Cách gửi tiền cho con du học bền nhất với đa số gia đình là chia làm ba dòng: khoản lớn có lịch (học phí, tiền nhà theo kỳ) gia đình trả thẳng cho trường hoặc chủ nhà; tiền sinh hoạt hằng tháng chuyển vào tài khoản con mở ở nước sở tại theo một mức cố định đã thống nhất; và quỹ khẩn cấp để riêng, con biết là có nhưng chỉ dùng khi thật sự cần. Mức sinh hoạt phí hợp lý không có con số chung — nó phụ thuộc thành phố, kiểu chỗ ở và việc con có đi làm thêm hay không — nhưng cách tính thì giống nhau.
Tiền là chuyện gây căng thẳng trong rất nhiều gia đình có con du học: bố mẹ lo con tiêu hoang, con ngại xin thêm khi thật sự thiếu. Một thoả thuận rõ ràng từ trước khi bay giải quyết phần lớn những căng thẳng đó. Bài này bàn về mối quan hệ tiền bạc giữa bố mẹ và con; cách lập ngân sách năm đầu và giảm hao hụt tỷ giá có bài riêng trong danh mục Chi phí du học.
Vì sao nên tách tiền thành ba dòng
Gộp tất cả vào một lần chuyển lớn đầu năm có vẻ tiện, nhưng đặt lên vai một người mười tám tuổi trách nhiệm phân bổ một số tiền mà nhiều người lớn cũng thấy khó. Hậu quả hay gặp là tháng đầu tiêu thoải mái vì tài khoản còn nhiều, đến cuối học kỳ thì chật vật. Ngược lại, chuyển nhỏ giọt theo từng lần con xin khiến con phụ thuộc, không học được cách lên kế hoạch, và mỗi lần xin tiền lại thành một cuộc giải trình.
Tách ba dòng cho mỗi bên một vai rõ ràng. Bố mẹ lo phần có lịch và có giá trị lớn — học phí, tiền nhà trả theo kỳ, bảo hiểm — nơi một lần chậm thanh toán có thể gây hậu quả về tình trạng học tập hoặc chỗ ở. Con lo phần sinh hoạt hằng ngày trong một mức cố định, đủ để tập quản lý nhưng không đủ lớn để sai lầm trở thành thảm hoạ. Quỹ khẩn cấp là tấm đệm cho những thứ không ai lường trước: đi khám, mất điện thoại, vé về nước gấp.
Cách chia này cũng giúp đọc được tình hình. Khi tiền sinh hoạt là một con số cố định, chuyện con thiếu hụt nhiều tháng liền là một tín hiệu rõ — có thể ngân sách ban đầu tính hụt, có thể giá thuê tăng, cũng có thể có chuyện con chưa kể — chứ không bị chìm trong một tài khoản chung lẫn lộn.
Tính mức sinh hoạt phí hằng tháng cùng con
Mức gửi hằng tháng nên do bố mẹ và con cùng tính, dựa trên chi phí thật của thành phố con ở. Nhiều trường công bố ước tính chi phí sinh hoạt cho sinh viên quốc tế trên trang của mình; mức cơ quan di trú yêu cầu khi chứng minh tài chính cũng là một mốc tham khảo, dù đó là mức tối thiểu.
- Liệt kê khoản cố định: tiền nhà (nếu con tự trả), điện nước, internet, điện thoại, vé tháng đi lại.
- Ước tiền ăn theo cách con sẽ sống: tự nấu phần lớn hay ăn ngoài, căng tin trường hay siêu thị. Anh chị đang học ở cùng thành phố là nguồn thông tin tốt nhất.
- Thêm khoản học tập ngoài học phí: sách, in ấn, phần mềm, dụng cụ ngành học.
- Thêm khoản cá nhân và giao lưu ở mức hợp lý. Gạt bỏ hẳn khoản này thường dẫn tới việc con tiêu mà không dám nói.
- Cộng lại, rồi thêm một tỷ lệ dự phòng cho biến động giá và tỷ giá.
- Sau ba tháng đầu, cùng con xem lại chi tiêu thật và điều chỉnh. Con số ban đầu luôn là ước đoán.
Nếu con đi làm thêm, nên thống nhất từ đầu tiền làm thêm dùng vào việc gì: bù vào sinh hoạt phí để gia đình gửi ít đi, hay con giữ làm tiền riêng. Không có đáp án đúng, nhưng không thống nhất thì dễ thành chuyện. Giờ làm thêm hợp pháp của du học sinh mỗi nước một khác; vượt giới hạn có thể ảnh hưởng tới visa, nên đừng để chuyện tiền ép con làm quá giờ.
Các cách đưa tiền đến tay con
Mỗi cách có ưu nhược điểm riêng. Đa số gia đình kết hợp hai, ba cách. Bảng dưới so sánh theo nguyên lý; phí, hạn mức và điều kiện cụ thể cần hỏi trực tiếp ngân hàng của gia đình vì thay đổi theo từng thời điểm.
| Cách | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Chuyển khoản quốc tế vào tài khoản con mở ở nước sở tại | Con tiêu bằng tiền địa phương, không mất phí chuyển đổi mỗi lần quẹt thẻ | Phí chuyển và tỷ giá mỗi lần; cần giấy tờ chứng minh mục đích du học theo yêu cầu của ngân hàng |
| Thẻ phụ của thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ quốc tế của bố mẹ | Dùng được ngay khi vừa đến; bố mẹ thấy được giao dịch | Phí chuyển đổi ngoại tệ mỗi giao dịch; dễ tiêu quá mức nếu hạn mức cao |
| Thẻ đa tiền tệ hoặc ví điện tử quốc tế | Nạp trước, tiêu trong số đã nạp; tỷ giá thường dễ theo dõi | Kiểm tra dịch vụ có được phép và hoạt động hợp pháp ở cả hai nước; hạn mức nạp |
| Mang tiền mặt khi bay | Có sẵn cho những ngày đầu | Mỗi nước có quy định khai báo tiền mặt khi nhập cảnh; mang nhiều có rủi ro mất cắp |
Theo quy định quản lý ngoại hối của Việt Nam, chuyển tiền ra nước ngoài cho mục đích học tập là giao dịch được phép, nhưng ngân hàng sẽ yêu cầu giấy tờ chứng minh mục đích như thư mời nhập học, thông báo học phí hoặc giấy xác nhận đang học. Chuẩn bị sẵn bản điện tử của các giấy tờ này giúp mỗi lần chuyển nhanh hơn.
Với những ngày đầu khi con chưa mở được tài khoản ở nước sở tại, thẻ phụ hoặc thẻ quốc tế của bố mẹ là cầu nối hợp lý. Sau khi con có tài khoản địa phương, nên chuyển dần sang chuyển khoản định kỳ để giảm phí chuyển đổi.
Quỹ khẩn cấp: bao nhiêu, để ở đâu, ai được dùng
Quỹ khẩn cấp là khoản tiền dành cho những việc không thể chờ: một lần đi khám ngoài phạm vi bảo hiểm, vé máy bay về nước gấp, thay laptop hỏng giữa mùa thi, tiền thuê chỗ ở tạm khi có sự cố với chủ nhà. Một cách tính thường dùng là bằng khoảng hai đến ba tháng sinh hoạt phí, cộng thêm giá một vé máy bay về Việt Nam. Đây là gợi ý, gia đình điều chỉnh theo khả năng.
Có hai cách đặt quỹ. Cách thứ nhất là để trong một tài khoản riêng của con ở nước sở tại, tách khỏi tài khoản tiêu hằng ngày. Cách này nhanh nhất khi cần, nhưng đòi hỏi con có kỷ luật. Cách thứ hai là bố mẹ giữ, cam kết chuyển trong vòng một ngày khi con báo. Cách này an toàn hơn nhưng phụ thuộc chênh lệch múi giờ và tốc độ chuyển tiền quốc tế. Nhiều gia đình kết hợp: một phần nhỏ con giữ, phần lớn bố mẹ giữ.
Quan trọng hơn con số là thoả thuận "khẩn cấp là gì". Thống nhất trước bằng ví dụ cụ thể: đi khám là khẩn cấp, mua điện thoại mới vì máy cũ đã chậm thì không. Và cam kết rằng khi con dùng quỹ khẩn cấp đúng mục đích, con sẽ không bị trách. Con sợ bị trách là lý do số một khiến con giấu chuyện khó khăn.
Dạy con quản lý tiền trước và sau khi bay
Kỹ năng quản lý tiền nên tập từ ở nhà, vài tháng trước ngày đi. Sang đến nơi, vai trò của bố mẹ chuyển dần từ người quản sang người cố vấn.
- Cho con tự cầm tiền tháng từ khi còn ở nhà, gồm các khoản chi tiêu cá nhân thật, và để con tự xoay khi hết sớm.
- Tập ghi chép chi tiêu bằng ứng dụng ngân hàng hoặc một bảng tính đơn giản. Mục tiêu là con biết tiền đi đâu, không phải để bố mẹ kiểm tra từng đồng.
- Giải thích về thẻ tín dụng và nợ: lãi suất, phí trả chậm, và việc lịch sử tín dụng ở nước ngoài có thể ảnh hưởng đến việc thuê nhà sau này.
- Dặn con về các khoản phí ẩn: phí rút tiền ở máy của ngân hàng khác, phí chuyển đổi khi quẹt thẻ ngoại tệ, gói đăng ký tự gia hạn.
- Gặp nhau hằng tháng một lần để nói chuyện tiền, ngắn gọn: tháng này thế nào, có khoản nào bất ngờ, tháng sau cần gì. Đều đặn quan trọng hơn chi tiết.
- Không dùng tiền để thưởng phạt kết quả học tập. Cắt tiền sinh hoạt khi con điểm kém khiến con vừa áp lực học vừa thiếu ăn — một tổ hợp xấu cho sức khoẻ tinh thần.
Lừa đảo nhắm vào phụ huynh có con du học
Phụ huynh có con ở nước ngoài là mục tiêu quen thuộc của kẻ lừa đảo, vì họ lo lắng, ở xa và không kiểm tra ngay được. Kịch bản hay gặp: tài khoản mạng xã hội của con bị chiếm rồi nhắn xin tiền gấp; cuộc gọi tự xưng nhân viên trường, cảnh sát hoặc bệnh viện báo con gặp chuyện và cần chuyển tiền ngay; cuộc gọi video ngắn, hình mờ, giọng giống con, nói đang bị giữ. Cảnh sát một số nước đã cảnh báo về hình thức "bắt cóc ảo" nhắm vào du học sinh châu Á, trong đó kẻ gian ép sinh viên cắt liên lạc với gia đình rồi gọi đòi tiền chuộc từ bố mẹ.
Cách phòng đơn giản và hiệu quả nhất là thoả thuận từ trước. Gia đình thống nhất một câu hỏi kiểm tra chỉ người trong nhà biết; thống nhất rằng con không bao giờ xin tiền qua tin nhắn mạng xã hội mà luôn gọi điện; và có sẵn số điện thoại của một hai người bạn cùng nhà hoặc cùng lớp của con để kiểm tra chéo khi không gọi được con.
Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền gấp, nguyên tắc là dừng lại, cúp máy, tự gọi lại cho con bằng số đã lưu, gọi cho bạn của con hoặc cho trường qua số trên trang chính thức. Trường, cảnh sát và bệnh viện ở nước ngoài không yêu cầu gia đình chuyển tiền vào tài khoản cá nhân qua điện thoại. Không có tình huống thật nào mà vài phút kiểm tra làm hỏng chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Nên gửi tiền cho con theo tháng hay theo học kỳ?
Học phí và tiền nhà theo kỳ nên trả theo kỳ, đúng hạn của trường và chủ nhà. Tiền sinh hoạt nên gửi theo tháng, ít nhất trong năm đầu, để con tập chia ngân sách. Khi con đã quản lý tốt, có thể chuyển sang gửi hai, ba tháng một lần để giảm số lần chuyển và phí.
Con nói tiền gửi không đủ sống thì xử lý thế nào?
Ngồi lại cùng con xem chi tiêu thật của hai, ba tháng gần nhất theo từng khoản. Nếu ngân sách ban đầu tính hụt so với giá thật, điều chỉnh mức gửi. Nếu chi tiêu tập trung vào vài khoản có thể cắt, cùng con lên kế hoạch. Tránh trả lời ngay bằng một lần chuyển thêm mà không nói chuyện.
Có nên cho con dùng thẻ tín dụng khi du học không?
Thẻ phụ có hạn mức thấp hợp cho những tuần đầu và trường hợp khẩn cấp. Với thẻ tín dụng đứng tên con ở nước sở tại, cần dạy con trả đủ dư nợ hằng tháng. Lịch sử tín dụng tốt giúp ích khi thuê nhà, còn nợ quá hạn có thể ảnh hưởng lâu dài ở nước đó.
Con đi làm thêm thì bố mẹ có nên giảm tiền gửi?
Tuỳ thoả thuận của gia đình. Tiền làm thêm không nên được tính là nguồn chắc chắn vì giờ làm có thể giảm, và giờ làm hợp pháp có giới hạn. Nhiều gia đình giữ nguyên mức gửi năm đầu, để con dùng tiền làm thêm cho tiết kiệm hoặc chi tiêu cá nhân, rồi điều chỉnh từ năm thứ hai.
Chuyển tiền sinh hoạt cho con ra nước ngoài cần giấy tờ gì?
Ngân hàng thường yêu cầu giấy tờ chứng minh mục đích học tập như thư mời nhập học, thông báo học phí hoặc giấy xác nhận đang học, kèm giấy tờ tuỳ thân của người chuyển và thông tin tài khoản người nhận. Yêu cầu cụ thể khác nhau giữa các ngân hàng, nên hỏi trước khi con bay.
Làm sao biết con có đang gặp khó khăn tiền bạc mà không nói?
Để ý những thay đổi như con hỏi vay bạn, bỏ bữa, không tham gia hoạt động với bạn bè, liên tục làm thêm tới khuya, hoặc tránh nói chuyện tiền. Cách tốt nhất là tạo không khí để con nói ra mà không sợ bị trách: hỏi cụ thể, nghe hết, rồi cùng giải quyết.