Tuần đầu tiên ở nước du học có bốn việc phải làm đúng hạn: qua cửa khẩu với đủ giấy tờ và kiểm dấu, giấy nhập cảnh ghi đúng diện du học; báo danh với văn phòng sinh viên quốc tế và tham gia tuần định hướng; đăng ký cư trú hoặc nhận thẻ cư trú nếu nước đó yêu cầu; và lo xong ba thứ để sống — số điện thoại, tài khoản ngân hàng, bảo hiểm y tế đang có hiệu lực. Mọi việc khác — mua sắm, làm quen thành phố, tìm việc làm thêm — có thể chờ thêm vài ngày.
Nhiều du học sinh dành tuần đầu chạy theo những việc thấy ngay trước mắt như sắm đồ, đi chơi cùng bạn mới, rồi bỏ lỡ hạn báo danh hoặc đăng ký cư trú. Những hạn này không phải thủ tục cho có: ở một số nước, không báo danh với trường đúng hạn có thể ảnh hưởng tình trạng visa; ở nước khác, không đăng ký địa chỉ thì không mở được tài khoản ngân hàng, không nhận được mã số thuế để đi làm thêm. Bài này xếp các việc theo thứ tự thời gian, kèm ghi chú những điểm khác biệt giữa các nước phổ biến.
Ngày 0: ở cửa khẩu và sân bay
Giấy tờ để trong tay, không trong vali. Hộ chiếu, giấy tờ visa hoặc thư chấp thuận, thư nhập học, giấy tờ tài chính và bảo hiểm, địa chỉ chỗ ở. Nhân viên cửa khẩu có thể hỏi bạn học trường nào, ngành gì, ở đâu, ai chi trả — trả lời ngắn, đúng, nhất quán với hồ sơ.
Kiểm giấy nhập cảnh trước khi rời quầy. Ở Mỹ, hồ sơ nhập cảnh I-94 là bản điện tử, tải được trên trang của cơ quan biên phòng sau vài ngày; kiểm diện ghi là F-1 và thời hạn ghi "D/S". Ở Canada, giấy phép du học được cấp và in ngay tại cửa khẩu — đọc kỹ các điều kiện ghi trên đó trước khi rời quầy, sai sót sửa tại chỗ dễ hơn nhiều. Ở Nhật, thẻ cư trú thường được cấp ngay tại các sân bay lớn; đây cũng là lúc có thể xin giấy phép làm thêm.
Khai báo hải quan trung thực. Thực phẩm, thuốc, tiền mặt trên ngưỡng phải khai. Khai rồi bị kiểm tra là bình thường; giấu rồi bị phát hiện mới là chuyện lớn.
Đường về chỗ ở đã tính trước. Nhiều trường có dịch vụ đón sân bay cho sinh viên mới vào đầu kỳ, phải đăng ký trước. Nếu tự đi, ghi sẵn tuyến tàu, xe buýt hoặc điểm đón taxi chính thức. Tránh nhận lời chở của người lạ mời ở sảnh đến.
Báo tin cho gia đình. Wi-Fi miễn phí ở sân bay đủ để nhắn một tin "đã đến nơi". Chưa cần mua SIM ngay tại sân bay — giá ở đó thường cao hơn trong thành phố.
Ngày 1–3: báo danh với trường và tuần định hướng
Văn phòng sinh viên quốc tế là địa chỉ đầu tiên phải đến. Họ kiểm hộ chiếu, visa, giấy nhập cảnh và cập nhật hồ sơ của bạn trong hệ thống của trường — với Mỹ, đây là bước kích hoạt hồ sơ SEVIS, phải xong trước hạn mà trường thông báo. Ở Úc, điều kiện visa yêu cầu sinh viên báo địa chỉ cho trường trong thời hạn ngắn sau khi đến và mỗi khi đổi. Ở Anh, trường kiểm giấy tờ nhập học và tình trạng eVisa của bạn. Lịch báo danh thường có trong email trước khi bay — đọc lại một lần nữa khi đã đến nơi.
Tuần định hướng (orientation, welcome week, freshers week tuỳ nước) không phải tuần chơi. Đây là lúc trường nói về quy chế học vụ, liêm chính học thuật, cách dùng hệ thống học trực tuyến, đăng ký môn, dịch vụ tư vấn tâm lý, y tế, nhà ở, việc làm. Rất nhiều thắc mắc trong năm đầu đã có câu trả lời trong các buổi này. Buổi dành riêng cho sinh viên quốc tế đặc biệt nên dự, vì họ nói về điều kiện visa, giờ làm thêm được phép và những lỗi khiến sinh viên mất tư cách cư trú.
Đây cũng là tuần để có thẻ sinh viên, tài khoản email trường, mật khẩu hệ thống, và — nếu chưa có — đăng ký các môn học kỳ đầu. Một số môn có giới hạn số chỗ; trễ vài ngày có thể phải chờ học kỳ sau hoặc chọn môn thay thế. Nếu chương trình có buổi kiểm tra trình độ ngoại ngữ hoặc toán đầu vào, lịch thường rơi vào tuần này.
Đăng ký cư trú: nước nào yêu cầu gì trong những tuần đầu
Đây là phần khác nhau nhiều nhất giữa các nước, và cũng là phần hay bị bỏ quên nhất vì không ai nhắc trực tiếp. Bảng dưới tóm lược ở mức nguyên lý; thời hạn và thủ tục cụ thể phải kiểm trên trang của cơ quan nhà nước hoặc hướng dẫn của trường.
| Nước | Việc phải làm sau khi đến | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Đức | Đăng ký địa chỉ (Anmeldung) ở văn phòng công dân trong khoảng hai tuần sau khi dọn vào; sau đó xin giấy phép cư trú ở cơ quan quản lý người nước ngoài trước khi visa nhập cảnh hết hạn | Thiếu giấy đăng ký địa chỉ thì khó mở tài khoản thường, không nhận được mã số thuế, không gia hạn được cư trú |
| Nhật Bản | Báo địa chỉ ở văn phòng thành phố, quận trong vòng mười bốn ngày sau khi có chỗ ở; cùng lúc tham gia bảo hiểm y tế quốc dân | Địa chỉ in lên thẻ cư trú; cần cho ngân hàng, SIM, làm thêm |
| Hàn Quốc | Đăng ký người nước ngoài để nhận thẻ cư trú trong vòng 90 ngày kể từ khi nhập cảnh | Thẻ cư trú cần cho nhiều dịch vụ ngân hàng, điện thoại, làm thêm |
| Anh | Không còn đăng ký với cảnh sát; quản lý eVisa qua tài khoản trực tuyến, cập nhật hộ chiếu, địa chỉ khi thay đổi | eVisa là bằng chứng quyền cư trú khi đi làm thêm, thuê nhà, nhập cảnh lại |
| Mỹ, Canada, Úc | Không có đăng ký cư trú kiểu hộ khẩu; báo địa chỉ cho trường hoặc hệ thống của trường theo quy định visa | Địa chỉ sai có thể làm lỡ thư từ quan trọng và vi phạm điều kiện visa |
Ở những nước có đăng ký cư trú, lịch hẹn ở văn phòng công dân hoặc cơ quan xuất nhập cảnh tại thành phố lớn có thể kín nhiều tuần. Đặt lịch ngay khi có địa chỉ, và hỏi văn phòng sinh viên quốc tế xem trường có hỗ trợ làm thủ tục theo nhóm không — nhiều trường ở Đức, Nhật làm việc này cho sinh viên mới.
Ngày 3–7: số điện thoại, ngân hàng, bảo hiểm, đi lại
Sau khi giấy tờ ổn, đến lượt những thứ giúp bạn sống được hằng ngày. Thứ tự hợp lý thường là SIM trước (vì ngân hàng cần số điện thoại địa phương), rồi ngân hàng, rồi các thẻ dịch vụ khác.
- SIM điện thoại: gói trả trước là lựa chọn an toàn cho tháng đầu, chưa cần ký hợp đồng dài.
- Tài khoản ngân hàng: mang hộ chiếu, giấy xác nhận sinh viên, giấy tờ địa chỉ; một số ngân hàng có gói riêng cho sinh viên quốc tế.
- Bảo hiểm y tế: kích hoạt thẻ, tải ứng dụng của hãng bảo hiểm, biết phòng khám gần nhất. Ở Anh, đăng ký bác sĩ gia đình (GP) gần nơi ở ngay từ tuần đầu, đừng đợi đến lúc ốm.
- Thẻ đi lại: nhiều thành phố có vé tháng giảm giá cho sinh viên, cần thẻ sinh viên hoặc giấy xác nhận.
- Mã số thuế, số an sinh nếu định làm thêm: tuỳ nước, có thể xin ngay hoặc chỉ xin được khi đã có việc.
- Thư viện, phòng gym, phòng khám của trường: đi một vòng để biết vị trí.
Một lời khuyên thực tế: làm một bảng ghi lại số hồ sơ, tên người đã gặp, ngày hẹn của từng thủ tục. Trong tuần đầu, bạn sẽ nhận hàng chục email và tờ giấy; một bảng tổng hợp giúp không bỏ sót hạn nào.
Những điều nhỏ giúp tuần đầu dễ thở hơn
Chịu lệch múi giờ có kế hoạch. Đến nơi buổi sáng thì cố thức đến tối theo giờ địa phương, ra ngoài trời để cơ thể chỉnh nhịp. Đến châu Âu, châu Mỹ thường mệt hơn đến châu Á vì lệch nhiều giờ.
Đi thử quãng đường đến lớp trước buổi học đầu. Khuôn viên lớn, tên toà nhà viết tắt, giảng đường ở tầng hầm — đi thử một lần tránh được cảnh đến muộn buổi đầu tiên.
Nói chuyện với người ngồi cạnh. Tuần đầu, ai cũng mới và ai cũng muốn có người quen. Đây là khoảng thời gian dễ kết bạn nhất trong cả năm; sau vài tuần, các nhóm đã định hình.
Tìm hội sinh viên Việt Nam nhưng đừng chỉ ở trong đó. Hội sinh viên Việt Nam ở trường hoặc thành phố giúp được rất nhiều việc thực tế, từ chỗ mua đồ ăn quê nhà đến kinh nghiệm thủ tục. Nhưng nếu tuần đầu chỉ gặp người Việt, bạn bỏ lỡ cơ hội làm quen với bạn quốc tế khi mọi người còn cởi mở nhất.
Đừng chi tiêu theo tâm lý "mới sang". Những ngày đầu, chi phí cộng lại rất nhanh: đồ dùng, ăn ngoài, đi lại. Ghi lại các khoản chi trong tuần đầu để biết thực tế ngân sách, thay vì dựa vào bảng tính làm ở nhà.
Khi có việc trục trặc trong tuần đầu
Vali thất lạc, chỗ ở không đúng như mô tả, thẻ ngân hàng Việt Nam bị khoá vì giao dịch ở nước ngoài, bị ốm do mệt và đổi khí hậu — những chuyện này xảy ra thường xuyên hơn bạn nghĩ, và đều có cách xử lý. Điểm mấu chốt là biết hỏi ai. Văn phòng sinh viên quốc tế là nơi đầu tiên cho mọi việc liên quan đến trường và giấy tờ; văn phòng nhà ở cho chỗ ở; phòng khám của trường hoặc số tư vấn của hãng bảo hiểm cho sức khoẻ.
Với thẻ ngân hàng, gọi trước cho ngân hàng ở Việt Nam báo lịch đi để tránh bị khoá, và mang hai thẻ của hai ngân hàng khác nhau. Với các tình huống khẩn cấp thật sự — tai nạn, bị tấn công, cháy — gọi số khẩn cấp của nước sở tại trước, rồi mới báo trường và gia đình. Nếu mất hộ chiếu, báo cảnh sát để có biên bản, rồi liên hệ Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán Việt Nam gần nhất để làm giấy tờ thay thế.
Cuối tuần đầu, dành một buổi tối ngồi xem lại: những việc bắt buộc đã xong chưa, hạn nào còn đang chờ, ngân sách tuần đầu thực tế so với dự kiến thế nào. Việc nhìn lại này giúp tuần thứ hai bắt đầu với một danh sách rõ ràng thay vì cảm giác ngợp.
Câu hỏi thường gặp
Nên đến nước du học trước ngày nhập học bao lâu?
Thường từ một đến hai tuần là hợp lý: đủ để chỉnh múi giờ, nhận chỗ ở, làm các thủ tục đầu tiên và dự tuần định hướng. Visa của một số nước giới hạn thời điểm sớm nhất được nhập cảnh — ví dụ Mỹ cho sinh viên F-1 mới nhập cảnh tối đa 30 ngày trước ngày bắt đầu chương trình ghi trên I-20.
Bỏ lỡ tuần định hướng có sao không?
Không bị phạt, nhưng bạn mất nhiều thông tin quan trọng về quy chế, đăng ký môn, visa, và mất cơ hội làm quen bạn bè khi ai cũng mới. Nếu chắc chắn đến muộn vì visa cấp trễ, báo trước cho văn phòng sinh viên quốc tế để được hướng dẫn bù và xác nhận hạn báo danh muộn nhất.
Có cần mua SIM ở sân bay ngay khi đến không?
Không bắt buộc. Wi-Fi sân bay đủ để báo tin và gọi xe. SIM mua ở cửa hàng nhà mạng trong thành phố thường rẻ hơn và có nhiều gói hơn. Nếu cần mạng ngay để tìm đường, có thể mua eSIM du lịch trước khi bay rồi chuyển sang SIM địa phương sau.
Đến nơi mà chỗ ở chưa sẵn sàng thì làm gì?
Liên hệ ngay văn phòng nhà ở của trường hoặc công ty quản lý, giữ bằng chứng email về ngày nhận phòng. Trong lúc chờ, đặt chỗ tạm ở khách sạn hoặc nhà nghỉ thanh niên gần trường, giữ hoá đơn để đòi hoàn nếu lỗi thuộc về bên cho thuê. Văn phòng sinh viên quốc tế thường có danh sách chỗ ở tạm.
Tuần đầu có nên đi làm thêm luôn không?
Thường không nên. Tuần đầu nên dành cho thủ tục, ổn định chỗ ở và làm quen việc học. Ở nhiều nước, bạn cũng chưa đủ giấy tờ để làm thêm hợp pháp — như mã số thuế, số an sinh, giấy phép làm thêm. Bắt đầu tìm việc sau vài tuần, khi đã biết lịch học thật.
Mất hộ chiếu trong tuần đầu thì xử lý thế nào?
Báo cảnh sát địa phương để lấy biên bản mất, rồi liên hệ Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán Việt Nam để làm hộ chiếu mới hoặc giấy thông hành. Đồng thời báo văn phòng sinh viên quốc tế, vì visa hoặc giấy phép cư trú gắn với hộ chiếu cũ cũng cần xử lý theo quy định của nước sở tại.