng kháng sinh hợp lý, không phải bác sĩ làm qua loa. Nếu triệu chứng nặng lên hoặc kéo dài hơn dự kiến, quay lại khám.
Thuốc, răng và những khoản hay bị bỏ quên
Ở phần lớn các nước du học, kháng sinh và nhiều loại thuốc phổ biến ở hiệu thuốc Việt Nam chỉ bán khi có đơn. Thuốc không kê đơn cho cảm, đau đầu, dị ứng nhẹ thì mua được ở hiệu thuốc và siêu thị; dược sĩ là nguồn tư vấn miễn phí và đáng tin, có thể chỉ bạn khi nào nên đi khám. Không nên dùng thuốc người khác cho, kể cả bạn cùng phòng, và không nhờ gửi kháng sinh từ Việt Nam sang để tự uống.
Răng là khoản nhiều du học sinh bất ngờ nhất. Ở không ít nước, bảo hiểm sinh viên cơ bản không chi trả nha khoa hoặc chỉ chi trả cấp cứu răng, trong khi chữa răng ở nước ngoài thường tốn kém. Lời khuyên thực tế là khám và chữa răng xong ở Việt Nam trước khi bay, và cân nhắc mua thêm quyền lợi nha khoa nếu khoá học dài.
Mắt kính, kính áp tròng cũng nên chuẩn bị dư từ nhà, kèm đơn kính. Người có bệnh mạn tính nên mang tóm tắt bệnh án bằng tiếng Anh từ bác sĩ ở Việt Nam, giúp bác sĩ nơi mới tiếp tục điều trị mà không phải làm lại từ đầu. Tiêm chủng theo yêu cầu của trường thì làm trước khi đi; danh sách cụ thể do trường gửi.
Những tình huống nên đi cấp cứu ngay và việc sau đó
Không chờ đến sáng nếu có dấu hiệu nguy hiểm. Khó thở, đau tức ngực, yếu liệt nửa người, nói khó đột ngột, sốt cao kèm cứng cổ hoặc phát ban, chấn thương đầu, ngộ độc, phản ứng dị ứng nặng, hoặc có ý định làm hại bản thân: gọi số khẩn cấp hoặc đến khoa cấp cứu. Tổng đài viên hướng dẫn bạn từng bước trong lúc chờ.
Báo cho một người biết. Nhắn bạn cùng nhà hoặc bạn thân trước khi đi, nếu có thể nhờ đi cùng. Lưu sẵn trong điện thoại thông tin y tế khẩn cấp: nhóm máu nếu biết, dị ứng, thuốc đang dùng, người liên hệ.
Sau cấp cứu: báo trường và bảo hiểm. Liên hệ văn phòng sinh viên quốc tế để được hỗ trợ học vụ nếu phải nghỉ dài, và báo công ty bảo hiểm sớm theo đúng thời hạn trong hợp đồng. Giữ mọi giấy tờ xuất viện, hoá đơn.
Báo cho gia đình một cách bình tĩnh. Bố mẹ ở xa lo hơn người trong cuộc. Thông báo khi đã có thông tin rõ ràng: bạn đang ở đâu, tình trạng thế nào, ai đang hỗ trợ. Đội tư vấn Global Gate Pass hay khuyên gia đình thống nhất từ trước khi bay một "kế hoạch khi ốm": ai liên hệ ai, giấy tờ để ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Chưa đăng ký bác sĩ gia đình mà bị ốm thì làm sao?
Dùng phòng y tế của trường, phòng khám không hẹn hoặc đường dây tư vấn y tế của nước đó. Ở Anh, bạn vẫn được nhận khám khẩn cấp và có thể gọi đường dây không khẩn cấp để được hướng dẫn. Sau khi khỏi, đăng ký ngay một phòng khám gần nhà để lần sau không bị động.
Bảo hiểm du học có chi trả khi về Việt Nam nghỉ hè không?
Thường không, hoặc chỉ chi trả rất hạn chế. Phần lớn bảo hiểm du học sinh chỉ có hiệu lực ở nước sở tại. Nếu về Việt Nam dài ngày, cân nhắc bảo hiểm trong nước hoặc bảo hiểm du lịch cho khoảng thời gian đó, và đọc điều khoản trước khi bay.
Có nên mang thuốc kháng sinh từ Việt Nam sang để dự phòng không?
Không nên. Nhiều nước hạn chế mang thuốc kê đơn khi không có đơn của bác sĩ, và tự dùng kháng sinh không đúng chỉ định góp phần gây kháng thuốc, có thể che lấp bệnh cần khám. Mang thuốc thông thường, thuốc đang điều trị kèm đơn và giấy xác nhận của bác sĩ là đủ.
Đi cấp cứu ở Mỹ mà không có tiền thì có bị từ chối không?
Theo luật liên bang Mỹ, các bệnh viện có khoa cấp cứu nhận bệnh nhân Medicare phải khám sàng lọc và ổn định tình trạng cấp cứu bất kể khả năng chi trả. Hoá đơn sẽ đến sau, nên bảo hiểm đầy đủ vẫn là điều kiện cần. Khi nhận hoá đơn lớn, liên hệ bảo hiểm và phòng tài chính của bệnh viện để hỏi về điều chỉnh.
Có xin được giấy nghỉ ốm để hoãn thi không?
Phần lớn trường có quy trình hoàn cảnh đặc biệt hoặc hoãn bài khi ốm, yêu cầu giấy xác nhận của bác sĩ hoặc cơ sở y tế trong thời hạn nhất định. Đọc quy định của trường từ đầu học kỳ và đi khám đúng lúc ốm, vì giấy xin sau thường khó được chấp nhận.
Nói tiếng Anh chưa tốt thì đi khám thế nào?
Viết sẵn triệu chứng, thuốc đang dùng và dị ứng ra giấy hoặc điện thoại; hỏi phòng khám về dịch vụ phiên dịch y tế miễn phí, nhiều hệ thống có sẵn qua điện thoại. Học trước một số từ cơ bản về triệu chứng giúp bạn tự tin hơn, nhưng đừng ngại xin nói chậm hoặc nhắc lại.