Sau khi có visa du học 9(F) hoặc giấy phép học tập đặc biệt (SSP), du học sinh ở Philippines còn năm nghĩa vụ cư trú: đăng ký thẻ cư trú người nước ngoài (ACR I-Card), báo cáo hằng năm với Cục Di trú trong khoảng đầu năm dương lịch, giữ việc học liên tục và báo khi có thay đổi, gia hạn tình trạng trước khi hết hạn, và làm giấy tờ cần thiết khi rời Philippines tạm thời hoặc rời hẳn. Quên một trong năm việc này có thể dẫn tới tiền phạt, khó khăn khi xuất cảnh, thậm chí ảnh hưởng tới lần nhập cảnh sau.
Bài này giải thích từng nghĩa vụ, nói rõ SSP dành cho ai và vì sao người mang SSP vẫn phải giữ tình trạng lưu trú riêng, các lưu ý cho học sinh dưới 18 tuổi, và một bảng lịch nghĩa vụ trong năm để in ra dán cạnh bàn học. Thủ tục và lệ phí do Cục Di trú Philippines quy định và có thể thay đổi; văn phòng quốc tế của trường là nơi cập nhật nhanh nhất.
ACR I-Card là gì và ai phải làm
ACR I-Card (Alien Certificate of Registration Identity Card) là thẻ căn cước người nước ngoài có gắn chip do Cục Di trú Philippines cấp cho người nước ngoài đã đăng ký cư trú. Du học sinh mang visa 9(F) và người được cấp SSP đều thuộc diện phải có thẻ; du khách ở lâu quá một mốc thời gian nhất định (thường được nêu là trên 59 ngày) cũng phải làm. Thẻ ghi thông tin nhân thân, loại tình trạng cư trú và thời hạn, và được dùng khi gia hạn, báo cáo hằng năm, mở tài khoản ngân hàng, ký hợp đồng thuê nhà hay làm việc với trường.
Thông thường, việc đăng ký thẻ đi cùng hoặc ngay sau khi tình trạng du học được cấp, và nhiều trường làm hộ theo nhóm cho sinh viên quốc tế. Hồ sơ gồm đơn, hộ chiếu, ảnh, giấy tờ của trường và lệ phí; Cục Di trú có thể lấy dấu vân tay và ảnh trực tiếp. Thẻ thường được trả sau vài tuần; trong thời gian chờ, giữ biên nhận cẩn thận vì đó là bằng chứng bạn đã nộp.
Giữ thẻ như giữ hộ chiếu. Khi thay đổi địa chỉ, tình trạng hôn nhân hay hộ chiếu mới, cần cập nhật với Cục Di trú theo quy định. Mất thẻ thì báo và xin cấp lại sớm, vì không có thẻ hợp lệ bạn sẽ gặp khó ở mọi thủ tục sau, kể cả lúc rời Philippines. Khi gia hạn tình trạng cư trú, thẻ thường cũng được cập nhật hạn theo.
Báo cáo hằng năm: việc nhỏ hay bị quên
Theo Luật Đăng ký Người nước ngoài của Philippines năm 1950, người nước ngoài đã đăng ký cư trú phải báo cáo trực tiếp với Cục Di trú mỗi năm một lần, trong 60 ngày đầu của năm dương lịch, tức khoảng từ đầu tháng Một tới đầu tháng Ba. Thủ tục gồm xuất trình ACR I-Card, hộ chiếu và đóng một khoản phí nhỏ. Năm nào cũng phải làm, kể cả năm bạn mới làm thẻ vào cuối năm trước.
Báo cáo hằng năm thường có thể làm tại văn phòng chính của Cục Di trú hoặc văn phòng được uỷ quyền, và vào mùa này nhiều trường tổ chức làm theo nhóm cho sinh viên quốc tế. Nếu bạn đang ở ngoài Philippines trong toàn bộ thời gian báo cáo, ví dụ về Việt Nam ăn Tết dài, cần làm trong một thời hạn nhất định sau khi quay lại theo hướng dẫn của Cục Di trú. Bỏ báo cáo bị tính phạt theo quy định.
Lý do việc này hay bị quên là nó trùng mùa Tết Nguyên đán và kỳ học mới. Cách đơn giản nhất là đặt nhắc lịch từ đầu tháng Một mỗi năm, hỏi văn phòng quốc tế ngay đầu năm xem trường có làm theo nhóm không, và lưu biên nhận báo cáo cùng chỗ với hộ chiếu. Khi làm thủ tục xuất cảnh, gia hạn hay chuyển đổi, biên nhận báo cáo các năm có thể được hỏi tới.
Giấy phép học tập đặc biệt (SSP): dành cho ai, khác 9(F) thế nào
SSP (Special Study Permit) là giấy phép do Cục Di trú cấp cho người nước ngoài theo học những chương trình không thuộc diện visa 9(F): các khoá học ngắn không cấp bằng, và học sinh chưa đủ 18 tuổi theo học ở Philippines. Các khoá luyện tiếng Anh ngắn hạn cũng dùng SSP, nhưng đó là mảng du học ngôn ngữ, không bàn sâu ở đây. Trường cấp SSP phải là trường được Cục Di trú cho phép nhận người nước ngoài.
Khác biệt quan trọng nhất: SSP là giấy phép học, không phải thị thực. Người mang SSP vẫn phải có tình trạng lưu trú hợp lệ riêng, thường là tình trạng du khách được gia hạn định kỳ tại Cục Di trú. Vì vậy, người học bằng SSP có hai mốc hạn phải theo dõi song song: hạn của SSP và hạn lưu trú. Để một trong hai hết hạn là vi phạm. SSP có thời hạn theo khoá học và quy định hiện hành, và phải xin lại khi đổi trường hoặc khoá học kéo dài.
Với người định học cử nhân nhưng phải học trước một giai đoạn dự bị không cấp bằng, có thể bạn sẽ dùng SSP trước rồi mới chuyển sang 9(F) khi vào chương trình chính. Hỏi trường cách nối hai giai đoạn để không bị gián đoạn tình trạng cư trú, và tính lệ phí của cả hai vào ngân sách.
Học sinh dưới 18 tuổi: những lưu ý riêng
Giấy phép học tập. Người dưới 18 tuổi không thuộc diện visa 9(F) theo luật, nên thường học bằng SSP cùng tình trạng lưu trú hợp lệ, kể cả khi vào đại học sớm. Trường sẽ hướng dẫn giấy tờ, thường gồm thêm giấy đồng ý của cha mẹ.
Trẻ nhỏ đi một mình. Theo quy định nhập cảnh của Philippines, trẻ dưới 15 tuổi không đi cùng hoặc không sang với cha mẹ thường phải có giấy miễn trừ (Waiver of Exclusion Ground). Gia đình nên hỏi Đại sứ quán hoặc hãng bay trước chuyến đi để tránh bị giữ ở cửa khẩu.
Người giám hộ và chỗ ở. Trẻ vị thành niên cần người giám hộ tại Philippines và chỗ ở được trường chấp nhận, như ký túc xá có quản lý, gia đình bản xứ được giới thiệu hoặc ở cùng người thân hợp pháp. Đừng thuê phòng riêng cho con chưa đủ tuổi, dù rẻ hơn.
Giấy tờ khi về thăm nhà. Mang theo giấy đồng ý của cha mẹ đã chứng nhận theo yêu cầu, bản sao giấy tờ trường, và hỏi trước thủ tục xuất cảnh, tái nhập cảnh với tình trạng của con. Đây là phần dễ sai nhất với học sinh nhỏ.
An toàn và liên lạc. Thống nhất với trường người liên hệ khẩn cấp, giờ giấc, quy định ra ngoài. Phụ huynh nên có số của văn phòng quốc tế và người giám hộ, và biết cách liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Manila khi cần.
Rời Philippines tạm thời hoặc rời hẳn: giấy tờ cần biết
Người nước ngoài đã đăng ký cư trú khi ra nước ngoài tạm thời, ví dụ về Việt Nam dịp hè, thường phải có giấy phép xuất cảnh và tái nhập cảnh hoặc giấy tờ tương đương theo loại tình trạng của mình, để quay lại mà không mất tình trạng du học. Thủ tục này làm tại Cục Di trú trước khi đi, hoặc nộp tại sân bay trong một số trường hợp. Đi mà thiếu giấy, bạn có thể phải xin lại tình trạng từ đầu khi quay lại.
Khi rời hẳn Philippines sau khi học xong hoặc ngừng học, người nước ngoài đã ở từ sáu tháng trở lên thường phải có giấy chứng nhận thông quan xuất cảnh (Emigration Clearance Certificate) do Cục Di trú cấp, để chứng minh không còn nghĩa vụ hay vụ việc nào tồn đọng. Trường hợp học xong nhưng chưa rời ngay, bạn cần làm thủ tục chuyển tình trạng phù hợp, vì tình trạng du học gắn với việc đang học.
Hãy hỏi văn phòng quốc tế trước mỗi chuyến đi ít nhất vài tuần, vì thủ tục có thể cần ACR I-Card, biên nhận báo cáo hằng năm, xác nhận của trường và thời gian xử lý. Lịch hè, Tết hay kỳ nghỉ dài nên được tính cùng lúc với lịch giấy tờ. Đi gấp vì việc gia đình vẫn làm được, nhưng nên báo trường ngay để được hướng dẫn đường nhanh nhất.
Lịch nghĩa vụ cư trú trong một năm học
Bảng dưới gom các mốc nghĩa vụ thường gặp. Thời hạn chính xác ghi trên giấy tờ của bạn và trong hướng dẫn của Cục Di trú; dùng bảng này như danh sách nhắc việc.
| Thời điểm | Việc cần làm | Ai liên quan |
|---|---|---|
| Ngay sau khi có tình trạng du học | Đăng ký ACR I-Card, giữ biên nhận | Sinh viên, văn phòng quốc tế |
| Trong 60 ngày đầu năm dương lịch | Báo cáo hằng năm với Cục Di trú | Sinh viên, có thể làm theo nhóm qua trường |
| Trước hạn lưu trú hoặc hạn giấy phép | Nộp gia hạn tình trạng du học, SSP hoặc tình trạng du khách | Sinh viên, trường |
| Khi đổi địa chỉ, hộ chiếu, trường | Báo và cập nhật với Cục Di trú | Sinh viên, trường cũ và trường mới |
| Trước mỗi chuyến ra nước ngoài | Làm giấy phép xuất cảnh và tái nhập cảnh theo loại tình trạng | Sinh viên |
| Khi học xong hoặc ngừng học | Chuyển tình trạng phù hợp, xin giấy thông quan xuất cảnh nếu thuộc diện | Sinh viên, trường |
Mẹo thực tế: lưu bản scan hộ chiếu, ACR I-Card, giấy tờ trường và mọi biên nhận vào một thư mục trên điện thoại, đặt tên theo năm. Khi cần làm bất kỳ thủ tục nào, bạn có ngay đủ giấy tờ.
Lỗi thường gặp và hệ quả
Để tình trạng du khách hết hạn khi đang học bằng SSP. Lỗi phổ biến nhất với người học khoá ngắn và học sinh nhỏ. Ở quá hạn bị phạt theo ngày và có thể ảnh hưởng hồ sơ nhập cảnh lần sau.
Bỏ báo cáo hằng năm. Thường vì trùng Tết. Hệ quả là tiền phạt và rắc rối khi gia hạn hoặc xuất cảnh.
Tự ý chuyển trường hoặc nghỉ học. Tình trạng du học gắn với trường bảo trợ; nghỉ học không báo có thể khiến tình trạng bị huỷ.
Nhận việc làm thêm. Làm việc không có giấy phép là vi phạm điều kiện cư trú, có thể dẫn tới bị trục xuất và cấm nhập cảnh.
Đi về Việt Nam mà không làm giấy tái nhập cảnh. Có thể phải xin lại tình trạng từ đầu khi quay lại. Nếu cần người cùng lập lịch giấy tờ cho cả năm học, đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM nhận đặt lịch, buổi đầu miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
ACR I-Card có thay được hộ chiếu khi đi lại trong Philippines không?
ACR I-Card là giấy tờ cư trú hợp lệ và thường được chấp nhận khi đi máy bay nội địa, làm thủ tục ngân hàng, thuê nhà. Tuy vậy, nhiều nơi vẫn hỏi hộ chiếu, và khi xuất nhập cảnh bắt buộc phải có hộ chiếu. Nên mang bản sao hộ chiếu và giữ bản gốc ở nơi an toàn.
Đang ở Việt Nam trong thời gian báo cáo hằng năm thì phải làm sao?
Theo hướng dẫn thường thấy của Cục Di trú, người vắng mặt trong cả khoảng thời gian báo cáo có thể báo cáo trong một thời hạn nhất định sau khi quay lại. Hỏi văn phòng quốc tế thời hạn cụ thể và giữ dấu nhập cảnh làm bằng chứng ngày bạn trở lại Philippines.
SSP có cho phép ở lại Philippines lâu dài không?
Không. SSP chỉ cho phép theo học một khoá cụ thể tại một trường cụ thể trong thời hạn ghi trên giấy. Quyền lưu trú đến từ tình trạng lưu trú riêng, thường là tình trạng du khách được gia hạn. Muốn học dài hạn chương trình cấp bằng khi đủ 18 tuổi, bạn chuyển sang visa 9(F).
Học sinh 16 tuổi học THPT ở Philippines cần giấy tờ gì?
Thường cần SSP do trường được Cục Di trú cho phép nhận người nước ngoài làm, tình trạng lưu trú hợp lệ, giấy đồng ý của cha mẹ, người giám hộ tại Philippines và chỗ ở được trường chấp nhận. Trường phổ thông nhận học sinh nước ngoài sẽ đưa danh sách cụ thể.
Lưu trú quá hạn vài ngày có sao không?
Có. Lưu trú quá hạn bị tính phạt và phí theo quy định, phải nộp trước khi được gia hạn hoặc xuất cảnh, và có thể để lại ghi chép bất lợi. Quá hạn lâu có thể dẫn tới bị đưa vào danh sách hạn chế nhập cảnh. Nếu lỡ quá hạn, đến Cục Di trú xử lý ngay, đừng để lâu hơn.
Học xong có cần làm gì trước khi về nước không?
Thường cần chuyển tình trạng du học sang tình trạng phù hợp và xin giấy chứng nhận thông quan xuất cảnh nếu đã ở từ sáu tháng trở lên. Hỏi văn phòng quốc tế từ học kỳ cuối để có đủ thời gian, đặc biệt nếu bạn đã đặt vé về.