Chọn Úc nếu bạn cần nhiều lựa chọn trường và ngành, muốn sống ở thành phố lớn với thị trường việc làm rộng, và chấp nhận chi phí nhà ở cao hơn; chọn New Zealand nếu bạn muốn môi trường nhỏ, yên tĩnh, lớp học ít người, đang nhắm các ngành New Zealand có thế mạnh như nông nghiệp, khoa học môi trường, khoa học thực phẩm, hoặc muốn học tiến sĩ với học phí ngang sinh viên trong nước. Hai nước có nền giáo dục cùng gốc Anh, cùng hệ thống khung trình độ mười bậc, cùng mùa và cùng múi giờ gần nhau, nên khác biệt không nằm ở chất lượng chung mà ở quy mô và độ phù hợp.
Không có nước nào "tốt hơn" cho mọi người. Một học sinh muốn học kỹ thuật phần mềm ở thành phố lớn sẽ có nhiều lựa chọn ở Sydney, Melbourne hơn Auckland; một người muốn làm thạc sĩ khoa học đất hay nông nghiệp bền vững lại có thể tìm thấy chương trình hợp hơn ở Lincoln hay Massey. Bảng và các mục dưới so sánh theo từng tiêu chí, kèm câu hỏi giúp bạn tự quyết.
So sánh nhanh các tiêu chí chính
Bảng dưới đặt hai nước cạnh nhau theo các tiêu chí gia đình hay hỏi. Số liệu chính sách theo các mốc đã công bố, có thể thay đổi; luôn kiểm trang chính thức khi nộp.
| Tiêu chí | Úc | New Zealand |
|---|---|---|
| Quy mô | Khoảng hơn 27 triệu dân, khoảng bốn mươi trường đại học | Khoảng hơn 5 triệu dân, tám trường đại học |
| Visa du học | Subclass 500, tiêu chí Genuine Student | Fee Paying Student Visa, tiêu chí người học thật sự |
| Tài chính sinh hoạt tối thiểu | 29.710 AUD/năm (từ 10/5/2024) | 20.000 NZD/năm bậc đại học (từ cuối 2023) |
| Làm thêm trong kỳ học | 48 giờ mỗi hai tuần | 20 giờ/tuần, công bố nâng lên 25 giờ từ 11/2025 |
| Ở lại làm việc sau tốt nghiệp | Visa 485: thường 2 năm cử nhân, thạc sĩ học phần; 3 năm thạc sĩ nghiên cứu, tiến sĩ; thêm 1–2 năm nếu học ở vùng | Post Study Work: tới 3 năm với bằng cử nhân trở lên học ít nhất 30 tuần |
| Tiến sĩ quốc tế | Học phí quốc tế, nhiều học bổng nghiên cứu | Học phí ngang sinh viên trong nước |
| Thạc sĩ ngắn | Phần lớn 1,5–2 năm, một số 1 năm | Nhiều trường có bản 180 tín chỉ khoảng 12 tháng |
| Đi lại từ Việt Nam | Có chuyến bay thẳng tới một số thành phố lớn | Phần lớn hành trình cần quá cảnh |
Bảng cho thấy hai nước gần nhau ở cấu trúc nhưng khác ở quy mô. Úc cho nhiều lựa chọn hơn ở hầu hết mọi tiêu chí, còn New Zealand có vài lợi thế riêng rất rõ, đặc biệt với người làm nghiên cứu và người cần một môi trường học tập ít xao nhãng.
Ngành học và lựa chọn trường
Úc có số trường lớn gấp nhiều lần, nên ở gần như mọi ngành, bạn có từ vài đến vài chục chương trình để chọn, trải trên nhiều thành phố và nhiều mức đầu vào. Những ngành cần hệ sinh thái doanh nghiệp lớn như tài chính, công nghệ, khai khoáng, y tế, giáo dục có nhiều cơ hội thực tập hơn ở các thành phố lớn của Úc. Hệ TAFE và trường nghề cũng rộng hơn, cho nhiều đường chuyển tiếp.
New Zealand ít lựa chọn hơn nhưng có những thế mạnh gắn với nền kinh tế và tự nhiên của nước này: nông nghiệp và chăn nuôi, khoa học đất, khoa học thực phẩm và sữa, quản lý tài nguyên nước, khoa học biển, địa chất và động đất, du lịch, hiệu ứng hình ảnh và hậu kỳ điện ảnh ở Wellington. Với người học những ngành này, quy mô nhỏ lại là lợi thế: giảng viên dễ tiếp cận, các dự án nghiên cứu gắn với thực tế, mạng lưới ngành gọn.
Cách quyết định thực tế là liệt kê năm chương trình đúng ngành bạn muốn ở mỗi nước, so đề cương, kiểm định nghề nghiệp, chỉ số việc làm, rồi mới so nước. Nếu ở New Zealand chỉ có một chương trình đúng ngành mà bạn không thích, câu trả lời đã rõ.
Chi phí: học phí, nhà ở và tỷ giá
Học phí. Học phí quốc tế bậc cử nhân và thạc sĩ ở hai nước nằm trong vùng tương đương khi quy đổi, với chênh lệch lớn giữa các ngành hơn là giữa hai nước. So sánh đúng là so chương trình cụ thể ở năm bạn nhập học, quy đổi theo tỷ giá có dự phòng.
Nhà ở. Tiền thuê nhà là khoản tạo chênh lệch lớn nhất, và nó phụ thuộc thành phố hơn là nước: Sydney, Melbourne, Auckland thuộc nhóm đắt; Adelaide, Perth, Hobart, Christchurch, Dunedin, Palmerston North thường dễ thở hơn.
Tỷ giá. NZD thường thấp hơn AUD; cùng một con số học phí, quy ra đồng sẽ khác nhau. Nhưng tỷ giá biến động, nên đừng chọn nước chỉ dựa vào tỷ giá ở một thời điểm.
Vé máy bay và đi lại. Từ Việt Nam sang Úc có lựa chọn bay thẳng tới một số thành phố lớn; sang New Zealand phần lớn cần quá cảnh, thời gian và chi phí mỗi chuyến về thăm nhà thường cao hơn.
Tiến sĩ. Đây là chỗ chênh lệch rõ nhất: nghiên cứu sinh tiến sĩ quốc tế ở New Zealand đóng học phí ngang sinh viên trong nước, trong khi ở Úc học phí quốc tế thường cần được học bổng chi trả.
Visa, làm thêm và giai đoạn sau tốt nghiệp
Cả hai nước đều đánh giá hồ sơ theo nguyên tắc người học thật sự, đòi tài chính rõ nguồn, bảo hiểm và sức khoẻ. Không nên chọn nước vì nghe nói "visa nước này dễ hơn"; mức độ khó phụ thuộc vào hồ sơ của bạn và sự phù hợp giữa khoá học với quá khứ, không phải vào tên nước. Úc có cơ chế đánh giá rủi ro theo trường, nên chọn trường cũng ảnh hưởng đến lượng giấy tờ phải nộp.
Về làm thêm, quy định của Úc là 48 giờ mỗi hai tuần, của New Zealand là theo tuần và chỉ áp cho các khoá đủ điều kiện. Lương tối thiểu tính bằng tiền địa phương ở Úc cao hơn, nhưng chi phí sống ở thành phố lớn cũng cao hơn. Thị trường việc làm thêm ở các thành phố lớn của Úc rộng hơn rõ rệt.
Giai đoạn sau tốt nghiệp, cả hai nước đều cho visa làm việc mở tới vài năm với người có bằng cử nhân trở lên, kèm điều kiện riêng. Úc có thêm cơ chế gia hạn theo vùng; New Zealand cho bằng cử nhân trở lên tới ba năm. Đường ở lại lâu dài ở cả hai nơi đều phụ thuộc vào nghề, kinh nghiệm, tiếng Anh, tuổi và chính sách từng năm, không có gì bảo đảm. Đây không nên là lý do chính để chọn nước.
Nhịp sống, khí hậu và an toàn
Những yếu tố không nằm trong bảng học phí nhưng ảnh hưởng nhiều đến việc bạn có học tốt hay không:
- Nhịp sống: các thành phố lớn của Úc sôi động, đa văn hoá, nhiều việc làm và giải trí; New Zealand yên tĩnh hơn, thiên nhiên gần, thành phố nhỏ, sinh viên dễ quen nhau.
- Khí hậu: Bắc Úc nóng ẩm, Brisbane cận nhiệt đới, Melbourne và Canberra có mùa đông lạnh; New Zealand ôn đới, mát quanh năm, Đảo Nam lạnh rõ vào mùa đông.
- Cộng đồng người Việt: đông ở Sydney, Melbourne, Brisbane, Adelaide; ở New Zealand nhỏ hơn, tập trung ở Auckland. Cộng đồng đông giúp bớt nhớ nhà nhưng cũng dễ khiến bạn ít dùng tiếng Anh.
- An toàn: cả hai nước thường được đánh giá an toàn cho sinh viên quốc tế; rủi ro chủ yếu là lừa đảo trực tuyến, lừa đảo nhà ở và việc làm, giống nhau ở mọi nơi.
- Thiên tai: New Zealand nằm trên vành đai động đất; Úc có mùa cháy rừng và lũ ở một số vùng. Cả hai có hệ thống cảnh báo tốt và trường có hướng dẫn cho sinh viên.
Với học sinh nhỏ tuổi đi học phổ thông hoặc dự bị, môi trường yên tĩnh, lớp ít người của New Zealand hoặc các thành phố vừa của Úc thường giúp con tập trung và được chăm sóc sát hơn. Với sinh viên đại học năng động muốn trải nghiệm thành phố lớn, Úc có nhiều lựa chọn hơn.
Ba hồ sơ giả định và lựa chọn hợp lý
Hồ sơ thứ nhất (ví dụ giả định): học sinh vừa tốt nghiệp THPT, điểm khá, muốn học công nghệ thông tin, gia đình muốn con ở lại làm việc vài năm sau khi học. Úc thường hợp hơn: nhiều chương trình, có đường diploma chuyển tiếp nếu điểm chưa đủ, thị trường việc làm thêm và thực tập lớn ở các thành phố. Nếu muốn giảm chi phí và có thêm thời hạn visa sau tốt nghiệp, có thể cân nhắc Adelaide hoặc Perth.
Hồ sơ thứ hai (ví dụ giả định): kỹ sư nông nghiệp ba mươi tuổi đã làm năm năm cho một doanh nghiệp chế biến sữa, muốn làm thạc sĩ về khoa học thực phẩm rồi về nước. New Zealand đáng cân nhắc nghiêm túc: ngành là thế mạnh của nước này, có thạc sĩ khoảng một năm phù hợp người đã đi làm, môi trường học yên tĩnh. Hồ sơ visa cũng có câu chuyện nhất quán giữa quá khứ, khoá học và kế hoạch về nước.
Hồ sơ thứ ba (ví dụ giả định): thạc sĩ khoa học môi trường muốn làm tiến sĩ, chưa có học bổng toàn phần. New Zealand có lợi thế học phí tiến sĩ ngang sinh viên trong nước, nên ngay cả khi chưa có học bổng toàn phần, gánh nặng học phí thấp hơn nhiều. Úc có nhiều học bổng nghiên cứu hơn về số lượng; người này nên nộp song song cả hai nước và chọn theo giáo sư hướng dẫn phù hợp nhất.
Năm câu hỏi giúp tự quyết
Trả lời lần lượt các câu dưới đây, viết ra giấy, thường là đủ để thấy nước nào hợp hơn với bạn:
- Ngành bạn muốn học có bao nhiêu chương trình đúng ý ở mỗi nước, và chương trình nào bạn thật sự muốn vào nhất?
- Bạn muốn sống ở thành phố lớn, sôi động hay thành phố nhỏ, yên tĩnh trong ba đến bốn năm?
- Ngân sách tổng cho cả khoá, tính theo thành phố cụ thể và tỷ giá có dự phòng, là bao nhiêu và có chênh đáng kể giữa hai lựa chọn không?
- Sau tốt nghiệp bạn muốn làm gì: ở lại làm việc vài năm, về nước, học tiếp nghiên cứu? Loại bằng và độ dài khoá đã chọn có đáp ứng điều kiện visa làm việc sau du học không?
- Bạn có cần bay về nhà thường xuyên, có người thân ở nước nào để hỗ trợ ban đầu không?
Nếu sau năm câu mà hai nước vẫn ngang nhau, chương trình học cụ thể nên là thứ quyết định, vì đó là thứ bạn sống cùng mỗi ngày. Đội tư vấn Global Gate Pass tại TP.HCM có thể cùng bạn đặt hai lộ trình Úc và New Zealand cạnh nhau theo hồ sơ thật trong buổi gặp đầu miễn phí, không ràng buộc.
Câu hỏi thường gặp
Du học New Zealand có rẻ hơn du học Úc không?
Không hẳn. Học phí quốc tế hai nước nằm trong vùng tương đương, chênh lệch lớn hơn nằm ở ngành và thành phố. Ở New Zealand có thể tiết kiệm nếu chọn thành phố có giá thuê thấp, hoặc nếu học tiến sĩ vì học phí ngang sinh viên trong nước. Hãy so chương trình cụ thể.
Bằng của Úc hay New Zealand được đánh giá cao hơn?
Cả hai hệ thống đều được công nhận rộng rãi. Nhà tuyển dụng thường quan tâm đến trường, ngành, kiểm định nghề nghiệp và kinh nghiệm của bạn hơn là tên nước. Với nghề cần đăng ký hành nghề, hãy kiểm việc công nhận ở nơi bạn định làm việc lâu dài.
Học ở New Zealand rồi sang Úc làm việc được không?
Người mang hộ chiếu Việt Nam học ở New Zealand không tự động có quyền làm việc ở Úc. Muốn làm việc ở Úc, bạn cần một visa Úc phù hợp với điều kiện riêng, như visa có chủ bảo lãnh hoặc visa tay nghề. Visa 485 của Úc đòi học tại Úc, nên học ở New Zealand không dùng được cho visa này.
Học sinh lớp 10 nên chọn Úc hay New Zealand?
Cả hai đều có trường phổ thông nhận học sinh quốc tế với yêu cầu chăm sóc chặt cho người dưới 18 tuổi. New Zealand và các thành phố vừa của Úc thường có môi trường yên tĩnh, lớp ít người. Hãy xem trường cụ thể, cách sắp xếp homestay, hỗ trợ học sinh quốc tế và đường lên đại học sau đó.
Muốn học thạc sĩ nhanh thì nên chọn nước nào?
New Zealand có nhiều chương trình thạc sĩ 180 tín chỉ khoảng mười hai tháng; Úc cũng có một số chương trình một năm cho người có nền tảng phù hợp. Nhưng thạc sĩ ngắn có thể ảnh hưởng tới điều kiện visa làm việc sau du học ở cả hai nước, nên cân nhắc mục tiêu sau tốt nghiệp trước khi chọn.