Khi con du học dưới 18 tuổi, gia đình cần hai thứ tách biệt: một chỗ ở có người lớn giám sát (ký túc xá nội trú của trường, homestay đã được kiểm duyệt, hoặc ở với người thân) và một người giám hộ hợp pháp tại nước sở tại, chịu trách nhiệm thay cha mẹ khi có việc gấp. Hầu hết các nước nhận du học sinh vị thành niên đều bắt buộc có sắp xếp này trước khi cấp visa, và trường sẽ không nhận học sinh nếu thiếu.
Nhiều phụ huynh nhầm homestay với giám hộ, hoặc nghĩ nhờ một người quen ở nước ngoài là đủ. Thực tế, người giám hộ phải được trường và đôi khi cả cơ quan di trú chấp thuận, có giấy tờ giao quyền rõ ràng, và có khả năng đến trường trong vài giờ khi con ốm, bị kỷ luật hay gặp sự cố. Phần dưới phân biệt từng vai trò, so sánh ba kiểu chỗ ở, đưa ra câu hỏi để chọn homestay, và giải thích các lớp kiểm tra an toàn mà gia đình có quyền yêu cầu.
Giám hộ và chỗ ở là hai việc khác nhau
Chỗ ở trả lời câu hỏi con ngủ ở đâu, ăn ở đâu và ai giám sát sinh hoạt hằng ngày. Giám hộ trả lời câu hỏi ai thay cha mẹ ký giấy tờ, ra quyết định khẩn cấp và chịu trách nhiệm trước nhà trường. Một học sinh ở ký túc xá nội trú vẫn cần giám hộ cho các kỳ nghỉ giữa kỳ khi ký túc xá đóng cửa, cho cuối tuần ra ngoài, hay khi trường cần một người lớn có mặt ngay. Ngược lại, một gia đình homestay có thể được chỉ định làm giám hộ, nhưng không phải tự động.
Mỗi nước quy định vai trò này khác nhau. Úc yêu cầu học sinh dưới 18 tuổi giữ visa du học phải có sắp xếp phúc lợi được chấp thuận: sống với cha mẹ, người thân trên 21 tuổi giữ visa giám hộ du học sinh, hoặc trường cấp văn bản xác nhận chỗ ở và phúc lợi phù hợp. Canada yêu cầu học sinh chưa đến tuổi trưởng thành theo luật tỉnh bang có người giám hộ là cư dân Canada, kèm bản cam kết giám hộ được công chứng ở cả Canada và Việt Nam. Anh không có quy định giám hộ cứng trong luật di trú như vậy, nhưng trường nội trú gần như luôn yêu cầu giám hộ tại Anh trong hợp đồng nhập học. Ở Mỹ, trường tư thường tự sắp xếp hoặc yêu cầu gia đình chỉ định một người lớn liên hệ khẩn cấp ở trong nước.
Vì vậy, khi so sánh trường, gia đình nên hỏi rõ trường có dịch vụ giám hộ riêng không, có danh sách công ty giám hộ được chấp thuận không, và trường xử lý thế nào trong các kỳ nghỉ ngắn. Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu cần dè chừng.
Ba kiểu chỗ ở cho học sinh vị thành niên
Không có kiểu nào tốt hơn hẳn; mỗi kiểu hợp với một tính cách và hoàn cảnh. Bảng dưới so sánh theo những gì phụ huynh quan tâm nhất:
| Tiêu chí | Ký túc xá nội trú | Homestay | Ở với người thân |
|---|---|---|---|
| Ai giám sát | Nhân viên nội trú, quản sinh, thường có trực đêm | Gia đình bản xứ đã qua kiểm duyệt | Người thân được trường và cơ quan di trú chấp thuận |
| Nhịp sinh hoạt | Theo giờ giấc chung, có giờ tự học bắt buộc | Theo nếp nhà, linh hoạt hơn | Tuỳ gia đình, dễ lỏng lẻo |
| Hoà nhập ngôn ngữ | Tốt nếu trường ít học sinh cùng quốc tịch | Tốt nhất vì sống trong gia đình bản xứ | Thường nói tiếng Việt ở nhà |
| Khi ốm hoặc có sự cố | Có phòng y tế và nhân viên trong trường | Gia đình homestay liên hệ trường và giám hộ | Người thân xử lý trực tiếp |
| Điểm cần dè chừng | Ký túc xá đóng cửa kỳ nghỉ ngắn | Chất lượng gia đình không đồng đều | Người thân bận rộn, không quen hệ thống trường |
Học sinh hướng nội, cần cấu trúc rõ ràng thường hợp ký túc xá nội trú. Học sinh cởi mở, muốn luyện ngôn ngữ nhanh hợp homestay. Ở với người thân tiện về tình cảm, nhưng gia đình nên trao đổi thẳng về kỳ vọng giờ giấc, học tập và tiền bạc ngay từ đầu, vì đây là kiểu dễ phát sinh mâu thuẫn ngầm nhất.
Câu hỏi nên đặt trước khi nhận một gia đình homestay
Homestay do trường, học khu hoặc công ty chuyên nghiệp sắp xếp thường có quy trình kiểm duyệt, nhưng gia đình vẫn có quyền hỏi chi tiết. Danh sách sau giúp phát hiện sớm những chỗ chưa ổn:
- Gia đình có bao nhiêu người, có trẻ nhỏ không, có nuôi thú cưng không, có bao nhiêu du học sinh khác đang ở cùng.
- Con có phòng riêng không, có bàn học, cửa sổ và chỗ để đồ riêng không.
- Bữa ăn gồm những bữa nào, con tự chuẩn bị bữa trưa hay gia đình chuẩn bị, có tôn trọng chế độ ăn hoặc dị ứng không.
- Quãng đường từ nhà đến trường, đi bằng phương tiện gì, mất bao lâu, có an toàn khi trời tối không.
- Quy định về giờ về nhà, dùng internet, khách đến chơi, ngủ lại nhà bạn.
- Ai là người liên lạc khi có vấn đề với gia đình homestay, và quy trình đổi chỗ ở nếu không hợp mất bao lâu.
- Tất cả người lớn trong nhà đã qua kiểm tra lý lịch theo quy định nước sở tại chưa, kết quả có được cập nhật định kỳ không.
- Phí homestay đã gồm những gì: ăn uống, giặt giũ, đưa đón, internet; những khoản nào phát sinh thêm.
Đừng ngại hỏi; đơn vị chuyên nghiệp sẽ trả lời rõ ràng và bằng văn bản. Cũng nên dặn con rằng thấy không thoải mái là lý do chính đáng để xin đổi, không phải dấu hiệu yếu đuối.
Các lớp kiểm tra an toàn gia đình có quyền yêu cầu
Ở các nước nhận nhiều du học sinh vị thành niên, người lớn làm việc trực tiếp với trẻ em phải qua kiểm tra lý lịch. Ở Anh, đó là kiểm tra DBS, và trường nội trú phải tuân theo hướng dẫn bảo vệ trẻ em của chính phủ, có người phụ trách bảo vệ học sinh được chỉ định. Ở Úc, các bang yêu cầu giấy phép làm việc với trẻ em cho người lớn trong gia đình homestay và nhân viên có tiếp xúc với học sinh. Ở Canada, người giám hộ và gia đình homestay thường phải có giấy xác nhận lý lịch từ cảnh sát. New Zealand có bộ quy tắc chăm sóc học viên quốc tế mà trường bắt buộc tuân theo.
Gia đình không cần thuộc từng tên thủ tục, nhưng nên hỏi trường hoặc công ty giám hộ ba câu: người lớn trong homestay đã qua kiểm tra lý lịch gì, ai là người phụ trách bảo vệ học sinh của trường, và học sinh báo cáo sự việc bằng kênh nào nếu không muốn nói với gia đình homestay. Một hệ thống tốt luôn có kênh báo cáo độc lập, có người kiểm tra định kỳ chỗ ở, và có quy trình rõ khi học sinh tố cáo.
Song song, nên dạy con những nguyên tắc cơ bản: không giao hộ chiếu cho ai giữ hộ ngoài người được trường chỉ định; biết số khẩn cấp của nước sở tại; biết tên và cách liên lạc người phụ trách bảo vệ học sinh; và hiểu rằng không ai có quyền yêu cầu con giữ bí mật với cha mẹ về những việc khiến con sợ hãi.
Giấy tờ giao quyền và trách nhiệm cần chuẩn bị
Người giám hộ chỉ làm tốt việc khi có quyền rõ ràng trên giấy. Bộ giấy tờ thường gồm văn bản cha mẹ ủy quyền cho người giám hộ quyết định trong một số việc như đồng ý điều trị y tế khẩn cấp, ký giấy cho phép đi dã ngoại, nhận thông báo từ trường; bản sao hộ chiếu, visa, thẻ bảo hiểm y tế của học sinh; thông tin dị ứng, bệnh mạn tính, thuốc đang dùng; và danh bạ liên lạc của cha mẹ theo múi giờ. Với Canada, giấy cam kết giám hộ theo mẫu của cơ quan di trú phải được công chứng ở cả hai nước. Với Úc, nếu dùng diện người thân làm giám hộ, người đó phải xin visa riêng và có nghĩa vụ ở cùng học sinh.
Hợp đồng với công ty giám hộ nên ghi rõ phạm vi dịch vụ: có đón tiễn sân bay không, có tham dự họp phụ huynh thay cha mẹ không, có sắp xếp chỗ ở kỳ nghỉ không, thời gian phản hồi khi khẩn cấp là bao lâu, và có báo cáo định kỳ về tình hình học tập, sức khoẻ của con không. Phí giám hộ là khoản riêng, không nằm trong học phí, và cần được tính vào ngân sách hằng năm.
Phụ huynh cũng nên giữ quyền chủ động: lưu bản sao mọi giấy tờ, có liên lạc trực tiếp với cả trường, giám hộ và gia đình homestay, và thống nhất lịch gọi video với con. Đừng để người giám hộ trở thành kênh duy nhất giữa gia đình và nhà trường. Khi con sắp tròn 18 tuổi, hỏi trước trường và cơ quan di trú xem sắp xếp giám hộ kết thúc thế nào, con có phải chuyển chỗ ở hay đổi loại visa không, để không bị động giữa năm học.
Khi có chuyện: ốm, mâu thuẫn, kỷ luật
Con ốm hoặc tai nạn. Gia đình homestay hoặc nhân viên nội trú đưa đi khám, báo người giám hộ và trường. Bảo hiểm y tế du học sinh thường yêu cầu giữ hoá đơn, nên dặn con không vứt giấy tờ khám chữa bệnh.
Mâu thuẫn với gia đình homestay. Bước đầu là nói chuyện trực tiếp với sự có mặt của điều phối viên. Nếu không cải thiện, học sinh có quyền xin đổi chỗ ở, và đơn vị tốt sẽ xử lý trong vài tuần.
Con bị kỷ luật ở trường. Người giám hộ thường được mời họp thay cha mẹ. Cha mẹ nên tham gia qua video nếu có thể và hỏi rõ quy trình, quyền kháng nghị, ảnh hưởng tới visa nếu có.
Con buồn chán kéo dài. Nhớ nhà ở tháng đầu là bình thường; buồn kéo dài, bỏ ăn, bỏ học là dấu hiệu cần gặp tư vấn viên tâm lý của trường. Đừng chờ đến kỳ nghỉ mới xử lý. Nếu gia đình cần người cùng rà các phương án chỗ ở và giám hộ trước khi chọn trường, đội tư vấn Global Gate Pass nhận buổi trao đổi đầu miễn phí, không ràng buộc.
Câu hỏi thường gặp
Homestay có phải là người giám hộ không?
Không tự động. Homestay lo chỗ ở và sinh hoạt hằng ngày; giám hộ là người thay cha mẹ chịu trách nhiệm pháp lý và ra quyết định khẩn cấp. Một gia đình homestay có thể được chỉ định làm giám hộ nếu trường và quy định nước sở tại cho phép, nhưng phải có giấy tờ rõ ràng.
Có thể nhờ người quen ở nước ngoài làm giám hộ không?
Có thể, nếu người đó đáp ứng điều kiện của trường và quy định nước sở tại, ví dụ là cư dân hợp pháp, đủ tuổi, sẵn sàng đến trường khi cần và có giấy tờ giao quyền. Nên cân nhắc kỹ khả năng thực tế của họ, vì người quen bận rộn thường khó phản ứng nhanh khi có sự cố.
Ở Úc, cha mẹ có thể sang ở cùng con không?
Có. Úc có loại visa giám hộ du học sinh cho cha mẹ hoặc người thân trên 21 tuổi sang ở cùng học sinh dưới 18 tuổi. Người giữ visa này có nghĩa vụ chăm sóc học sinh và bị giới hạn quyền làm việc, học tập theo quy định hiện hành của Bộ Nội vụ Úc.
Ký túc xá nội trú đóng cửa vào kỳ nghỉ thì con ở đâu?
Người giám hộ sắp xếp chỗ ở cho kỳ nghỉ ngắn, có thể là homestay tạm thời hoặc nhà người giám hộ. Kỳ nghỉ dài như hè và Tết dương lịch, phần lớn học sinh về nước. Gia đình nên hỏi lịch đóng cửa ký túc xá từ đầu năm để đặt vé và chỗ ở sớm.
Làm sao biết homestay có an toàn không?
Hỏi đơn vị sắp xếp về kiểm tra lý lịch người lớn trong nhà, tần suất kiểm tra chỗ ở, kênh báo cáo độc lập cho học sinh. Xin ảnh phòng, gọi video gặp gia đình trước khi con đến, và dặn con báo ngay khi có điều gì khiến con không thoải mái.
Phí giám hộ có nằm trong học phí không?
Thường không. Phí giám hộ và phí homestay là các khoản riêng, tính theo năm hoặc theo tuần, có thể kèm phí đón tiễn sân bay và phí kỳ nghỉ. Gia đình nên yêu cầu bảng liệt kê chi tiết để đưa vào ngân sách hằng năm.